Beeld je in: je reist met het openbaar vervoer. Het is 35 graden. Je stapt de overvolle bus in, waar je hutjemutje op elkaar staat. Alsof dat nog niet benauwd genoeg is, heeft de airconditioning het begeven. Zwetend sta je in de bus te wachten tot je op je bestemming bent, maar dat lijkt een oneindigheid te duren. Je wordt licht claustrofobisch en gestrest bij het idee dat je je straks door de menigte moet wurmen om naar buiten te komen.

Die hete busrit duurt voor jou misschien vijftien minuten, voor dieren in de vee-industrie duurt transport wel acht uur

Voor jou duurt deze busrit misschien vijftien minuten, voor veel dieren in de vee-industrie kan zo’n reis wel acht uur duren. En waar wij op tropische dagen nog kunnen besluiten de bus te vermijden, is het voor de varkens, koeien en kippen onmogelijk om aan bloedhete transportwagens te ontsnappen.

Hittestress

Door de opwarming van de aarde worden de zomers in Nederland warmer, en stijgt de temperatuur steeds vaker tot boven de 30 graden. Zo werden in 2018 en 2019 respectievelijk maar liefst acht en elf tropische dagen gemeten in De Bilt. Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) verwacht dat deze temperaturen rond het jaar 2050 met 1 tot 2,3 graden zullen zijn gestegen. Over de gevolgen die dit voor de mens heeft, lezen we geregeld, maar wat deze temperatuurstijging voor dieren betekent is veel minder bekend.

Het gaat daarbij niet alleen om transport. Anne Hilhorst, vicevoorzitter bestuur en manager campagneteam van Stichting Wakker Dier, vertelt dat het ook in de stallen snel heet wordt; gemiddeld zo’n 3 graden warmer dan buiten. Zulke temperaturen worden jaarlijks veel dieren fataal.

In de zomer van 2019 stierven meer dan 163.000 dieren door extreme hitte

In de zomer van 2019 stierven meer dan 163.000 dieren door extreme hitte. De meeste bezweken begin juli 2019, toen de ventilatie van een vleeskuikenbedrijf het begaf, met als gevolg dat 150.000 jonge kuikens stikten. Eind juli stierven in het Brabantse Maarheeze ook 2100 varkens aan verstikkingsdood vanwege gebrekkige ventilatie in de potdichte stal. Doordat de stroomvoorziening was uitgevallen, steeg de temperatuur boven de 40 graden en kregen de dieren geen frisse lucht meer.

Stijgende temperaturen veroorzaken bovendien veel ‘hittestress’ bij dieren, die toeneemt als transportwagens en stallen gebrekkig geventileerd worden, en als weilanden niet over schaduwplekken beschikken. Hoogproductieve dieren, zoals plofkippen en koeien die een grote hoeveelheid melk geven, krijgen het beduidend sneller warm dan andere dieren. Dit komt doordat ze meer voer gebruiken en dus meer warmte produceren. Bij een koe kan er al vanaf 20 graden hittestress optreden. Het dier zal dan gaan zweten, hijgen en langer stil blijven staan om op die manier zo veel mogelijk verkoeling te krijgen. Kippen, die geen zweetklieren hebben, koelen af door te hijgen of hun vleugels te spreiden, maar voor dat laatste is in de overvolle stallen nauwelijks ruimte.

Schapen ondervinden hittestress als de temperatuur boven de 23 graden komt en schaduw ontbreekt. Ze gaan sneller ademen en hun eetlust neemt af. Varkens kunnen al vanaf 20 graden last krijgen van de warmte. Om verkoeling te zoeken, gaan ze liggen zodat het contact van hun lichaam met de vloer wordt vergroot. Maar in de stal of transportwagen is het vanwege de grote hoeveelheid dieren vrijwel onmogelijk om te gaan liggen. Met een andere manier waarop varkens verkoeling zoeken, door de modder rollen, wordt in moderne veehouderijen zelden rekening gehouden. Bij gebrek aan modderbaden rollen sommige varkens om af te koelen in hun eigen uitwerpselen.

Hittestress is niet alleen op het moment zelf schadelijk voor het dier, maar kan ook gevolgen hebben op de lange termijn. Zo krijgen melkkoeien een lagere melkproductie en ondervinden ze problemen bij het drachtig worden. Ook schapen produceren soms minder melk. Doordat varkens minder bewegen om zo min mogelijk warmte te produceren, zullen ze het vaker nalaten op te staan om te plassen, waardoor urineweginfecties kunnen ontstaan die weer kunnen leiden tot vruchtbaarheidsproblemen bij zeugen.

‘Meer bewustwording en kennis’

Onder andere Stichting Wakker Dier en Partij voor de Dieren pleiten voor meer wettelijke maatregelen om het dierenleed door hitte in te perken. Na de zomer van 2015 werd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) een Nationaal Plan voor veetransport bij extreme temperaturen opgesteld. In dit plan ligt vast dat extra toezichtmaatregelen in werking treden wanneer een temperatuur van 27 graden of hoger wordt verwacht. Op warme dagen zal de NVWA extra controles op transporten uitvoeren, waarbij ze onder andere de temperatuur, watervoorzieningen en ventilatie nalopen, evenals de aanwezigheid en inhoud van een eventueel noodplan.

Sinds 2 juli dit jaar geldt een verbod op veetransport bij een temperatuur van 35 graden of hoger

De Gezondheidsdienst voor Dieren stelde in 2017 bovendien een Draaiboek Hittestress op. Veehouders kunnen de maatregelen in dit draaiboek op warme dagen opvolgen om het welzijn van hun vee te verbeteren. Zo kunnen ze het staldak isoleren of koelen met water, ventilatoren plaatsen, vliegenbestrijding versterken en activiteiten als het laden van vee voor transport niet op de heetste momenten van de dag inplannen.

En sinds 2 juli dit jaar is er een verbod van kracht op veetransport bij een temperatuur van 35 graden of hoger. Er waren al eerder afspraken gemaakt over veetransport op tropische dagen, waarop de temperaturen boven de 30 graden uitstijgen, maar die waren vrijwillig en de afspraak om bij 35 graden of hoger geen dieren te vervoeren, werd lang niet door iedereen nageleefd, aldus Landbouwminister Carola Schouten. Volgens het verbod zal de NVWA optreden als er overtredingen plaatsvinden.

Maar hoewel in het Nationaal Plan dus wettelijke maatregelen omtrent veetransport staan, bevat het geen concrete regels waar het op de hitte in de stallen aankomt. Het is er alleen op gericht om ‘veehouders meer bewustwording en kennis bij te brengen’ over maatregelen die zij het beste kunnen treffen; zij zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering.

Onderzoek door Wageningen Universiteit wijst bovendien uit dat de wetgeving onduidelijk is: er zijn bijvoorbeeld geen specifieke eisen voor het verstrekken van drinkwater voor pluimvee waaraan transporteurs moeten voldoen. En het Nationaal Plan voor veetransport bij extreme temperaturen stelt alleen eisen voor transport. Veehouderijen worden dus niet op de vingers getikt als stallen slecht geventileerd zijn of als weilanden geen schaduwplekken bieden, waardoor veel dieren aan de hitte kunnen sterven. Alleen incidenten die al hebben plaatsgevonden, en waarbij dieren dus al bezweken zijn aan de hitte, moet de veehouder verplicht melden.

Een Nationaal Hitteplan

Stichting Wakker Dier pleit momenteel door middel van een petitie voor een Nationaal Hitteplan met verplichte hitteprotocollen voor dieren, zowel tijdens het transport als in de stallen en in de wei. Anne Hilhorst: “Een verbod op veetransport dat pas ingaat bij een temperatuur van 35 graden is niet voldoende om hittestress bij dieren te verminderen. Veel dieren ervaren namelijk bij 20 graden al stress. De grens zou op zijn hoogst bij 30 graden moeten liggen.”

Ook zouden omstandigheden in stallen en weilanden in het plan moeten worden opgenomen. “De afgelopen zomers waren veel boeren niet in staat om de temperatuur in hun stallen te laten dalen, waardoor de brandweer regelmatig staldaken moest verkoelen met water. Het is belangrijk dat er wettelijke maatregelen komen voor koelsystemen of ventilatiesystemen om de temperatuur in stallen naar beneden te krijgen. Dit werkt wel alleen als er op warme dagen minder dieren in één stal verblijven, anders hebben koelsystemen weinig zin.”

Inmiddels is de petitie van Stichting Wakker Dier al meer dan 60.000 keer ondertekend, volgens Hilhorst voldoende om de aandacht van minister Schouten te trekken. De inzet: op korte termijn een Nationaal Hitteplan waarin wettelijke maatregelen staan, zoals verplichte schaduwplekken en drinkvoorzieningen in de wei én een lagere bezetting van de stal op warme dagen. Zodat de dieren, net als wij met onze airco’s, de zomer stressvrij door kunnen komen.

group-of-hen-inside-cage-2273602

Kip, het meest geëxporteerde stukje vlees

Nederland is de grootste dierenhandelaar ter wereld.

beef-1884301_1920

Heftig, die slachtbeelden. Maar eten we er minder vlees door?

Is vleeseters confronteren met de slacht dé manier om ze minder dieren te laten eten?

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
IMG_6361

Over de auteur

Redactiestagiair

Wies Kerrebijn (1996) volgt een masteropleiding Gender Studies in Göteborg, Zweden. Schrijft graag over duurzaamheid en gendergelijkheid.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief