Institutioneel racisme: zelfs wie deze term tot een paar weken geleden nog niet kende, zal inmiddels wel een idee hebben wat ermee bedoeld wordt. Racisme draait niet (alleen) om persoonlijke verhalen, maar zit institutioneel en juridisch verankerd in onze samenleving. Een goed voorbeeld hiervan is het zogenoemde AOW-gat, waar veel Surinaams-Nederlandse ouderen mee kampen.

Voor elk jaar dat Surinaamse Nederlanders in Suriname woonden, worden zij gekort op hun AOW-uitkering

Zoals de 89-jarige tante van de Surinaams-Nederlandse Dennis Belfor. Zij krijgt maar 47 procent van haar AOW. Belfor legt het uit: “Voor elk jaar dat Surinaamse Nederlanders buiten Nederland woonden, worden zij gekort op hun AOW-uitkering.” Onterecht, vindt hij: “Tot 1975 was Suriname onderdeel van het Nederlands Koninkrijk. Die jaren – de periode vóór de Surinaamse onafhankelijkheid – zouden dus moeten meetellen in de opbouw van het AOW-pensioen.” Verschillende belangenorganisaties eisen reparatie voor dit zogenoemde AOW-gat. Hoe zit dit precies, en waarom heeft de politiek nog altijd geen oplossing voor deze mensen, die dit al jaren aanvechten?

Wat is het AOW-gat?

Toen de Algemene Ouderdomswet in 1956 werd ingevoerd, stond daarin dat de AOW-regeling van toepassing is op inwoners van ‘het Rijk’. Ofwel: inwoners van het Koninkrijk der Nederlanden, dat in dat jaar Nederland, Suriname, de Nederlandse Antillen en de BES-eilanden besloeg. Alle inwoners waren dan ook verzekerd voor het AOW-pensioen. Maar met de Surinaamse onafhankelijkheid in 1975 werden geen afspraken gemaakt over het meenemen van de pensioenen. Surinaamse Nederlanders bouwden daardoor pas AOW op vanaf het moment dat zij naar Nederland kwamen.

Hoe zit het met de Algemene Ouderdomswet?

Wie in Nederland de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, heeft recht op een maandelijks bedrag aan AOW-pensioen (dat staat los van een pensioensregeling via de werkgever). Dit bedrag is gekoppeld aan het minimumloon en hoeveel je precies ontvangt, hangt af van je persoonlijke situatie 1. Iedereen die in Nederland woont of werkt, is hier via de Algemene Ouderdomswet (AOW) voor verzekerd. Voor elk verzekerd jaar bouw je 2 procent AOW-pensioen op. Als je dus de vijftig jaar vóór de pensioengerechtigde leeftijd in Nederland woonde, ontvang je 100 procent. Maar elk jaar dat je níet in Nederland woont, bouw je niets op. Wie vijftien jaar buiten Nederland woont, bouwt bijvoorbeeld 30 procent minder AOW op.

Het AOW-gat bij Surinaamse Nederlanders komt door het onderscheid dat de Staat maakt tussen inwoners van het Koninkrijk der Nederlanden ín Nederland en inwoners van ons Koninkrijk in Suriname, de voormalige Nederlandse Antillen en de BES-eilanden. Dit onderscheid is ontstaan door een discrepantie in de wet, zegt Belfor, die ook sub-landelijk coördinator van Het Overkoepelend Orgaan Bestrijding AOW-gat Surinaamse (ex)Rijksgenoten (HOOB) is.

In 1990 werd de wetsbepaling aangepast, van ‘inwoners van het Rijk’ naar ‘inwoners van Nederland

In 1990 werd de wetsbepaling aangepast, van ‘inwoners van het Rijk’ naar ‘inwoners van Nederland’. Belfor: “Als men toentertijd al wist dat deze wet alleen gold voor Nederland hadden ze ‘het Rijk’ gewoon in de wet laten staan. Het feit dat ze het hebben veranderd naar Nederland laat zien dat de bepaling eerst naar iets anders verwees dan alleen Nederland. Deze wijziging is moedwillige kwaadaardigheid om mensen ongeïnformeerd te houden.”

Veel Surinaams-Nederlandse ouderen leven hierdoor in armoede. Sommigen zijn gedwongen de bijstandsuitkering AIO aan te vragen, maar dat geeft weer beperkingen omdat je niet langer dan dertien weken per jaar buiten Nederland mag zijn. Belfor: “Voor mensen zoals mijn tante zou het enorm helpen om het percentage AOW dat zij in Suriname heeft opgebouwd tussen 1956 en 1975 toch te krijgen.”

Om hoeveel mensen gaat het eigenlijk?

Zo’n 33 duizend Surinaams-Nederlandse ouderen hebben volgens de huidige wetgeving niet de volledige 100 procent opgebouwd en hebben dus een AOW-gat. In werkelijkheid gaat het om meer ouderen, want ook Antilliaanse en ongeregistreerde ouderen ontvangen niet het volledige AOW-bedrag. Door het gat lopen veel ouderen maandelijks zo’n 300 tot 400 euro mis.

Hoe wordt het probleem bevochten?

Volgens Ram Rambaratsingh, vicevoorzitter van de Vereniging Surinaamse Nederlanders (VSN) die tussen 2016 en 2017 tot de Hoge Raad procedeerde over het AOW-gat, had bij de onafhankelijkheid van Suriname direct een fatsoenlijke regeling getroffen moeten worden voor Surinaams-Nederlandse ouderen. “Er wordt al 45 jaar niets gedaan om dit probleem op te lossen.”

Rambaratsingh bracht deze zaak naar de rechtbank van Den Haag, daarna in Hoger Beroep in Utrecht en tot slot in cassatie bij de Hoge Raad. “Alle drie de instanties zeiden dat het met de aangevoerde argumenten niet mogelijk was om het gat te vullen. Ik heb behoorlijk wat redenen om aan te tonen dat Surinamers wél in aanmerking moeten komen voor reparatie van hun AOW-gat.” Rambaratsingh verwijst hierbij naar het Statuut uit 1954 2: “Hierin staat dat Suriname, Nederland, de Nederlandse Antillen en de BES-eilanden gelijk zijn. Maar de Sociale Verzekeringsbank (SVB) zegt – en gerechtelijke instanties en de Kamer volgen – dat je voor de jaren dat je niet in Nederland hebt geleefd geen AOW opbouwt.”

Op 19 februari zou het probleem in de Tweede Kamer worden besproken, maar het werd vlak daarvoor van de agenda geschrapt

Een volgende juridische stap voor Rambaratsingh zou zijn om naar de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) te stappen, maar dat proces zou te tijdrovend zijn. “Het duurt al twee jaar voordat ze bepalen of je überhaupt een zaak hebt en gelijk zou kúnnen krijgen.”

Op 28 januari 2020 diende de HOOB een petitie in bij de Tweede Kamer en op 19 februari zou het probleem tijdens het pensioenoverleg worden besproken. Maar vlak daarvoor werd het onderwerp van de agenda geschrapt. “Het zou te omvangrijk zijn en een apart onderwerp moeten worden”, legt Rambaratsingh uit. Overleg over het AOW-gat stond daarna gepland voor april 2020, maar dat ging door de coronacrisis niet door. “Nu proberen we de Tweede Kamerleden warm te houden, zodat dit alsnog gaat plaatsvinden. Ik heb een aantal politieke partijen benaderd en alle documenten waarmee ik op papier kan aantonen dat wij gelijk hebben, aangeleverd.”

Wat doet de politiek?

“Rechtsongelijkheid, misleiding binnen het recht, maar ook politieke misleiding”, noemt Belfor deze zaak. “Het gaat om omissie – nalatigheid van de Staat.” Volgens Belfor zijn er meerdere gelegenheden geweest waarop de Nederlandse politiek dit probleem had kunnen oplossen. Dat dit nog altijd niet is gebeurd, komt volgens hem door een gebrek aan politieke wil. “Volgens minister Koolmees heeft dit onderwerp een geschiedenis. Maar als je dat weet, waarom los je het dan niet op?” vraagt Rambaratsingh.

De Nederlandse politiek haalt vaak het argument aan dat Surinaams-Nederlandse ouderen, maar ook ouderen uit andere delen van het voormalig Koninkrijk der Nederlanden, te vergelijken zijn met elk ander persoon met een migratieachtergrond. Dat is onterecht, vindt Rambaratsingh. “Tot de onafhankelijkheid is dat helemaal niet te vergelijken. Wij zijn in de Grondwet verankerd als gelijke burgers. Ik heb een Nederlands paspoort, altijd al gehad. Er waren geen voorwaarden voor mijn Nederlands burgerschap. Hoe kun je dat dan met elkaar vergelijken?”

Het gat repareren

HOOB wil dit AOW-gat repareren. Zowel voor Surinamers die nooit in Nederland hebben gewoond en nu helemaal geen AOW ontvangen (maar tussen 1956 en 1975 dus eigenlijk wel een deel hebben opgebouwd), als voor Surinaamse Nederlanders die in Nederland wonen en een percentage krijgen, gebaseerd op het jaar waarin ze zich in Nederland vestigden.

Wij willen volledige reparatie en uitvoering zoals aangegeven in de Algemene Ouderdomswet van 1956

“Wij willen volledige reparatie en uitvoering zoals aangegeven in artikel 2 tot en met 10 van de Algemene Ouderdomswet van 1956”, zegt Belfor. Dat houdt in dat Surinaams-Nederlandse en andere ouderen die destijds inwoner waren van het Koninkrijk der Nederlanden en een AOW-gat hebben, alsnog het bedrag ontvangen waar zij volgens die opvatting recht op hebben.

Rambaratsingh besluit: “Wij gaan dit niet loslaten. Ze moeten niet denken dat het probleem met ons sterft: wij brengen de geschiedenis over op de volgende generatie en zij zullen het weer oppakken. Als ze willen dat deze discussie stopt, moeten ze het AOW-gat repareren.”

Sint-Maarten_Tim van Dijk Caribisch Netwerk

‘Nederland duwt de eilanden dieper de coronacrisis in’

Het Caribische deel van ons koninkrijk kan nauwelijks op hulp uit Nederland rekenen.

  1. Het netto AOW-pensioen voor een alleenstaande is 70 procent van het netto minimumloon: 943,26 euro per maand. Wie gehuwd of samenwonend is, ontvangt 645,54 per maand. ↩︎
  2. Op 15 december 1954 ondertekende koningin Juliana het Statuut voor het Koninkrijk, waarmee een nieuw staatsverband tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen werd vastgelegd. ↩︎

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
dominique-boulandcreismedia-1280

Over de auteur

Redactiestagiair

Dominique Boulan (1996) studeert criminologie en journalistiek. Schrijft graag over machtsstructuren en rechtvaardigheid.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief