Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Sinds de moord op de Iraans-Koerdische Mahsa Jina Amini door de religieuze politie ruim drie maanden geleden zijn er aanhoudende protesten in Iran. Betogers eisen (met vrouwen voorop) een einde van de Islamitische Republiek Iran. Door het geweld van regeringstroepen zijn volgens mensenrechtenorganisaties al meer dan 480 mensen omgekomen, onder wie 69 minderjarigen.

Activisten in Iran en daarbuiten roepen de internationale gemeenschap herhaaldelijk op tot actie tegen de Iraanse regering. Maar wat kan de internationale gemeenschap nog om Iraniërs te steunen? En wat denken kenners van die maatregelen?

1. Diplomatieke banden verbreken

Veel Iraanse activisten roepen op tot het verbreken van diplomatieke banden met de Islamitische Republiek, door westerse ambassades in Iran te sluiten en Iraanse ambassadeurs naar huis te sturen. Maar volgens Erwin van Veen, conflictonderzoeker bij kennisplatform Clingendael, zou dit “een blunder van de eerste orde zijn”. Zonder diplomatieke vertegenwoordiging is het volgens hem namelijk nog lastiger om in gesprek te blijven, zorgen te uiten en zicht te houden op de situatie in Iran. Hierdoor zou de internationale gemeenschap vooral zichzelf buitenspel zetten.

beri-shalmashi-2-1280×1708
Beri Shalmashi: ‘De rol die ambassades kunnen spelen in Iran is minimaal.’ Beeld door: Jeroen Hofman

Filmmaker Beri Shalmashi is een bekend gezicht in de Koerdisch-Iraanse diaspora in Nederland en spreekt zich geregeld uit tegen mensenrechtenschendingen door de Iraanse regering, zoals op demonstraties aan het begin van de revolutie. Zij vraagt zich af hoe groot de invloed van het Westen in de protesten kan en moet zijn. “De Iraanse 20e eeuw zit vol met westerse inmenging, waar het huidige regime een reactie op is. Tegelijkertijd is de rol die ambassades kunnen spelen in Iran minimaal. Er zijn momenteel nagenoeg geen journalisten werkzaam, alle informatie komt hier via burgerjournalistiek binnen.”

Ook politiek filosoof en Iraanse Nederlander Shahin Nasiri pleit voor het terugsturen van diplomaten en ambassadeurs. “Dit is waar Iraanse verzetsgroepen om vragen. Zij erkennen het huidige regime niet, en door diplomatieke banden te verbreken laat de wereld zien dat zij het regime ook niet erkent.” Bovendien zouden de Iraanse ambassades in Europa volgens Shalmashi de Iraanse diaspora intimideren: Iraanse Nederlanders merken dat de Iraanse regering hen in de gaten houdt. Diplomaten terugsturen zou daarom ook de veiligheid van de diaspora goed doen, denkt Shalmashi.

Portret-Shahin
Shahin Nasiri: ‘Iraanse verzetsgroepen erkennen het huidige regime niet.’

Volgens de Iraans-Nederlandse Farah Karimi, Eerste Kamerlid voor GroenLinks en voorheen Oxfam Novib-directeur, is Iraanse inmenging in de diaspora niet iets nieuws. “Nederland heeft al een paar jaar geleden twee medewerkers van de Iraanse ambassade uit het land gezet, omdat er twee moorden waren gepleegd op mensen van Iraanse komaf, in Almere en Den Haag.” De AIVD bracht die moorden in verband met de Iraanse ambassade.

Toch is Karimi terughoudender als het op het verbreken van diplomatieke banden aankomt. “Ambassades zijn ook een pressiemiddel, het venster naar de buitenwereld voor het regime. Op deze plekken kun je het regime ter verantwoording roepen, bijvoorbeeld door te demonstreren, ze te bellen en brieven te schrijven. Sluiten kan je maar één keer doen. Ik heb liever dat ze voelen hoe de wereld walgt van hun wandaden.” Een ambassade vertegenwoordigt immers een regering in een ander land.

Deze maatregelen nam Europa onder meer

  • Vorige week ontbood minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken de Iraanse ambassadeur op het ministerie. Die moest uitleg geven over de verslechterende humanitaire situatie in het land.
  • Daarnaast bevroor de EU onlangs de bankrekeningen van Iraanse sleutelfiguren in het regeringsleger en de staatsmedia.
  • Ten slotte legden verschillende landen hun een inreisverbod op, waardoor zij en hun familie niet meer naar deze landen kunnen.
  • 2. Economische sancties

    Iran verkeert momenteel in de grootste economische crisis sinds de revolutie van 1979 die het huidige regime aan de macht bracht. De Iraanse munteenheid Rial is in de laatste vijftien maanden bijna 50 procent minder waard geworden ten opzichte van de Amerikaanse dollar. In juli schommelde de hyperinflatie in het land rond de 53 procent, vergelijkbaar met Joegoslavië tijdens de burgeroorlog in de jaren 90.

    Farah Karimi
    Farah Karimi: ‘Ambassades zijn een venster naar de buitenwereld voor het regime.’

    Deze crisis komt deels door economisch wanbeleid van de regering. Maar Van Veen en Nasiri wijzen er daarnaast op dat de mislukte nucleaire deal ook meespeelt. In 2018 trokken de VS zich terug uit het akkoord, waarin de Islamitische Republiek beloofde geen kernwapens te ontwikkelen in ruil voor een einde aan zware sancties. Toen Washington zich uit de deal terugtrok, gingen er nog zwaardere sancties van kracht dan voor de onderhandelingen.

    Van Veen: “De sancties moesten Iran uitsluiten van de wereldeconomie: import, export en investeringen. Om dit te bereiken legde de VS ook sancties op aan landen die handel bleven voeren met Teheran. Het doel was om de Iraanse regering ten val te brengen door de sociale onvrede en protesten die hierdoor zouden ontstaan. De heersende elite had nog de connecties om onderhands te handelen en geld te verdienen, maar de meeste Iraniërs werden een stuk armer.”

    recentimageEvVeen
    Erwin van Veen: ‘De meeste Iraniërs werden door de sancties een stuk armer.’

    Vandaar dat Karimi en Shalmashi graag sancties zien die gericht zijn op de regering. Karimi stelt voor om de banktegoeden van de Revolutionaire Garde te bevriezen. Dat zou betekenen dat de leden van de Garde – een tak van het Iraanse leger dat de politieke structuur van het land beschermt – geen geld meer kunnen afhalen dat op buitenlandse rekeningen staat.

    Voor Nasiri zijn de sancties een delicaat onderwerp: “Het regime heeft het grootste deel van de economie in handen, dus ook gerichte sancties zullen indirect de bevolking raken. Het huidige sanctiepakket lijkt te werken, voor zover we dat nu al kunnen concluderen. Maar het is voor de verkeerde reden afgekondigd: als straf voor de mislukte nucleaire deal uit 2018, in plaats van om de humanitaire toestand in het land te verbeteren.”

    3. Activisten steunen

    De VS hebben geprobeerd Elon Musks Starlink-systeem operationeel te krijgen boven Iran. Dit is een verzameling satellieten en ontvangers die internettoegang verzekeren wanneer het reguliere internet uit de lucht wordt gehaald. Zo hopen ze een stabiele internetconnectie te garanderen, zoals eerder in Oekraïne gedaan is. Shalmashi: “Berichtgeving over wandaden van het regime is afhankelijk van goede internetverbinding. Het regime vertraagt nu het internet zodat Iraniërs moeilijker videobeelden kunnen versturen. Ook wij in de Iraanse diaspora kunnen slechts beperkt contact leggen met Iraanse familieleden.”

    Maar ook Nederland kan bijdragen aan soepele en transparante informatie. Karimi: “Op 28 oktober verlaagde KPN de prijs voor bellen naar Iran van 1 euro naar 30 cent per minuut. Dat vind ik heel goed. Op deze manier kunnen families makkelijker met elkaar in contact blijven.”

    Volgens Van Veen kunnen Nederland en de internationale gemeenschap vooral helpen door een soepel vluchtelingenbeleid in te voeren. Van Veen: “De huidige regering lijkt het vluchtelingenverdrag1 strikter te willen interpreteren, waardoor minder mensen in aanmerking komen voor asiel. Het zou helpen als Iraniërs die protesteren, maar bijvoorbeeld nog niet worden vervolgd, ook asiel kunnen aanvragen.” Iraanse activisten zouden dan een stuk makkelijker het land uit kunnen vluchten.

    Karimi pleit ook voor het openbaar maken van de activiteiten van de Iraanse ambassade in Nederland. Karimi: “De AIVD is in zekere mate op de hoogte van de Iraanse activiteiten. Maak die informatie openbaar. Als we weten wat de ambassade uitvoert, zouden veel Iraanse Nederlanders zich een stuk veiliger voelen.”

    Maar het belangrijkste is volgens haar om de wandaden van het regime voor te leggen aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Hiervoor diende ze afgelopen dinsdag een motie in bij de Eerste Kamer. Karimi: “Het is belangrijk dat Nederland bewijsmateriaal verzamelt van de grootschalige en grove schendingen van mensenrechten door de Islamitische Republiek.”

    CMS FORMAT iran

    Iraanse Nederlanders: ‘Westerse mensen moeten zich meer uitspreken’

    ‘Echte beelden worden niet zo vaak gedeeld omdat ze zó lelijk en pijnlijk zijn.’

    Solidair met protesten in Iran

    ‘‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ gaat over méér dan vrouwen’

    In een internationale context valt de betekenis van de kreet snel weg.

    1. Het Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties bepaalt dat vluchtelingen en asielzoekers niet mogen worden teruggestuurd naar een land waar ze gevaar lopen. ↩︎
    EshaGuyHadjadj_4793-8x8cm

    Over de auteur

    Esha Guy Hadjadj is schrijver, vertaler en freelance-journalist. Hij schrijft over de manier waarop we ons verhouden tot een al dan niet …
    Bezoek auteurspagina

    Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

    AbonneerDoneer

    Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief