Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Jarenlang was de klassieke regenboogvlag hét symbool voor de lhbti+-gemeenschap. Inmiddels is de vaakst gehesen vlag de Progress Pride-vlag, in 2018 ontworpen door de non-binaire Amerikaanse kunstenaar en ontwerper Daniel Quasar. Hen wilde met de vijf nieuwe kleuren transgender personen, zwarte mensen, personen van kleur en mensen die zijn gestorven aan aids of leven met hiv beter representeren. De nieuwe kleuren hebben de vorm van een pijlpunt, als symbool voor de weg vooruit, en zijn links geplaatst vanwege de stappen die nog gezet moeten worden.

De introductie van extra kleurenbanen zorgde voor discussie onder de diverse lhbti+-gemeenschappen. Want vertegenwoordigde de regenboogvlag dan niet al álle lhbti+’ers? Wie bepaalt eigenlijk welke vlag wordt gehesen?

Een inclusieve vlag

Voor het COC, de grootste lhbti+-belangenorganisatie van Nederland, is de Progress Pride-vlag een verrijking, zegt directeur Marie Ricardo. “Het is terecht dat er expliciet aandacht wordt gevraagd voor transgender personen en zwarte lhbti+ en queer personen. We vinden het mooi hoe de vlag de focus legt op vooruitgang, inclusie en intersectionaliteit.”

Pride is en blijft een protest, en ‘the right to be you’ geldt nog lang niet voor iedereen

Het COC hijst de Progress Pride-vlag sinds 2019, een jaar al na de geboorte van de vlag. Maar ook andere vlaggen wapperen aan de gevel van het kantoor, zoals de interseksevlag, de transgendervlag, de non-binaire vlag, de lesbische vlag en de bi+-vlag. “We houden goed in de gaten wat er speelt bij onze achterban, hebben het erover in de organisatie en kunnen dan besluiten om een vlag toe te voegen.”

marie-ricardo-1160×670

Nieuwe COC-directeur: ‘Ik wil meer zwarte, trans en intersekse personen aan de top’

'Zolang er mensen achterblijven, is onze gemeenschap niet vrij.'

Ook Rotterdam Pride is enthousiast over de Progress Pride-vlag en de symboliek erachter. “Er is nog een hoop werk te doen op het gebied van diversiteit en inclusie binnen de lhbti+-community”, stelt voorzitter Bey Cil. “De vlag geeft een stem aan de groepen die gediscrimineerd en gemarginaliseerd zijn. Pride is en blijft een protest, en ‘the right to be you’ geldt nog lang niet voor iedereen. Door deze vlag te hijsen, willen we daar de nadruk op leggen.”

Rotterdam Pride hijst sinds midden 2020 de Progress Pride-vlag. De organisatie deelde dat jaar, net als vorig jaar, 2500 gratis Progress-vlaggen uit. De keuze voor de Progress-vlag werd volgens de organisatie gemaakt met aandacht voor de gemeenschap, waar een grote voorkeur blijk te bestaan voor de nieuwe vlag.

Niet iedereen stond te springen toen de Progress Pride-vlag verscheen. Lhbti+-activist Hans Verhoeven dacht toen hij de nieuwe vlag zag: ‘Blijf verdorie met je poten van m’n vlag af.’ Hij vertelt aan Nieuwsuur dat hij in zijn winkel vijftig verschillende Pride-vlaggen verkoopt. ‘Met al die losse vlaggen kan elke community zich identificeren op hun eigen manier. En daarnaast hebben we de regenboogvlag en daar valt iedereen onder.’

Queer kunstenaar en activist Sioejeng Tsao, die in haar werk vaak aandacht vraagt voor de lhbti+-gemeenschap, denkt dat de veelheid aan vlaggen ondermijnend kan werken. Zelf voelt ze zich wel gerepresenteerd door de Progress Pride-vlag, ze ziet die als mooi symbool voor de hele gemeenschap. Ze zou het krachtiger vinden als iedereen die vlag zou gebruiken. “Door samen één duidelijke boodschap naar voren te brengen, staan we sterker.”

De Progress Pride-vlag zou zorgen voor focus op identiteitspolitiek en segregatie

Ook Wedica Premchand, voorzitter van Hindostaans&Queer, is kritisch. Ze geeft aan dat de zeskleurige Pride-vlag juist was bedoeld als icoon voor de héle lhbti+-gemeenschap, met alle verschillende identiteiten daarbinnen. “De Progress Pride-vlag heeft gezorgd voor meer focus op identiteitspolitiek en gesegregeerde representatie. Dat geeft aanleiding voor groepen en gemeenschappen om zich niet gerepresenteerd te voelen in de huidige vlag. Zo kan een abstracte vlag die eerst voor een grotere verbinding stond steeds meer en meer een collage worden. Wat is dan nog de toegevoegde waarde van een vlag?”

Progress Pride met een twist

Als reactie op de Progress Pride-vlag van Quasar in 2018, kwam Julia Feliz, een two spirit1 ontwerper uit Puerto Rico, datzelfde jaar nog met een variatie daarop: de New Pride-vlag. Die heeft dezelfde kleuren als Quasars Progress Pride-vlag, maar een andere vormgeving en betekenis.

De vijf strepen gaan in Feliz’ vlag dwars over de zes oorspronkelijke kleuren heen. Gemarginaliseerde groepen binnen de lhbti+-gemeenschap worden zo veel centraler gesteld. Het is een intersectionele vlag: “Onze samenleving is gebaseerd op witte heerschappij. Racisme bestaat niet in een bubbel, het is overal en het doorkruist andere vormen van onderdrukking. Je ziet het overal terug, ook in de lhbti+-gemeenschap.”

De New Pride-vlag staat trouwens ook voor antikapitalisme, al maakt Feliz dat niet duidelijk met een kleur, maar op een praktische manier: de vlag is gratis te downloaden.

De nieuwste variatie in de lange reeks Pride-vlaggen kwam van de Britse Intersex Equality Rights-groep in 2021. Om intersekse mensen bij de vlag te betrekken, maakte de Britse columnist Valentino Vecchietti voor hen een nieuw ontwerp. De intersekse kleuren – geel en paars – zetten zich af tegen het idee van gender en sekse als iets binairs (roze of blauw). De paarse cirkel staat voor ongebroken en heel zijn, en symboliseert het recht om zelf keuzes te maken over je lichaam.

Denkbeeldige gemeenschap

Premchand verwijst naar de allernieuwste Pride-vlag, waaraan in 2021 een gele driehoek met een paarse cirkel werd toegevoegd om representatie van intersekse weer te geven (zie kader hierboven). “Dan kan een vervolgvraag nu zijn: hoe zit het dan met de representatie van aseksualiteit?” Premchand is ook kritisch op het koppelen van simpele kleuren aan verschillende etnische gemeenschappen om “te waken voor de reproductie van ras gelinkt aan huidskleur. Het is een simplificatie van de culturele en etnische diversiteit die er is.”

Premchand waarschuwt dat vlaggen kunnen neigen naar wat zij performatief activisme noemt: “Vlaggen kunnen een denkbeeldige gemeenschap en solidariteit creëren, zonder dat die solidariteit er werkelijk is. Binnen de queer gemeenschap bestaan er veel verschillen. Zo kunnen bijvoorbeeld een lesbische vrouw van kleur en een witte homo man als enige overeenkomst hun queer identiteit hebben en verder niets gemeen hebben. Door een vlag te hijsen voor deze verschillende identiteiten met slechts één gemeenschappelijke factor wordt er een beeld van eenheid gecreëerd, die er in werkelijkheid niet hoeft te zijn.”

Toch wordt de Progress Pride-vlag op dit moment meer gezien als een symbool van intersectionaliteit binnen de queer gemeenschap dan de oorspronkelijke vlag, ziet Premchand. “Dus in dat opzicht valt de vlag ook zeker toe te juichen.” Om die reden wil Hindostaans & Queer bij toekomstige evenementen zelf ook de Progress-vlag hijsen, naast de Nederlandse, de Indiase en de Surinaamse vlag.

Brand Berghouwer, voorzitter van belangenorganisatie Transgender Netwerk Nederland, vindt de toevoegingen voor mensen van kleur en non-binaire en trans mensen niet raar. ‘Deze groepen worden het meest gemarginaliseerd. Juist daarom is het belangrijk dat ze extra zichtbaar zijn in de vlag’, zegt hij tegen NOS.

Één baan voor twee groepen?

De Progress Pride-vlag roept ook andere vragen op. De zwarte baan staat voor zowel zwarte personen als mensen die leven met hiv of zijn gestorven aan aids. Is dat niet een beetje vreemd? Ontwerper Daniel Quasar vertelt desgevraagd dat hen het juist aanmoedigt dat mensen meerdere betekenissen in hun vlag lezen.

Bovendien wil Quasar prominent aandacht vragen voor de aidscrisis: “We zijn bijna een hele generatie mensen kwijtgeraakt. En vandaag de dag stigmatiseren we mensen die hiv-positief zijn nog steeds zo erg dat het leidt tot discriminatie. Door de zwarte baan te gebruiken in de vlag wil ik meer expliciete aandacht geven aan onze queer geschiedenis.”

Wie bepaalt welke vlag wordt gehesen?

COC-directeur Ricardo geeft aan dat gemeenschappen, activisten en individuen zelf mogen bepalen wat nodig is voor hun emancipatieproces. “Verschillende vlaggen kunnen naast elkaar bestaan. Ze inspireren tot nieuwe versies, waar meerdere gemeenschappen zich in kunnen herkennen.” Het is mooi dat de huidige Progress Pride-vlag echt vanuit de lhbti+-gemeenschap tot stand gekomen, vindt Rotterdam Pride-voorzitter Cil. “Ze hebben de vlag massaal geadopteerd op sociale media. En organisaties volgen.”

Premchand van Hindostaans & Queer benadrukt dat het belangrijk is om de stem van de meest gemarginaliseerde groepen te blijven horen binnen de gemeenschap. “Juist als het gaat om het inclusiever maken van de Progress Pride-vlag. De meeste dingen worden nog steeds bepaald door mensen met de meeste macht; in de roze gemeenschap zijn dat vaak witte homomannen.”

De vele levens van de regenboogvlag

De Amerikaanse ontwerper en activist Gilbert Baker, die de originele regenboogvlag in 1978 ontwierp, vond dat de homogemeenschap iets moois verdiende om zich mee te identificeren. Het bestaande symbool, de roze driehoek, droeg een duistere geschiedenis met zich mee: in concentratiekampen van de nazi’s werden roze driehoeken op de kleding van homoseksuele mannen genaaid om ze te identificeren. Baker hees de vlag voor het eerst op 25 juni 1978 tijdens de San Francisco Gay and Lesbian Freedom Day parade, op het United Nations Plaza in San Francisco.

Bakers vlag had niet zes, maar acht kleuren: roze, rood, oranje, geel groen, turkoois, blauw en violet. De kleuren kregen elk een eigen betekenis toegekend, respectievelijk seks, leven, heling, zonlicht, natuur, magie, harmonie en de geest.

Een jaar later kreeg de vlag een make-over. Het bleek moeilijk om aan roze verf te komen, dus besloot zowel Baker als de Paramount Flag Company – die ook de vlag was gaan verkopen – om die laag te verwijderen. Voor de productie en het gebruik was een even aantal strepen praktischer dan een oneven aantal: turkoois en violet verdwenen, blauw kwam erbij. Deze versie zou vervolgens decennialang gebruikt worden als symbool van de lhbti+-gemeenschap. Tot een paar jaar geleden was het de meest gangbare vlag.

Extra strepen

Bakers eerste Pride-vlag kreeg enkele variaties. Zo kwam er in de jaren 80 een versie met een extra zwarte streep onderaan: Victory over AIDS werd de vlag genoemd. Die symboliseerde en herdacht iedereen die overleden was aan aids of leefde met hiv of aids. Het is onbekend wie met dit idee kwam, en deze vlag werd niet zo populair als het origineel.

In 2017 werd er weer aan de zeskleur gesleuteld. Voor de More Color, More Pride-campagne voegde de Amerikaanse stad Philadelphia bovenaan twee extra kleuren toe: zwart en bruin, wat de inclusie van mensen van kleur vertegenwoordigde. De nieuwe vlag leidde tot controverse onder voornamelijk witte lhbti+’ers. De vlag zou door die twee extra strepen juist racistisch zijn richting hen. Maar de extra strepen waren er niet zonder reden: in 2017 kregen elf verschillende gay bars in Philadelphia een antiracisme-training omdat er vele meldingen binnenkwamen over racistisch personeel. De nieuwe vlag was een reactie hierop.

Dit bericht verscheen eerder op OneWorld.nl op 24 juni 2022.

mercedes-mehling-718731-unsplash2

Wat is de waarde van de regenboog in 2019?

De regenboogvlag staat ter discussie, is-ie nog wel inclusief genoeg?

Seksueel_Racisme

‘Ik val niet op zwarte mannen’: is dat racisme?

Sommige queer datingapps werken 'seksueel racisme' in de hand.

  1. Two Spirit personen zijn genderqueer, genderfluïde en/of gender-non-conforme mensen uit oorspronkelijke gemeenschappen in Noord-Amerika, hoewel de term niet eenduidig valt te vertalen naar een westerse term voor genderdiversiteit. ↩︎
IMG_3138 2

Over de auteur

Rocher Koendjbiharie is schrijver, spreker, podcaster en publicist. Hij is oud-hoofdredacteur van online LHBTQIA+-platform Expreszo.nl en …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief