Verslag uit Banda Atjeh van Harm Peters

08-04-2005

- Om alle foto's te zien die bij dit verslag horen kunt u dit artikel lezen op de website van Dokters van de Wereld. -

"Aankomst Banda Atjeh 26 februari, exact twee maanden nadat de tsunami Noord-Sumatra heeft getroffen. De hoofdweg naar het Dokters van de Wereld onderkomen loopt door het niet beschadigde gedeelte van de stad. Koeien op de weg en brandend afval langs de kant, houten huizen op palen en diverse locaties bont opgesierd door vele vlaggen en spandoeken van de organisaties die hun aanwezigheid tonen aan toevallige voorbijgangers.
Een hartelijk team heet de Franse verpleegkundige Giselle en mijzelf welkom. De eerste indruk is er een van vanzelfsprekendheid en grote motivatie. De cola staat koud en de informatie vloeit rijkelijk. We komen in een geolied systeem terecht, in een groot team waarin alle mensen die komen en gaan hun draai lijken te hebben gevonden. Niet direct de indruk dat het een rampgebied is. De andere werkelijkheid volgt later."

"Dezelfde avond volgen diverse briefings met betrekking tot het systeem waarin wordt gewerkt, de locaties, veiligheidsmaatregelen, een kort college 'Atjeh, geschiedenis, religie en culturele omgangsnormen' en natuurlijk een samenvatting van de politieke situatie voor en na de tsunami. De eerste drie dagen zal ik met enkele artsen meegaan naar de diverse mobiele klinieken rond de hoofdstad en op donderdag vertrek ik per helikopter naar de westkust. Aan de westkust, die nog steeds alleen door de lucht is te bereiken, is de schade enorm en de aanwezigheid van medische hulp zeer beperkt in verhouding tot de hoofdstad. Dokters van de Wereld is hier in Krueng Sabe en Panga als enige NGO aanwezig.
De eerste dagen verlopen goed georganiseerd. De mobiele klinieken bevinden zich in Krueng Raya, Lokhna, Lamlhom, Janto en Lampana. Krueng Raya ligt ten oosten van Banda Atjeh, een uur rijden langs de puinhopen. Het is een gemeenschap van vissers die na de ramp een vluchtelingenkamp hebben gevormd met tenten van de UNHCR. Inmiddels hebben zich kleine middenstandactiviteiten ontwikkeld in zelfgebouwde hutten en heeft de plek het karakter van een dorp. Een zelfgebouwd, geheel nieuw dorp. Met hutten van planken en golfplaat, een hoop uiterlijke bedrijvigheid, een zeer slechte hygiëne en een populatie die uitsluitend uit beschadigde families bestaat. Hier leeft, zo blijkt tijdens de consulten, niemand die niet meerdere naasten heeft verloren. Diegene die alleen zijn boot kwijt is heeft veel geluk gehad.
Janto en Lampana liggen beide in een gebied dat niet direct is aangedaan maar een vluchtelingenkamp in de nabijheid heeft überhaupt geen medische basiszorg binnen een uur van het dorp."

"Bij bezoek aan opmerkelijke plekken in de stad wordt de kwetsbaarheid van het vege lijf en dat wat haar beschermd, nog duidelijker:
Een voorbeeld is de moskee van Lampuk nabij de Puskesmas van Lamlhom, die als enige overeind gebleven in een desolate vlakte, 'nu bekend van film en TV'. "Met Allah valt niet te spotten", dus zijn moskeeën de enige gebouwen die overleefden omdat het cement niet op voorhand was aangelengd. De piek van deze moskee is 25 meter hoog en de balustrade 15 meter. Toen de golf zich terugtrok hingen de lichamen in de balustrade. Door ernaast te staan wordt de kwetsbaarheid van het menselijke lijf goed voelbaar. Vele malen sterker dan wanneer ik enkele dagen later het rampgebied vanuit de helikopter kan overzien. De menselijke en meestal vergeten kwetsbaarheid die deze ramp zichtbaar maakt, wordt door velen hier uitgelegd als straf voor de hoogmoedige. Duidelijk is dat de enorme omvang van het natuurgeweld, zelfs twee maanden na de ramp, begrip en verwerking op individueel niveau nog niet toelaat."

"Terug naar het dagelijkse werk en de medische activiteiten van Dokters van de Wereld in de mobiele klinieken. Tijdens mijn eerste weken blijkt dat het patiëntenaantal terugloopt. Afhankelijk van de locatie neemt ook de ernst van de lichamelijke klachten af. Twee en een halve maand na de ramp is er duidelijk geen sprake meer van een noodsituatie. Uitzonderingen zijn de geïsoleerde westkust en Krueng Raya in het oosten. Duidelijk wordt dat nationale NGO's staan te dringen om het werk over te nemen en dat het accent voor Dokters van de Wereld geheel richting supervisie, training van staf, ondersteuning met middelen en wederopbouw, verschuift. Waar het nu om gaat is het mental-health programma. Religieuze leiders, community leaders en ook gezondheidswerkers moeten worden getraind om bepaalde psychiatrische kenmerken te herkennen en in de gemeenschap mensen te ondersteunen of te stimuleren hulp te zoeken. Inderdaad steken de posttraumatische depressies in gemeenschappen zoals Krueng Raya langzaam de kop op. Het psychiatrische gedeelte van het 'bijzondere gevallen boek' dat per kliniek voor de overdracht van moeilijke patiënten voorziet, groeit gestaag. Indrukwekkende verhalen die met heel veel moeite soms om de hoek komen na een presentatie van jeuk of knieklachten.
Je vertelt nu eenmaal niet makkelijk dat twee van je drie kinderen stierven toen je ze naar het ziekenhuis bracht. Je vrouw was in de golven verdwenen. Wat rest is een van de vijf. Het niet kunnen begraven van de familie is een grote schande. De buurman heeft het ook zwaar dus je klaagt niet. Wel ben je slapeloos, moe en gespannen en snap je niet waarom je geen trek meer hebt. En dan weer verder over die verschrikkelijke jeuk."

"De politieke ontwikkelingen, het wespennest van internationale organisaties, het onbestemde van een overgangssituatie en het langzaam veranderende patiëntenaantal en klachtenpatroon: het hoort er blijkbaar allemaal bij als de ergste nood achter de rug is. De medische doelstellingen van Dokters van de Wereld blijven hierin echter duidelijk en doelgericht. Die ene patiënt met een beknelde liesbreuk die door het insturen naar Banda overleeft, maakt in combinatie met de integere doelstellingen de aanwezigheid op dit moment zeker de moeite waard. Ik werkte de eerste weken met zeer ervaren huisartsen samen en ben er inhoudelijk op vooruitgegaan. Ook al zal de gemiddelde patiënt dit in zijn geheel niet merken, want de blanke arts doet per definitie alles goed. Ik hoop stil dat dit respect de medicatietrouw ook ten goede komt."

"Tot zover dit overzicht. In de hoop dat de vulkaan - die zich in Nias na de aardbeving is gaan roeren - niet uitbarst."

Dr. Harm Peters
Banda Atjeh, april 2005
Dokters van de Wereld

http://www.doktersvandewereld.org

Reacties