OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In deze tweede aflevering: Joanne van der Leun, hoogleraar criminologie en decaan van de Universiteit Leiden. Haar onderzoek richt zich op vraagstukken rondom criminaliteit, migratie, mensenhandel en crimmigratie, oftewel de versmelting van criminaliteitsbeleid en migratiebeleid. “Ik ben een alleseter, ik begeef me graag op het snijvlak tussen sociologie en criminologie. Een paar jaar terug was crimmigratie nog een klein thema in de criminologie. Ik zat bij congressen altijd in een achterafkamertje voor mensen met aparte onderwerpen. Nu is het een echt onderzoeksveld geworden.”

Onderbelichte onderwerpen in de wetenschap, thema’s die niet te veel daglicht verdragen, daar houdt Van der Leun van. Tijdens haar studie sociologie deed ze al onderzoek naar illegale migratie. “Daar was toen in Nederland nog zo weinig onderzoek naar, en er hing ook helemaal niet zo’n negatieve sfeer omheen zoals nu het geval is. Illegale migranten werden ooit bijvoorbeeld ‘spontane migranten’ genoemd, ook in beleidstukken. Een heel positieve term. En dat is echt nog niet zo lang geleden.”

Het debat over illegaliteit werd in de jaren negentig nog niet gevoerd. “Illegaliteit werd ook niet geproblematiseerd. Wanneer deze migranten, of ‘irregulieren’, zoals ze nu worden genoemd, ook nog eens zelf werk hadden gevonden, dan hadden ze zich bewezen en was het verkrijgen van een verblijfsvergunning geen probleem meer. ‘Illegalen’ konden zich als het ware de verzorgingsstaat inverdienen. Het gaat natuurlijk ook vaak om ondernemende types. Dat hoor je nu nergens meer terug.”

“‘Illegalen’ konden zich als het ware de verzorgingsstaat inverdienen”

Van der Leun heeft de toon tijdens haar onderzoek zien kantelen. “Een gevolg van de grote instroom in de jaren negentig. We zijn het al bijna vergeten, maar ook toen hadden we te maken met een zogeheten asielcrisis. De angst groeide dat overheden het niet meer in de hand hadden, en als we migratie in goede banen wilden leiden, dat daar dan grenzen aan moesten zitten. Met als gevolg dat sommige mensen hier dus niet mogen zijn. Inmiddels is migratie een van de grootste politieke thema’s van Europa geworden. Met elke instroom groeit ook de angst, de gevoelens van onveiligheid.”

Voedt haar onderzoek naar mensenhandel en criminaliteit onder migranten die angst? “We kunnen ontzettend mooie verhalen vertellen, maar onder migranten zitten nu eenmaal ook mensen die dingen doen die we niet willen. Daar kunnen we over zwijgen, maar dan gaat die discussie een heel eigen leven leiden. Het is goed om bijvoorbeeld mensenhandel te onderzoeken. Er wordt enorm veel geld verdiend op hoog crimineel niveau.

Er is een merkwaardige paradox ontstaan: hoe meer we in Europa migratie proberen af te knijpen, hoe interessanter het wordt voor de criminelen. We hebben het dan niet alleen over criminele ondernemers, maar over tal van netwerken van ondernemers en corrupte ambtenaren. De enige reëele oplossing is om legale kanalen voor migratie te creëren en op Europees niveau veel beter samen te werken. Maar ik behoor ook niet tot de groep wetenschappers die denkt dat we iedereen kunnen en moeten toelaten.”

Criminaliteit onder migranten is ook zo’n thema. Moet je het dan maar niet onderzoeken?

Is het gevaar niet groot dat bepaalde groepen in de samenleving met bepaalde onderzoeksresultaten aan de haal gaan? “We hebben als onderzoekers de verantwoordelijkheid om zaken zorgvuldig en genuanceerd te formuleren. Maar je kunt niet altijd voorkomen dat mensen toch met resultaten aan de haal gaan. Dat maakt onderzoekers soms kwetsbaar. Ik heb dat zelf ervaren in de discussie rondom etnisch profileren. Het werd zo’n welles-nietes-verhaal. Is de politie slecht en alleen maar bezig met etnisch profileren? Zijn alle mensen met een migratie-achtergrond volkomen onschuldig? Of ligt het toch genuanceerder? In dit debat is het me nauwelijks gelukt om een genuanceerd beeld neer te zetten.

Hetzelfde gebeurt keer op keer met cijfers over criminaliteit onder migranten. Dat is heel lastig. Moet je daar dan maar geen onderzoek naar doen? Dat is zeer onbevredigend, dan kan iedereen van alles beweren. Juist in dit zo gepolariseerde debat – waarin vluchtelingen of als profiteur of als slachtoffers worden gezien – zijn feiten keihard nodig.”

De term ‘illegaal’ wordt in dit artikel in juridische zin gebruikt voor iemand die zonder geldige papieren in Nederland verblijft. Omdat het woord ‘illegaal’ een gekleurde en politiek geladen term is, en (kwetsbare) mensen ontmenselijkt, heeft het alternatieve woord ‘ongedocumenteerd’ onze voorkeur bij gebruik buiten deze juridische context. 

people-2576039_1920

‘Feiten zijn alleen welkom wanneer ze goed uitkomen’

In het migratiedebat worden academici overschreeuwd. Tijd om experts de ruimte te geven.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
jessica-maass

Jessica Maas

Jessica Maas is freelance journalist, oud-Turkije correspondent en auteur van Fort Europa , een journalistieke longread over Syriërs op …
Profielpagina