OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

‘Economische vluchtelingen en illegale migranten bestaan niet’, schreef Pimm Westra, die gespecialiseerd is in gedwongen migratie, in 2015 in HP/De Tijd. Ook voormalig ombudsvrouw van de Volkskrant, Annieke Kranenberg, pleitte in die periode voor meer zorgvuldigheid bij het schrijven over migratie. We zijn ondertussen drie jaar verder. Toch staan kranten en uitspraken van politici nog steeds vol foutieve woordcombinaties als ‘illegale vluchteling’ of ‘economische vluchteling’, en negatief beladen termen.

Ook bij OneWorld discussiëren we over de termen ‘illegalen’ en ‘illegale migratie’, wanneer die aan bod komen tijdens een interview. Beide woorden blijven uiteindelijk staan. Wel voor de laatste keer, want we hebben nagedacht over alternatieven.

Een mens kan niet onwettig zijn

Gebruikte termen: Illegaal, illegalen
Mensen kunnen niet illegaal, oftewel onwettig, zijn. Dat zei Nobelprijswinnaar voor de Vrede en holocaust-overlever Elie Wiesel:

“You who are so-called illegal aliens must know that no human being is illegal. That is a contradiction in terms. Human beings can be beautiful or more beautiful, they can be fat or skinny, they can be right or wrong, but illegal? How can a human being be illegal?”

In de media en in het debat zijn we ’illegaal’ als zelfstandig naamwoord gaan gebruiken, waardoor illegaliteit op een persoon zélf slaat, in plaats van op de actie die die persoon heeft ondernomen (in dit geval: een land op een niet-gereguleerde manier binnenkomen), schrijft de Amerikaanse jurist Shahid Haque-Hausrat op zijn juridische blog No human being is illegal. “De term ‘illegale vreemdeling’ impliceert dat iemands bestaan crimineel is.”

Ook heeft het woord ’illegaal’ in werkelijkheid weinig te maken met een overtreding of het oversteken van grenzen, vertelt fotojournalist en politiek activist David Bacon in zijn boek Illegal People: How Globalization Creates Migration and Criminalizes Immigrants: “Het is nog steeds een kleine overtreding om ongedocumenteerd in een land te verblijven.” Toch worden mensen die zonder papieren in een land verblijven gereduceerd tot een criminele actie. Deze ontmenselijking rechtvaardigt vervolgens de manier waarop mensen worden behandeld: soms maandenlange opsluiting in detentiecentra. Of zoals in de Verenigde Staten, waar mensen ‘illegal aliens’ (illegale vreemdelingen) worden genoemd, en kinderen van hun ouders worden gescheiden als ze zonder papieren in het land verblijven.
Alternatief: Ongedocumenteerd, ongedocumenteerden 

fence-2163951_1920

Geen papieren en geen misdaad, maar toch in detentie

Nederland sluit regelmatig ongedocumenteerden op.

17149526226_1969d3a456_k

Nederland schendt de rechten van vluchtelingenkinderen

Kinderen in zogenaamde 'gezinslocaties' leven met een continue angst voor uitzetting.

Gebruikte term: Illegale vluchteling
De combinatie ‘illegale vluchteling’ of ‘illegale asielzoeker’ is inhoudelijk onjuist. Een vluchteling die zijn land ontvlucht wegens vervolging heeft het recht om bescherming te krijgen van landen die het Vluchtelingenverdrag uit 1951 hebben ondertekend. “Het aanvragen van asiel is een mensenrecht en dus nooit illegaal”, verduidelijkt VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in haar leidraad voor journalisten.

Daarom zijn de termen ‘economische vluchteling’ en ‘klimaatvluchteling’ ook onjuist – een vluchteling komt alleen in aanmerking voor asiel als deze persoon vervolgd wordt.
Alternatief: Ongedocumenteerde vluchteling

Gebruikte term: Illegale migratie
OneWorld kiest er bewust voor om de termen ‘regulier’ en ‘irregulier’, zoals bijvoorbeeld de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) gebruikt, niet te gebruiken. Aangezien ze volgens ons, net als ‘illegale migratie’, een waardeoordeel bevatten. Synoniemen van regulier zijn onder meer: ordelijk, nauwkeurig, gewoon. Ons alternatief ‘gereguleerd’ wil daarentegen zeggen: volgens afspraken, volgens regels, in overleg.

Omdat ‘elke persoon het recht heeft zich vrijelijk te verplaatsen en vertoeven binnen de grenzen van elke Staat’, kiezen we voor de term niet-gereguleerde migratie. Daarmee zeggen we dat deze verplaatsing van een mens zich buiten vooraf afgesproken regels afspeelt.
Alternatief: Niet-gereguleerde migratie

Het is niet aan ons om de reden van de migratie te veroordelen

Gebruikte termen: Transmigrant, transitmigrant, kennismigrant, economische migrant, gelukzoeker…
OneWorld streeft naar eerlijke en uitgediepte verhalen met een focus op mensen: wie ze zijn, wat en hoe ze denken. En niet welke bureaucratische status ze hebben. Daarom maken we geen onderscheid op basis van de reden waarom iemand diens land verlaat aangezien iederéén het recht heeft om een andere plek te zoeken (volgens artikel 13 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens).

We doen ook niet mee aan het labelen van migranten. Aan bepaalde termen die gebruikt worden om een migrant te omschrijven wordt namelijk een oordeel gekoppeld. Zo worden kennismigranten en expats als ‘meerwaarde voor de Nederlandse samenleving’ gezien, terwijl de term ‘economische migrant’ vaak een verwijt verbergt over ‘profiteren’ en ‘geluk zoeken’. De keuze voor de term valt soms ook samen met de afkomst, wat racistisch is. Zo wordt een Indiase persoon in de techsector vaak ‘economische migrant’ genoemd, terwijl een Amerikaanse persoon die precies hetzelfde doet als ‘expat’ wordt beschouwd. Daarbij wordt er een onderscheid gemaakt in beroepen: een Pool die in de bouw komt werken is een seizoenarbeider, een Japanner die tijdelijk overgeplaatst wordt naar Nederland om in een Japans bedrijf te werken is een expat.

Alternatief: Migrant, persoon in beweging
We volgen de definitie van de Verenigde Naties: elk persoon die zijn of haar land van verblijf verandert is een migrant.

De VN schatten dat er op dit moment 258 miljoen migranten in de wereld zijn. Een op de dertig personen is een migrant. De meeste migranten bewegen op een veilige en gereguleerde manier. Het migratieplatform van OneWorld heet ‘Movement’ omdat migratie een doodgewoon en eeuwenoud fenomeen is, dat nu wordt geproblematiseerd en gecriminaliseerd.

Het migratieplatform van OneWorld heet ‘Movement’ omdat migratie een doodgewoon en eeuwenoud fenomeen is dat wordt geproblematiseerd, gecriminaliseerd

Gedwongen migratie
Zoals hierboven vermeld, migreren de meeste mensen veilig en gereguleerd en over het algemeen vrijwillig. Mensen kunnen ook onvrijwillig migreren, door gewapend conflict, vervolging of natuurrampen. Dan spreken we van gedwongen migratie of vluchten.

Weg uit de verwarring

WAH-1

Uitgeprocedeerd? Nee: ongedocumenteerd!

Media berichten foutief over kraakacties van vluchtelingencollectief We Are Here.

Bepaalde termen worden (in de media en door politici) vaak door elkaar gehaald en onjuist gebruikt. Daarom leggen we het verschil tussen de termen nog eens uit:

Gebruikte term: Uitgeprocedeerd
Wordt soms gebruikt om personen te omschrijven die nog steeds in een procedure zitten (bijvoorbeeld: bij een herhaalde asielprocedure of een zogenoemde ‘buiten schuldprocedure’ 1.
Alternatief: in procedure

Ook wordt de term ‘uitgeprocedeerd’ gebruikt om mensen te duiden die afgewezen zijn, maar niet terug kunnen naar hun land.
Alternatief: onuitzetbaar

Mensenhandel vs. Mensensmokkel
Mensensmokkel is een misdrijf tegen een staat, terwijl mensenhandel een misdrijf tegen een ander individu is. Mensensmokkel vindt plaats als iemand een migrant op een niet-gereguleerde manier over de grens brengt, maar hem of haar daarbij niet uitbuit. Mensenhandel houdt in dat de dader niet alleen iemand onder dwang werft en transporteert, maar ook de intentie heeft om de migrant uit te buiten, of hem daadwerkelijk uitbuit door middel van prostitutie, dwangarbeid of anderszins.

De Sahara woestijn

“Mensensmokkel is niet het grootste kwaad” 

Het aanpakken van mensensmokkelaars stopt uitbuiting en onveiligheid van migranten niet.

Transmigrant vs. transitmigrant
‘Transmigranten’ leggen complexe en meervoudige migratietrajecten af. Dit contrasteert met permanente migratie, waarbij iemand vanuit zijn land van herkomst rechtstreeks migreert naar een nieuwe bestemming en daar zijn verdere leven uitbouwt. Voor veel arbeidsmigranten in Europa in de jaren 1950 en 1960 was permanente migratie het dominante migratiepatroon. Vandaag de dag is dit echter niet langer het stramien dat de meeste nieuwkomers in Europa volgen. Meer en meer mensen maken – uit eigen keuze of noodzaak – meerdere migratiebewegingen of blijven mobiel gedurende meerdere jaren of decennia. ‘Transmigratie’ verwijst naar deze volledige groep. Onder de noemer van ‘transmigranten’ vinden we een grote variëteit aan individuen en gezinnen, met sterke verschillen in migratietrajecten, -motieven en de mate van aanvaarding in de landen waar ze verblijven.
‘Transitmigranten’, mensen die op doorreis zijn, maken deel uit van transmigranten. Ook diplomaten en vluchtelingen zijn transmigranten. (Bron)

Staatloos vs. nationaliteit onbekend
Staatloos zijn betekent dat iemand in geen enkel land volgens de nationale wetgeving als onderdaan wordt beschouwd. Staatlozen bezitten dus geen nationaliteit. Als die staatloosheid officieel is erkend, kan daarna worden onderzocht of die persoon recht heeft op een verblijfsvergunning. Erkende staatlozen hebben meer rechten (bijvoorbeeld recht op onderwijs en zorg) dan niet-erkende staatlozen. Staatloosheid op zich is geen reden voor een verblijfsvergunning.

Mensen die als ‘nationaliteit onbekend’ geregistreerd staan, kunnen niet met documenten aantonen dat zij wel of geen nationaliteit hebben, waardoor hun status onbekend blijft. Hier kunnen niet-erkende staatlozen ook onder vallen.

alone-shadow-silhouette-274651

Staatloos? Bewijs het maar!

Maruf mag niet in Nederland blijven, maar kan ook niet vertrekken.

Nesrin

Nationaliteit onbekend

Nesrin Farahani was op een dag haar nationaliteit kwijt.

Vluchteling, asielzoeker, migrant
De volgende definities (behalve die van migrant) komen uit deze leidraad voor journalisten van UNHCR.

Vluchteling
Iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht vanwege gegronde vrees voor vervolging (in de zin van het Internationaal Verdrag betreffende de Status van Vluchtelingen). Redenen voor vervolging kunnen zijn: ras of nationaliteit, godsdienst, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep (zoals bv. kapitalistische families, landeigenaars, homoseksuelen, ondernemers en voormalige militairen). Een vluchteling kan in eigen land geen bescherming krijgen van de overheid tegen deze vervolging en in sommige landen is de overheid degene die verantwoordelijk is voor de vervolging. Een vluchteling mag niet worden teruggestuurd naar het land van herkomst waar hij of zij vreest voor vervolging, oorlog of geweld.

Asielzoeker
Iemand die asiel heeft aangevraagd. Hij of zij vraagt om bescherming als vluchteling en wacht op een beslissing van de overheid. Zolang de asielprocedure loopt, hebben asielzoekers het recht om in het land te blijven. Mensen die na het doorlopen van de asielprocedure niet in aanmerking komen voor bescherming als vluchteling hebben geen recht op verblijf in dat land. Zij kunnen worden uitgezet naar hun land van herkomst.

Migrant
De verzamelterm voor iedereen die zijn of haar omgeving verruilt voor een andere. Dat kunnen ook vluchtelingen zijn. Het grootste deel van de migranten vlucht niet, maar verlaat zijn of haar (geboorte)land vrijwillig om zich in een ander land te vestigen.

Subsidiair beschermde
Een persoon die niet voldoet aan de wettelijke definitie van een vluchteling, maar wel bescherming nodig heeft tegen schending van fundamentele mensenrechten, kan een status van ‘subsidiair beschermde’ krijgen. Dat kan wanneer iemand bijvoorbeeld geconfronteerd wordt met: willekeurig geweld door een internationaal of binnenlands gewapend conflict, zoals foltering, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, zoals de doodstraf of een terechtstelling in zijn of haar land. Mensen die zware misdrijven hebben gepleegd komen niet in aanmerking voor subsidiaire bescherming.

  1. procedure voor mensen die er alles aan doen om terug te keren naar hun land van herkomst, maar zonder succes (bijvoorbeeld omdat het land van herkomst weigert een (tijdelijk) reisdocument te geven) ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ula Idzikowska

Redacteur Movement

Ula is storyteller en blogger. Zij heeft literatuur en onderzoeksjournalistiek gestudeerd en schrijft graag over migratie en …
Profielpagina