In de westerse wereld wordt een coming out geassocieerd met moed. Het vergt moed om in opstand te komen tegen de wereld, om mondig te zijn en voor je rechten te vechten. Wij in Libanon zijn ook veerkrachtig en levenslustig. Toch durven veel mensen hier niet uit de kast te komen. Komt dat door een gebrek aan moed? Nee, integendeel!

Ik ben een lesbische vrouw. Ik leef samen met mijn vriendin in Libanon, in een andere stad dan mijn ouders. Mijn familie weet van niets, maar ik ben wel uit de kast in mijn toneelgezelschap en mijn nabije omgeving.

Ik ben altijd voorzichtig, maar ik laat van me horen. Ik ben activiste en kunstenares, ik werk samen met ngo’s, ik ondersteun lhbti+-rechten, maar doe dat anoniem.

Ik kom uit een moslimmilieu, en ook al is mijn familie niet heel gelovig, toch ben ik terughoudend. Als mijn ouders alleen zouden wonen, ver weg van de gemeenschap die hen omringt, dan zou ik misschien met hen kunnen praten, maar zolang ze in hun stad wonen, denk ik er niet aan. Dat kan ik hun niet aandoen.

Dit is de getuigenis van Yasmina*, die normaal gezien op 16 en 17 april samen met Layane El Hajjar te zien zou zijn geweest in de voorstelling Slow#5: Queer Courage in de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel. Die voorstelling is afgelast vanwege het coronavirus.

Als ik in Libanon uit de kast kom, zal de wet mij niet beschermen

Als een lhbti+ persoon in een westers land beslist dat het tijd is om uit de kast te komen, dan blijft die persoon gezien worden als een mens die gelijk is aan alle andere burgers. Lhbti+’ers zijn wettelijk beschermd en kunnen bijvoorbeeld samenleven met hun geliefde. Lhbti+’ers hebben er dezelfde – of toch bijna dezelfde – rechten als iedere andere burger: het recht op veiligheid, het recht op werk, het recht om te trouwen, het recht om kinderen te krijgen. Kortom: het recht om te zijn wie ze zijn.

Artikel 534

Als ik in Libanon uit de kast zou komen, dan zal de wet mij niet beschermen; ik zou zelfs tegen de wet in gaan. De Libanese grondwet verbiedt elke seksuele daad die als ‘tegennatuurlijk’ wordt beschouwd. Homoseksuele liefdesdaden worden door rechters als illegaal beschouwd. Veroordeelden moeten rekenen op gevangenisstraffen die tot een jaar kunnen oplopen.

In het Midden-Oosten zijn religie en politiek te sterk met elkaar verweven om lhbt-rechten te beschermen

Vandaag de dag geniet een homo in Libanon geen van de rechten die westerse landen bieden. Sterker nog: hij of zij wordt vervolgd, enkel en alleen vanwege zijn of haar seksuele voorkeur.

In het Westen worden die rechten verdedigd door de regering en de rechtsspraak, maar in het Midden-Oosten zijn religie en politiek daarvoor nog veel te sterk met elkaar verweven. Onze wetten zijn niet alleen door een politiek systeem gemaakt, maar door menselijke interpretaties van een heilig boek. Dat maakt dat mijn rechten afhankelijk zijn van wie de op dat moment religieuze teksten interpreteert en van de aard van het probleem dat zich voordoet.

De impact van religie op de traditie is zo verankerd in onze cultuur dat het de concepten goed en kwaad heeft gevormd. Bewustwording en opvoeding over seksualiteit en gender bevinden zich daarom nog in een heel pril stadium. In het merendeel van de scholen wordt niet openlijk over seksualiteit gesproken, en binnen de meeste families evenmin. De wet kan uiteraard aangepast worden en ‘bescherming’ bieden, maar dan moet eerst de sociale en culturele consensus tussen de burgers veranderen en moeten de banden tussen religie en politiek afgebouwd worden.

Ik ben een wij

Een coming out in het Midden-Oosten – of in welk land dan ook waar religie nog zo sterk verankerd is in de sociale structuren – is niet enkel een individuele daad. Mensen worden beschouwd als het verlengstuk van hun familie en van de eer van die familie.

Die verantwoordelijkheid geeft ‘uit de kast komen’ een heel andere betekenis. Aangezien ‘gay zijn’ beschouwd wordt als een zonde, worden de ouders van iemand die gay is gezien als de dragers van slecht zaad. Wanneer ontdekt wordt dat een familielid lhbti+’er is, dan is in de ogen van de gemeenschap de hele familie daar schuldig aan.

Ouders van homoseksuele kinderen worden als ‘onbekwaam’ bestempeld

Ouders worden als ‘onbekwaam’ bestempeld, veroordeeld en verbannen uit hun sociale kringen en hun bredere familie. Werk vinden wordt moeilijker, de dagelijkse omgang in hun wijk lastiger.

Dat spook van sociale gevolgen en onderdrukking is bepalend voor de aanpak en de beoordeling van de familie en de manier waarop die reageert op de coming out van een kind. Het wordt kinderen ‘afgeraden’ om homoseksueel te zijn, want ze zouden worden beschouwd als personen met een ziekte en een stoornis. Sommigen worden met geweld meegesleept naar psychologen en therapeuten; in extreme gevallen komt het zelfs tot ‘bekeringstherapie’ waarbij met religieuze of psychologische middelen geprobeerd wordt iemands homoseksuele of biseksuele oriëntatie te veranderen in een heteroseksuele.

In de meeste gevallen zal het kind niet het huis worden uitgezet, maar worden opgesloten. Door de ‘hulp’ die aangeboden wordt, hoopt de familie het kind te kunnen dwingen terug te keren naar de norm, om weer heteroseksueel of straight te worden om zo de positie van de familie in de maatschappij te herstellen.

De dag des oordeels

Zelfs als ouders bereid zijn om de seksuele voorkeur van hun kinderen te aanvaarden, wordt de situatie bemoeilijkt door de prominente rol van religie, die dreigend en dominant is. Ook ouders die niet praktiserend gelovig zijn maar in hun gedachten altijd met God bezig zijn, maken zich zorgen over de onvermijdelijke dag des oordeels.

Ze zijn bezorgd over het lot van hun kinderen en over hun eigen lot als ouders van een zondig kind. Ook als ouders erin slagen hun kinderen te aanvaarden, voelen ze zich bezwaard door de angst, het geheim en het oordeel dat hun ongetwijfeld te wachten staat, en het ondraaglijke schuldgevoel dat erbij komt kijken. Als daad van liefde voor hun familie besluiten veel lhbti+ personen in het Midden-Oosten dus om niet uit de kast te komen. Sommigen zoeken naar een tussenweg: enkel voor de familie blijven ze in de kast, terwijl ze zich toch actief inzetten voor de lhbti+-rechten in hun land.

Onze eigen geschiedenis schrijven

Vandaag de dag staan queer personen in de Arabische wereld voor een dilemma. De Arabische cultuur en de manier waarop de sociale omgang geregeld is, zijn sterk gericht op de familie, in tegenstelling tot de grote westerse voorbeelden van vrijheid van identiteit waar ook wij ons aan willen spiegelen. Dat maakt het niet makkelijk.

Neem nu de gay pride. Die ‘mars van trots’ wil zichtbaarheid geven aan mensen uit de lhbti+-gemeenschap en de vrijheid en wettelijkheid van hun seksuele oriëntatie en genderidentiteit opeisen. Het bijzondere aan de mars schuilt in de viering van de identiteit en het unieke karakter van elke mens. Maar per definitie is dat afhankelijk van de plaats waar je opgroeit.

Het woord queer bestaat niet eens in het Arabisch

Je kan zo’n mars en haar doelen niet zomaar in Libanon kopiëren. Wij zijn het aan onszelf verplicht om een eigen Libanese, Syrische, Egyptische, Marokkaanse of Saoedische queeridentiteit te vormen, en daar zijn we nog lang niet.

Dat komt niet door een gebrek aan moed of bewustzijn. Wel doordat we onze eigen geschiedenis moeten schrijven en onze eigen strijd moeten voeren. De termen en ideeën die we hebben overgekregen, die gemaakt en toegeëigend zijn door de gemeenschap in de Verenigde Staten, helpen ons niet, zijn niet aangepast aan onze context.

We moeten leren om de tijd te nemen om onze eigen woorden te vinden in een taal die ons daarvoor nu nog geen ruimte geeft. Het woord queer bestaat niet eens in het Arabisch. Het woord homoseksueel heeft enkel een beledigende connotatie, en daar moeten we wat aan doen. Zonder woorden om te definiëren wie we zijn, bestaan we gewoon niet.

Moed zit niet in of naast de kast

Hoe kunnen we vrij worden als we nog niet de tijd genomen hebben om voor onszelf te zorgen? Zonder dat we onze eigen instrumenten gemaakt hebben voor bevrijding, begrip en aanpassing? Onze cultuur en onze samenleving staan het niet toe om onze identiteit op dezelfde manier te beleven als de westerse gemeenschappen. Het doel is niet om ons huis en onze wortels te vernietigen, maar om te leren hoe we die kunnen laten bestaan en onszelf kunnen bevestigen.

Het vergt moed om uit de kast te komen en evenveel moed om in het geheim lief te hebben. Over de angst en de onrust om ontdekt te worden bestaat geen twijfel: ze zijn eenvoudigweg een vorm van terreur die akelig dichtbij komt. Toch zal ieder van ons de keuze moeten maken als het zover is: moed om te leven met angst, moed om te leven met weerzin, moed om zo goed mogelijk te leven, op een manier waarop je dichter bij elkaar kan komen.

Die moed zit niet in of naast de kast. Wanneer alles om je heen wil dat je niet het leven zou leiden dat je leidt, schuilt de moed in het leven zelf.

De oorpsronkelijke versie van deze tekst verscheen op MO*

We leven in onzekere tijden door het coronavirus. Er is behoefte aan betrouwbare informatie én verdieping. We hopen dat je dit bij ons vindt en wil bijdragen aan onze onafhankelijke journalistiek.

Dit kan je doen door te doneren of je te abonneren op ons magazine. Alvast bedankt!

header1

Vluchten voor vrije lust en liefde

LHBTQI+-levensverhalen van over de wereld, deel 3: Libanon en Tunesië.

Graffiti-3

Hoe veilig is Beiroet écht voor lhbti+’ers?

Ons beeld van Beiroet als veilige haven mag wel wat genuanceerder.

670

Over de auteur

Layane woont in Beiroet en is lid van Haven for Artists, die onder andere de voorstelling Slow#5: Queer Courage maakte.
Bezoek auteurspagina
670

Over de auteur

Yasmina is lid van Haven for Artists en deed het set design en kostumering voor de voorstelling Slow#5: Queer Courage. Ze woont in …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief