‘Waarom huur jij eigenlijk nog?’ Met deze slogan zette de Amsterdamse woningcorporatie Eigen Haard enkele jaren geleden haar woningen in de etalage, om woningzoekenden te verleiden vooral een voormalige sociale huurwoning op te kopen. De wervende advertentietekst stelt dat het ‘financieel-technisch gezien een goed idee [is] om je eigen stek te kopen. Dus geen euro’s meer in de bodemloze put, maar gewoon in je eigen toko.’ De bijbehorende afbeelding toont een before-after-metamorfose van een oude smerige keuken met een berg afwas naar een glimmende nieuwe keuken met kropsla.

Als huurder bij Eigen Haard stoort het mij enorm dat zij huren blijkbaar zien als een vorm van geld weggooien – zo denkt mijn verhuurder dus over de 1000 euro die ik maandelijks overmaak. Als wetenschapper vind ik de advertentie exemplarisch voor hoe we – van beleidsmaker tot woningzoekende – over wonen zijn gaan denken.

tweet cody
Advertentie Eigen Haard Beeld door: Wouter van Gent

Ideologie van eigenwoningbezit

De politiek, banken en media hebben ons sinds de jaren tachtig wijsgemaakt dat het kopen van een woning simpelweg superieur is aan huren. Er is een hardnekkige mythe gecreëerd. Richard Ronald, hoogleraar Housing, Society and Space aan de Universiteit van Amsterdam, spreekt over de ideologie van eigenwoningbezit.

Kopen zou financieel verstandig zijn. Je steekt je geld in iets wat van jou is en bouwt vermogen op door je hypotheek af te lossen en door de verwachting van toekomstige prijsstijgingen. Dat vermogen kan in de toekomst van pas komen als je wilt verhuizen naar een grotere en duurdere woning, maar ook als pensioenpot of appeltje voor de dorst.

Verantwoordelijke en zelfstandige burgers

Kopen wordt daarnaast geassocieerd met weliswaar minder tastbare, maar niet minder belangrijke waarden. Eigen woningbezit zou staan voor positieve waarden als zelfstandigheid, verantwoordelijkheid, succes en trots. Een van de scherpste verwoordingen van dit geloof in Nederland komt van voormalig CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer, toen hij in 1996 zijn visie op de samenleving ontvouwde: ‘ik geloof niet dat de mens alleen maar kwaad wil. Je moet het goede stimuleren door de mens duurzame verantwoordelijkheden te geven voor bijvoorbeeld een eigen huis.’

Het idee is dat je zuiniger omgaat met iets wat van jou is, zeker als de waarde van dat bezit daardoor toeneemt. Dat zou je terugzien in beter onderhouden gevels en netter aangeharkte tuintjes. Met het kopen van een woning zou je bovendien échte vrijheid en zelfstandigheid kopen. Je bent niet langer afhankelijk van de grillen van een huisbaas, maar heerser over je eigen kasteel.

Hoeveel ouders peperen hun kinderen niet in dat ze later absoluut een woning moeten kopen?

Deze idealen sluiten naadloos aan op het neoliberale gedachtegoed dat het je eigen verantwoordelijkheid is om je toekomst veilig te stellen. Door deze individualisering van sociale zekerheid kunnen collectieve voorzieningen van de verzorgingsstaat worden afgebouwd. Op de vrije markt zou je je bovendien een weg kunnen consumeren naar individuele vrijheid en geluk.

De verheerlijking van het kopen van een eigen woning vindt op allerlei plekken en manieren plaats: in advertenties en reclamespotjes, in krantenkaternen en op opiniepagina’s. Maar ook in beleidsnota’s wordt in wervende teksten over de eigen woning gesproken als ‘een trots bezit of een stille droom’. Het gebeurt ook gewoon aan de keukentafel. Hoeveel ouders peperen hun kinderen niet in dat je later absoluut een woning moet kopen? Dat dat een belangrijke mijlpaal in je leven is, iets om trots op te zijn?

Ideologisch luchtkasteel

Zo is een ideologisch luchtkasteel opgetuigd. Het onderliggende bewijs is namelijk flinterdun. Het is niet zo dat woningbezit verantwoordelijke burgers creëert. Het werkt eerder andersom: mensen die hun leven al relatief goed op orde hebben, zijn vaker in staat een woning te kopen. Dat heet het selectie-effect. De vrijheid die kopen je schenkt is bovendien betrekkelijk relatief wanneer je ergens drie hoog achter een ingeklemd stadsappartementje met een gigantische hypotheekschuld koopt.

Het is wel waar dat kopen momenteel gemiddeld genomen financieel voordeliger is dan huren. Dit is echter zeker geen vaststaand gegeven, maar deels het gevolg van stimulerend overheidsbeleid. Zo is de hypotheekrenteaftrek een jaarlijkse miljardensubsidie voor woningbezitters. En de rijkste huishoudens met de duurste woningen profiteren het meest.

Een huurcontract opzeggen is eenvoudiger en goedkoper dan het hele verkoopproces

Bovendien gaat het als gezegd om een gemiddelde. Recent onderzoek laat zien dat juist kopers met een lager middeninkomen veel minder of zelfs nauwelijks vermogen opbouwen, vaak omdat ze een woning hebben gekocht met een hypotheek die ze maar net kunnen betalen, op plekken waar de huizenprijzen niet zo hard stijgen. Deze kopers houden vervolgens te weinig geld over voor fatsoenlijk onderhoud. Met huren koop je deze risico’s af.

Huren biedt in beginsel bovendien veel meer flexibiliteit. Een huurcontract opzeggen is eenvoudiger en goedkoper dan het hele verkoopproces, waardoor je makkelijker kunt verhuizen voor bijvoorbeeld werkgelegenheid of de liefde.

Werkelijke gevolgen

De ideologie van eigenwoningbezit mag dan gebaseerd zijn op mythes, de gevolgen zijn reëel. Allereerst woekert ze de gekte op de koopwoningmarkt nóg verder aan. Wanhopige woningzoekenden buitelen over elkaar heen om die felbegeerde koopwoning te bemachtigen. Het gevolg is dat wij met z’n allen krankzinnige bedragen moeten neerleggen voor bescheiden, gehorige appartementjes – denk twee ton voor 25 vierkante meter. Zo draagt de ideologie van eigenwoningbezit bij aan nog hogere prijzen op een toch al oververhitte markt.

Tegelijkertijd heeft huren een nare bijsmaak gekregen. Wie huurt zou een dief zijn van de eigen portemonnee. Huren zou op zijn best een tijdelijke tussenstop zijn op weg naar een koopwoning. Vooral de reputatie van de corporatiesector staat onder druk. Haar huurders behoren steeds vaker tot de laagste inkomens, waardoor er een beeld ontstaat dat het een armenvoorziening is. Dit beeld tast de maatschappelijke steun voor de sector aan en legitimeert haar afbraak, bijvoorbeeld door grootschalige verkoop en sloop.

Zo versterkt de ideologie van eigenwoningbezit de tweedeling tussen ‘insiders’ en ‘outsiders’ op de woningmarkt: tussen mensen met en mensen zonder een koopwoning. Terwijl kopers profiteren van stijgende huizenprijzen, komt het groeiende aantal mensen dat niet kan kopen op grotere achterstand te staan. Ze moeten noodgedwongen duurder huren, waardoor de betaalproblemen toenemen. Jongeren blijven vaker noodgedwongen bij hun ouders wonen, en het aantal daklozen is de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld.

Op deze manier schept de ideologie van eigenwoningbezit haar eigen werkelijkheid. Hoe verder de huursector wordt gemarginaliseerd, hoe aantrekkelijker kopen daadwerkelijk wordt. En zo ontstaat een vicieuze cirkel.

Omarm de volkshuisvesting

Willen we uit deze vicieuze cirkel raken, dan moeten we de dominante ideologie zien te veranderen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Deze ideologie is zo zeer ingesleten en wijdverbreid dat zelfs woningcorporaties, die juist bestaan om woningen te verhuren, er in meegaan. De advertentie van Eigen Haard maakt dit pijnlijk duidelijk.

Maar als progressieve politiek de blinde fixatie op kopen laat varen en huren stimuleert als aantrekkelijk, betaalbaar en toegankelijk alternatief, zal uiteindelijk ook de koopwoningmarkt beter gaan functioneren. Als een groter deel van de bevolking namelijk toegang heeft tot een aantrekkelijke en betaalbare huurwoning, hoef je niet koste wat kost te kopen. De gekte op de koopmarkt zal afnemen, waardoor de huizenprijzen in een rustiger vaarwater komen en de stabiliteit toeneemt. De hele woningmarkt zal daar beter door gaan functioneren. Lage huren kunnen mensen vervolgens in staat stellen iedere maand geld te sparen om in de toekomst, als zij dat willen, de stap naar een koopwoning te zetten.

Voor een groeiend aantal mensen blijkt kopen inmiddels compleet onmogelijk. Onder hen veel jongvolwassenen die lekker zijn gemaakt met de belofte van woningbezit en al haar voordelen. Deze mensen zullen vraagtekens gaan zetten bij de ideologie van eigenwoningbezit. Ze gaan op zoek naar alternatieven, en kunnen worden geïnspireerd door een inspirerend verhaal over collectieve volkshuisvesting.

25631799495_830b0bf67a_o

‘Politici ‘geschokt’ door vele daklozen? Ze hebben het zelf veroorzaakt’

Dat er meer daklozen zijn, is het logische gevolg van decennia aan falend beleid.

pexels-photo-206673

Hoe vergroen je je huis met een kleine portemonnee?

Diederik Samsom en Jeroen Pels delen hun visie in de podcast 'De Betaalbare Verbouwing'.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
cody

Over de auteur

Cody Hochstenbach is postdoctoraal onderzoeker stadsgeografie aan de Universiteit van Amsterdam. Dit jaar ontving hij de Veni­-beurs voor …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief