Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

‘Er zijn drie manieren om vanuit Turkije Griekenland binnen te komen die heel bekend zijn bij zowel Tunesiërs als bij Marokkanen en Algerijnen. De eerste is via Edirne. De tweede via Ipsala en de rivier Evros, waar veel mensen de dood hebben gevonden. En de derde is over zee. Een route die in 2015 en 2016 heel populair was, maar nu veel minder in trek is omdat ze te duur is geworden. Maar er is een vierde weg’, zegt Badro, en daar wil hij het over hebben.

Het is de weg die de vlogger zelf heeft bewandeld, samen met twee vrienden. Deze is gemakkelijker, sneller en vooral kosteloos, vertelt Badro in een zelfgemaakte video. Wat je als migrant zonder de juiste papieren moet doen, is een bus met Griekse toeristen zoeken en je eronder verstoppen. Je moet wel een aantal voorzorgsmaatregelen nemen, en je moet er vooral zeker van zijn dat de bus naar Griekenland terugkeert en niet met de toeristen verder rijdt naar een bezienswaardigheid of een andere plek in Turkije. ‘De reis duurt slechts zes uur. Het is een kwestie van volhouden’, zegt de vlogger.

Badro filmt zichzelf in de buitenlucht, in Slovenië. Het heeft gesneeuwd. Zijn verdere uitleg doet hij in een kamer met op de achtergrond een kast en een tafel. We zien een televisie, een laptop, een gsm en een waterkoker. Het filmpje, gepost in december 2019, is al meer dan 280.000 keer bekeken.

Vraag God om hulp en doe geen stomme dingen

De vlogger geeft adviezen: niet te dicht bij de motor gaan hangen, stil blijven en ervoor zorgen dat je kleding niet verstrengeld raakt met de bedrading onder de bus. Vooral niet hardop praten, want dan kan je ontdekt worden. En ook geen stommiteit begaan zoals een sigaretje opsteken, zoals een van zijn vrienden wilde doen; dát is pas gevaarlijk. En natuurlijk God om hulp vragen. Wat ook kan helpen is een flesje water en een stuk chocolade, raadt de vlogger aan.

Rafik, ook vlogger, neemt zijn 200.000 volgers in een van zijn best bekeken filmpjes mee op een werkdag. Het beste baantje dat je als migrant zonder wettig verblijf of als student kunt uitoefenen, zegt hij, is werken als bezorger. In een filmpje van dertig minuten zien we hoe hij de bestellingen bij een restaurant afhaalt, het adres van de klant vindt en hoelang het duurt om daar te komen.

Als je de hele dag non-stop maaltijden bezorgt, verdien je nog meer

‘De ene keer tien minuten, de andere keer een kwartier’, vertelt hij zijn kijkers. Wat je naast een gsm nodig hebt: een brommer, een helm en een goed humeur. Rafik vertelt over de beste app om een adres te vinden, we zien hem een praatje aanknopen met een klant. Even later stopt hij bij een vriend, die hij vraagt om tips voor wie ook wil migreren.

‘Het eerste wat je moet doen is een plek zoeken om te huren’, zegt de vriend. ‘Je moet een standplaats hebben. Daarna is het een kwestie van werk vinden en dat is heel gemakkelijk. Je hoeft niet bij andere Arabieren aan te kloppen, bezorger worden is de beste job. Ik heb vijf jaar aan de universiteit gestudeerd, een diploma behaald als ingenieur en ik heb geen spijt dat ik vertrokken ben.’

Dit werk brengt genoeg op, vertelt Rafik verderop in het filmpje. In de ochtend alleen al heeft hij 46 euro verdiend. Hij zal in de namiddag weer op de motorfiets stappen. ‘Je kunt ook de hele dag non-stop werken, dan verdien je nog meer’, suggereert hij.

Uitputting en depressie

Zowel Badro als Rafik komen uit Algerije, dat een inhaalslag lijkt te maken als het gaat om het vertrek van jongere inwoners. “In Noord-Afrika blijft Tunesië koploper wat het aantal vertrekkende niet-gereguleerde migranten betreft”, zegt Matt Herbert, senior analist gespecialiseerd in Noord-Afrika bij het Global Initiative against Transnational Organized Crime.

“Italië telde in de eerste acht maanden van 2020 meer dan 10.000 ongedocumenteerde migranten uit Tunesië; een grote stijging in vergelijking met 2011. Maar ook het aantal Algerijnen dat het pad van de niet-gereguleerde migratie koos, is vorig jaar fors gestegen. In Spanje arriveerden tussen januari en augustus vorig jaar 5721 Algerijnen. De Algerijnse autoriteiten hebben van hun kant bijna evenveel mensen tegengehouden. Ook hele gezinnen vertrekken.”

Vorig jaar kwamen 2170 mensen om in de Atlantische Oceaan, terwijl ze de Canarische eilanden probeerden te bereiken

De economische gevolgen van de pandemie hebben het de jeugd extra moeilijk gemaakt om in eigen land aan werk te komen. Dat geldt voor alle landen van vertrek. “Maar wat in Algerije ook meespeelt is de uitputting en bijna depressie die onderzoekers de laatste jaren vaststellen bij jongeren vanwege het gebrek aan perspectieven. 2020 is, ondanks de toename, niet zo anders dan de voorbije jaren.”

“Vanuit Marokko is de niet-gereguleerde migratie via de Middellandse Zee sterk verminderd”, zegt Herbert. Daartegenover staat dat de migratie vanuit het zuiden naar de Canarische eilanden enorm gestegen is. De route raakte tijdens de uitbraak van de coronacrisis en de verscherpte grenscontroles in trek, ook bij migranten uit Sub-Sahara Afrika.

Volgens de Spaanse ngo Caminando Fronteras kwamen het voorbije jaar 2170 migranten om in de Atlantische Oceaan terwijl ze de Canarische eilanden probeerden te bereiken. De meesten van hen kwamen uit Niger en Senegal.

Demystificatie van het migratieproces

Op sociale media circuleren al langer filmpjes van jongeren op rubberbootjes die lachend hun eigen land uitzwaaien terwijl ze de Middellandse Zee proberen over te steken. Maar structureler vloggen over migratie is een vrij recent fenomeen, zegt Amine Ghoulidi, onderzoeker geopolitiek aan het King’s College in Londen, die het fenomeen bestudeert.

“Er waren altijd al mensen die hun ervaringen online deelden. Maar de laatste jaren heeft een aantal YouTubers ontdekt dat ze een inkomen kunnen verdienen door influencer te worden. Het brengt niet veel op, maar het helpt te overleven. Daarnaast creëren ze door te vloggen een gemeenschap die ze financieel of juridisch om hulp kunnen vragen indien nodig. Dat is ook al gebeurd: er zijn volgers die geld hebben gestuurd om een migrant uit de brand te helpen”, zegt Ghoulidi.

“Deze zelfgemaakte filmpjes zijn in de eerste plaats een bron van entertainment. Reality-tv waarin de kijkers zichzelf als deelnemers kunnen zien”, zegt Herbert. De filmpjes hebben daarnaast een dubbel effect, zegt hij.

Een bekende vlogger vertelde over de dode lichamen die hij onderweg zag

“Eén: ze demystifiëren het migratieproces. Want ze geven jongeren de mogelijkheid om te zien wat een migratiereis is en doorbreken zo de angst voor het onbekende. En twee: ze geven informatie die niet iedereen heeft. Waar dit soort kennis vroeger beschikbaar was voor een beperkte groep, maken deze filmpjes die info toegankelijk voor een groter publiek. Ook voor mensen die niemand met een migratie-ervaring kennen.”

Moedigen de filmpjes niet-gereguleerde migratie aan? Dat is moeilijk te meten, meent onderzoeker Ghoulidi. “Er is geen script, elke vlogger heeft zijn modus operandi, zijn eigen interesse en eigen realiteit. De meeste filmpjes vragen niet dat je emigreert. Het gaat eerder om het delen van een ervaring.”

“Bovendien delen die vloggers niet alleen informatie over migratie. Wanneer een YouTuber zijn ervaringen deelt, trekt hij volgers aan die niet per se geïnteresseerd zijn in migratie. Daar komt bovenop dat deze vloggers zich wel bewust zijn van de richtlijnen van YouTube en Facebook en voorzichtig zijn met welke informatie ze delen. Ze willen niet riskeren hun kanaal te verliezen”, zegt Ghoulidi.

De vloggers praten ook over de onaangename aspecten van de reis: opgelicht of beroofd worden, hongerlijden, de dood in de ogen zien. Dat bevestigt ook Herbert van Global Initiative. “Een bekende vlogger, Zizou, documenteerde zijn reis vanuit Brazilië door Centraal-Amerika. Hij had het over dode lichamen onderweg en over opgepakt worden door de politie. Toch denk ik dat de filmpjes wel degelijk de wil om te migreren vergroten.”

Drie maanden in een container

De dood komt niet alleen sporadisch aan bod, soms is hij het onderwerp van een hele video. Redhouane, een vlogger met 166.000 abonnees, wijdde een filmpje aan de ontdekking van zeven lichamen van migranten in een container in Paraguay. Ze werden op 24 november 2020 gevonden, drie maanden na vertrek uit Servië.

Een dag later sprak Redhouane zijn volgers toe. Hij vond het zijn plicht om over het drama te spreken omdat hij dezelfde manier van ‘branden’, clandestien doorreizen, heeft meegemaakt. Hij kan zich goed voorstellen hoe de migranten in de container redeneerden en wat er door hun hoofd ging. Bovenal heeft hij een boodschap voor jongeren die van plan zijn om te emigreren: ‘Emigreren is een persoonlijke beslissing, ik kan daar niet over oordelen’, zegt hij. ‘Maar ik heb een belangrijke raad voor wie van plan is dit te doen: asjeblieft, doe niets waarvan je niet weet waar het toe leidt.’

Neem berekende risico’s, want geen plaats in de wereld is het waard om voor te sterven

Redhouane verbleef net als de zeven overleden jonge mannen in de container in een kamp in Servië. ‘Door in een container te kruipen dachten ze vervoerd te worden naar een West-Europees land, of tenminste naar een land niet ver van West-Europa’, vertelt Redhouane. ‘Ze gingen ervan uit dat de container na tien of twintig uur zou stoppen om gelost te worden. Ze maakten geen geluid, om niet ontdekt te worden. Alleen, de bestemming van de container bleek niet Kroatië maar Paraguay. De reis duurde geen tien uur maar drie maanden.’

‘Jullie moeten je inbeelden, mijn broeders, wat er door hun hoofd ging toen de uren bleven verstreken’, zegt Redhouane in het filmpje. ‘Op welke dag zijn ze gestorven? Hoe zijn ze gestikt? In welke situatie zaten ze?’, vraagt hij zich af. ‘Ik heb sinds dit verhaal beslist om niet meer over migratie te vloggen. Ik weet dat dit het lot is, hun uur gekomen was. Mijn broeder: als je wilt migreren, kan ik je dat niet verhinderen, dat is je recht. Maar neem dan berekende risico’s, want geen plaats in de wereld is het waard om voor te sterven. Geen land is het waard om voor dood te gaan. Denk aan je ouders.’

Eenzaamheid en verbondenheid

Net als veel andere vloggers bezigt Redhouane vaak de woorden ‘mijn broeders’ als hij zich tot zijn volgers richt. Die zijn niet alleen bedoeld voor kijkers uit hetzelfde land van herkomst, maar voor iedereen die naar hem kijkt. Het zijn broeders in het lot.

Matt Herbert stelt vast dat sociale media een soort ecosysteem gecreëerd hebben rond niet-gereguleerde migratie. “Ze zijn ook een groot verbindingsmiddel door de Maghreb, tussen Marokkanen, Algerijnen en Tunesiërs. De filmpjes gepost door Marokkanen worden becommentarieerd door Tunesiërs en Algerijnen, en vice versa.”

Dat verklaart mede waarom zoveel migranten gaan vloggen. “Er zit veel eenzaamheid in migreren”, zegt Ghoulidi. “Elke migratiereis is uiteindelijk een persoonlijke beslissing en een persoonlijke tragedie. De migrant laat alles achter: het eigen land, de eigen familie en vrienden, om te proberen een andere ervaring te creëren. Een online community hebben vermindert die eenzaamheid.”

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op MO.be

Dr__Keith_Nurse1

Wat als migranten hun families geen geld meer kunnen sturen?

Voor achterblijvers is dit ‘terugkeergeld’ soms onmisbaar om te overleven.

IMG_6708-570×318

“Migranten zijn kosmopolieten uit noodzaak”

Interview met filosoof en politicoloog Michael Onyebuchi Eze Michael Onyebuchi Eze ziet…

samira_bendadi_2017

Over de auteur

Samira Bendadi schrijft voor MO* over diversiteit in eigen samenleving en de regio Noord-Afrika.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief