Op achttienjarige leeftijd, kort na mijn nogal saaie bestaan als dramatische doch voorspelbare tiener, vond ik de ware liefde. Het was een jongen met een gouden hart, die medeleven, enthousiasme en loyaliteit uitstraalde. Vijfenhalf jaar later zijn we nog steeds gek op elkaar en vastbesloten ons leven samen door te brengen.

Tijdens ons verblijf in Nederland (waar we wonen) en in Europa in het algemeen, is er één ding in het bijzonder in staat gebleken onze gelukzalige toestand te doorbreken en ons terug te werpen in de realiteit, namelijk: ik ben zwart en hij is wit. Ik ben afkomstig van de Igbo in Nigeria en de Kikuyu in Kenia, terwijl mijn vriend is geboren uit Duitse ouders met een oorsprong verspreid over West- en Oost- Europa. In de loop der jaren zijn mijn partner en ik zelden geconfronteerd met een openlijke blijk van afkeer van de interraciale samenstelling van onze relatie; de voorvallen waren eerder impliciet. Dat wijt ik aan Europa’s kleurenblinde houding tegenover racisme. Met kleurenblind racisme bedoel ik de bewering van met name witte populaties dat raciale privileges niet langer bestaan. Oftewel: deze groep ziet geen kleur en erkent dus niet dat ras vaak in het nadeel werkt van mensen van kleur.

Kleurenblindheid is een contraproductieve ideologie die maakt dat racistische daden kunnen blijven bestaan

Deze kleurenblindheid is een contraproductieve ideologie die maakt dat racistische daden kunnen blijven bestaan, terwijl ook nog eens onduidelijk wordt wie ze begaat. Vooral in West-Europa wordt vaak geroepen hoe belangrijk tolerantie en acceptatie zijn, waarmee elke expliciete of voorzichtige suggestie dat raciale discriminatie nog altijd bestaat van de baan wordt geveegd. Simpel gezegd: in de omgang met racisme ontkent Europa het bestaan van het fenomeen zelf en dat van zijn slachtoffers.

In het licht van deze kleurenblindheid lijken de verheugde reacties van kennissen op onze relatie vaak meer te slaan op de veronderstelde vooruitgang van Europa op het gebied van racisme, dan op ons als individuen. Ze voorspellen hoe mooi onze kinderen eruit zullen zien als café lattes en spreken soms zelfs uit hoe gezegend we zijn op dit punt in de geschiedenis te leven, waarop ‘racisme niet langer bestaat’. Zulke uitspraken maken duidelijk dat onze relatie niet wordt gewaardeerd vanwege het stabiele karakter ervan, of zelfs vanwege de wederzijdse liefde die we hebben gevonden, maar eerder gezien wordt als een bewijs dat racisme in Europa niet bestaat.

Ondanks alle beweringen dat er geen racisme meer is, trekt ons samenzijn wel degelijk de aandacht. De schaamteloze staarders en ongevraagde commentators zijn meestal oudere witte stellen, achterdochtige winkelbedienden of baldadige dronkaards. Ik weet nog goed hoe een witte man in een Berlijnse metro ‘ebola’ tegen me schreeuwde en tegen mijn vriend, toen hij zich erin mengde, zei: “Waarom verdedig je haar? Ben je een jood?” Wij reageren met onverschilligheid, rollende ogen of, in dit geval, mijn middelvinger vergezeld door een aantal krachtige woorden van zowel mijn vriend als mijzelf.

Ik zal nog een voorbeeld geven. Het was 2016 (nee, niet 1920) en ik was met mijn partner bij een opticien om een bril te kopen. Terwijl we door de winkel liepen, merkte ik dat de manager ons zonder iets te zeggen volgde. Als zwart persoon groei je op met dergelijke verhalen, die soms worden gebracht als een soort inwijdingsritueel, waar je desondanks nooit echt op voorbereid bent wanneer het je uiteindelijk zelf overkomt. Ik gaf mijn partner de opdracht een paar stappen bij me vandaan te zetten om te beoordelen wie ze precies volgde, hem of mij.

Toen hij wegliep, bleef ze bij mij in de buurt, wat voor mij genoeg aanleiding was om haar te confronteren. Hierop beweerde ze heel zelfverzekerd dat ze dit deed omdat ze niet wilde dat haar winkel werd beroofd. We beschuldigden haar ervan onwetend, dwaas en racistisch te zijn. Zulke mensen zijn, net als de meeste witte racisten, onnadenkend en slecht geïnformeerd. Ze bewijzen dat een gevoel van onzekerheid vaak samengaat met een witte-superioriteitscomplex.

Op momenten van afkeur rouw ik om mijn relatie, maar ook om de zwarte mensen die er getuige van zijn

Er is echter één groep op wiens bange en boze blikken en stille fluisteringen ik niet onverschillig dan wel zelfverzekerd kan reageren, en dat zijn de zwarte mensen. Hun afkeuring veroorzaakt een onmiddellijke emotionele reactie bij mij en werpt mijn façade van onoverwinnelijke trots zo omver. Ik krimp ineen wanneer ik van nieuwe kennissen een opmerking krijg als “Hoe kon je?”, of wanneer iemand met wie ik in de trein onderweg naar college aan de praat raak me vertrouwelijk toefluistert: “Hij zal je leven verwoesten.”

Op zulke momenten word ik overspoeld door schuldgevoelens en paniek – het zweet breekt me uit en mijn maag wordt week. Ik moet vechten tegen intimiderende gedachten als dat ik een ‘verrader’ zou zijn van een zaak die al veel langer bestaat dan ik. En dat zal ik steeds moeten doen wanneer ik met mijn partner overwegend zwarte ruimtes binnenga, of dat nu een hiphopfeest is of een ‘zwarte buurt’. De gezichten spreken boekdelen. De aanwezigen zijn bang voor hem, vrezen voor mijn veiligheid en willen de ruimte liever voor zichzelf houden. Het doet niet alleen pijn omdat anderen een oordeel vellen over mijn relatie, maar ook omdat ik begrijp waarom ze dat doen. Op zulke momenten rouw ik om mijn relatie, maar ook om de zwarte mensen die er getuige van zijn. Ik zal uitleggen waarom.

De relatie tussen zwarte vrouwen en witte mannen is van oudsher gebaseerd op stigmatisering van het zwarte vrouwenlichaam

In de historische context van Europa wordt de relatie tussen zwarte en witte mensen gekenmerkt door plunderingen, slavernij en structurele onderdrukking. In het oog springen ingrijpende gebeurtenissen als de Berlijnse Conferentie van 1884, waarop de Europese kolonisatie en uiteindelijke vernietiging van het Afrikaanse continent werd georganiseerd. Lidstaten, waaronder Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, kwamen bijeen om Afrika te verdelen en brachten willekeurige grenzen aan op het continent, zonder rekening te houden met de verschillende etnische groepen die er woonden. Dit leidde onder andere tot tribale spanningen die tot de dag van vandaag voortbestaan.

Ook transatlantische slavenhandel, gewelddadige onderdrukking en buitenlandse hulp die meer neemt dan geeft, verklaren het wantrouwen van de zwarte- tegenover de witte bevolking. En in het huidige West-Europa zijn nog altijd volop voorbeelden te vinden van racisme, variërend van ongelijke toegang tot het hoger onderwijs, discriminatie op de arbeidsmarkt tot onzorgvuldige mediarepresentaties van de zwarte bevolking. Als we dieper kijken zien we dat vooral de relatie tussen zwarte vrouwen en witte mannen van oudsher gebaseerd is op de stigmatisering van het zwarte vrouwenlichaam, op verkrachting en fetisjisme. Stereotypen als de op seks beluste Jezebel bestaan nog altijd en komen rechtstreeks voort uit de manier waarop witte mannen zwarte vrouwen zien. Het is deze geschiedenis die ik lees in de angstige blikken van zwarte mensen die ik met mijn partner passeer.

De vooroordelen van zwarte Europeanen zijn het gevolg van eeuwenlange gewelddadige onderdrukking en discriminatie

Mijn partner zet zich in om racisme te bestrijden, door zowel zijn eigen privileges als die van zijn witte vrienden te ondervragen. Hij leest, stelt vragen en bekritiseert de dominante kaders van witte suprematie. Hij ziet de hardnekkigheid van alledaags racisme onder ogen, de enige manier om ervanaf te komen.

Desondanks weiger ik de uitingen van scepsis en twijfel van een achterdochtig zwart publiek, dat hoogstwaarschijnlijk door witte suprematie is benadeeld, te bekritiseren. Want dat zou betekenen dat ik het trauma dat zwarte mensen in Nederland, Europa en Afrika door toedoen van witte elites en instellingen ervaren, zou bagatelliseren of zelfs ontkennen. Dat is exact wat de witte meerderheid om ons heen doet, en daar doe ik niet aan mee.

Begrijp me niet verkeerd; raciale vooroordelen zijn karakterfouten die bij ieder van ons moeten worden bestreden. Alleen komen de vooroordelen van witte Europeanen voort uit een gevoel van suprematie, terwijl ze bij de meeste zwarte Europeanen het gevolg zijn van eeuwenlange gewelddadige onderdrukking en discriminatie. Zwarte vooroordelen maken dat hiphopfeestje misschien een beetje ongemakkelijk voor een witte bezoeker, terwijl witte vooroordelen zwarte mensen de toegang tot kwaliteitsonderwijs kunnen ontzeggen, hun carrièrekansen kunnen verwoesten en in extreme gevallen, zoals we onlangs zagen, zelfs hun leven kan kosten.

Toen ik onze relatie aanging, heb ik de zwarte kritiek op de koop toe genomen

Om die reden heb ik geduld met de afkeuring van zwarte mensen. Ik ga er rustig op in door zowel mijn relatie als mijn partner als geval op zich te positioneren en het stereotype te ontkrachten. En gedurende dit hele proces moet ik opmerkzaam blijven. Ik moet bepalen hoe mild ik kan zijn ten aanzien van hun afkeuring. Ik moet mezelf pijnlijke vragen stellen – in hoeverre wordt het bezwaar van de ander veroorzaakt door een vreemd soort bezitterigheid van mijn zwarte identiteit in plaats van door trauma?

Heeft mijn vrouw-zijn iets met de afkeuring van zwarte mannen te maken, omdat ze een seksistisch beeld van de zwarte vrouw op mij projecteren? Zou een relatie tussen een zwarte man en een witte vrouw dezelfde reacties oproepen? Zowel mijn partner als ik moeten erkennen wat wit-zijn en wit voorrecht betekenen, en ons bewust blijven van de verschillende aanleidingen tot scepsis over onze relatie, zowel de legitieme als de verdraaide. Toen ik onze relatie aanging, heb ik de zwarte kritiek op de koop toe genomen – een beetje zoals een acteur zijn beroemdheid op de koop toe neemt. Ik zal de scepsis onder ogen zien en er bewust mee omgaan, en er tegelijkertijd voor waken dat onze relatie er niet onder lijdt.

Dit artikel verscheen eerder in OneWorld magazine.

iStock-945037552

‘Ik ben klaar met mijn witte slachtofferschap’

'Racisme zit in mijn denkpatroon verweven, leerde de relatie met mijn zwarte vriendin mij'

Johan Fretz

Waarom ik lang zweeg over racisme (en dat nooit meer zal doen)

Lang deed schrijver Johan Fretz zijn best om in zijn witte omgeving op te gaan.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
Valerie Pic

Over de auteur

Valerie Ntinu is een Keniaans-Nigeriaanse schrijver en woont in Nederland. In haar werk concentreert ze zich op haar ervaringen als zwarte …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief