Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

In het najaar van 2021 appte een vriendin uit Brooklyn me een linkje naar een artikel over een rechtszaak in de Amerikaanse staat Mississippi. ‘Laat het ophouden’, schreef ze erbij. Deze staat wilde abortus na vijftien weken zwangerschap verbieden en liet het Amerikaans Hooggerechtshof zich over de zaak buigen. Daar maakte Mississippi een goede kans, omdat er van de negen opperrechters zes conservatief waren. ‘Ik wil dit niet’, appte mijn vriendin.

De fameuze rechtszaak Roe v. Wade – door mensen kortweg Roe genoemd – verankerde in 1973 legale abortus in de Amerikaanse wet, met ‘foetale levensvatbaarheid’ als grens. Na bijna vijftig jaar dreigde dat recht nu om te vallen. Met de conservatieve wind in het hoogste rechtsorgaan van de VS werd de kans groot dat het abortusrecht zou versmallen, of in zijn geheel verworpen zou worden. Dat de meerderheid van de Amerikaanse bevolking vóór het recht op legale abortus is, mag dan niet baten.

Hoeveel Poolse vrouwen hebben gegoogeld hoe ze een zwangerschap konden beëindigen?

Het wankelen van het abortusrecht voelde voor veel van mijn vrienden als de mokerslag. Het bewijs dat verworven rechten nooit écht vanzelfsprekend zijn. Dat je nooit helemaal veilig bent, nooit helemaal zeker kan zijn van zelfbeschikking. ‘De staat New York zal abortus altijd wel legaal houden met z’n overwegend progressieve electoraat’, zei mijn vriendin, ‘maar wat moeten al die vrouwen in bijvoorbeeld het Mid-Westen straks? Wat als ze geen vliegticket kunnen betalen?

Image(1) (1)
Madeleijn van den Nieuwenhuizen schreef het boek ‘Leven en laten leven’ Beeld door: Tatjana Almuli

Onderzoek van de Ohio State University wees uit dat wanneer het Hooggerechtshof terugkomt op Roe v. Wade de reistijd naar een abortuskliniek voor Ohio’ers waarschijnlijk schrikbarend toeneemt. Ohio zou namelijk naar alle waarschijnlijkheid een van de staten zijn die abortus zouden afschaffen. Als omliggende conservatieve staten dat ook doen kan de reisafstand zeven keer zo hoog worden: 300 à 430 kilometer om precies te zijn. Hoofdonderzoekster Payal Chakraborty: ‘De kosten gaan daarmee ook erg omhoog. Het vergt vrij nemen van werk, kinderopvang vinden, mogelijke overnachting boeken, benzinekosten kunnen betalen of een vliegticket kunnen kopen.’ Ondertussen toonde een lokaal onderzoek dat het merendeel van de vrouwen in Ohio vóór legale abortus is.

Zwangere vrouwen, zwangere mensen

Omdat niet iedereen met een baarmoeder vrouw is, is ook niet iedereen die zwanger is vrouw. Daarom schrijft OneWorld normaliter niet over zwangere vrouwen, maar over zwangere mensen. Ook Madeleijn van den Nieuwenhuizen stipt dat verschil in haar boek aan. Zij schrijft in de meeste gevallen toch bewust over ‘vrouwen’, omdat ‘de regulering van abortus historisch gezien nauw verweven is geweest met de perceptie van hoe een vrouw behoort te zijn, wat zij behoort te doen. Vaak werd niet het mensenlichaam gereguleerd, maar het vrouwenlichaam.’ Wij hebben haar keuze in deze voorpublicatie gehandhaafd.

Ook in Europa

Niet alleen in de VS tekenden zich de laatste tijd dit soort conservatieve ontwikkelingen af. In 2020 verbood het Constitutionele Hof in EU-lidstaat Polen abortus in vrijwel alle gevallen. Alleen in het geval van verkrachting, incest of wanneer het leven van de moeder in gevaar is, is het toegestaan. Toch blijkt inmiddels dat dokters zo bang zijn alsnog vervolgd te worden, dat meerdere vrouwen zijn gestorven als gevolg van duidelijk detecteerbare zwangerschapsziektes. Dokters durfden de zwangerschap niet af te breken uit angst dat hun medische evaluatie in twijfel zou worden getrokken.

Anti-abortion law protest

Ook in Europa bepaalt de overheid of jij een abortus mag

In EU-lidstaat Malta is abortus zonder uitzondering verboden.

In de weken na de Poolse wettelijke bepaling klopten meer dan 45 Poolse vrouwen aan in Nederland, meldde de vrijwilligersorganisatie Abortion Network Amsterdam. Waarschijnlijk waren dat vrouwen die meer dan twaalf weken zwanger waren, omdat ze anders in het dichterbij gelegen Duitsland terecht hadden gekund. Tot ik dat las, had ik me nooit gerealiseerd dat je in Nederland twee keer zo laat een abortus kunt ondergaan als in ons buurland Duitsland. Hoeveel Poolse vrouwen zouden er naar Nederland hebben willen komen, maar konden dat niet? Hoeveel van hen hebben gegoogeld hoe ze eigenhandig een zwangerschap konden beëindigen? Hoeveel vrouwen zijn er nu dood? Hoeveel ongewenste kinderen zijn er inmiddels geboren?

42 procent van de vruchtbare vrouwen ter wereld leeft op plekken waar abortus beperkt is

9789045045078_front
Beeld door: Uitgeverij Atlas Contact

De mondiale trend is er nog altijd een van ruimer abortusrecht. Toch zijn er wereldwijd 24 landen waar abortus in zijn geheel verboden is, zelfs zonder uitzonderingen rondom verkrachting, incest of gezondheid, zoals Egypte, de Filipijnen, Honduras en het Europese Malta. Dan zijn er nog zo’n 35 landen waar het alleen is toegestaan als het leven van de moeder in groot gevaar is, zoals in Suriname, Indonesië en Nigeria. Volgens het Guttmacher Institute en het Center for Reproductive Rights leeft 42 procent van de vruchtbare vrouwen ter wereld (1,9 miljard om precies te zijn) op plekken waar abortus beperkt of verboden is.

Wanneer we wettelijk gezien niet mogen kiezen, betekent dat niet dat we dat niet alsnog doen. Ook de Franse schrijfster Annie Ernaux koos wel. In het boekje Het voorval beschrijft ze haar illegale abortus in het Parijs van 1963. Het was een tijd waarin je maar moest hopen dat je iemand kende, die iemand kende die misschien, hopelijk, s’il vous plaît, een abortus bij je wilde uitvoeren. Na onthand rondzoeken vond de drieëntwintigjarige Ernaux een verpleegster die in haar vrije tijd bijverdiende door dure miskraamopwekkers bij zwangere vrouwen in te brengen.

25 miljoen onveilige abortussen

Het duurde dagen voor Ernaux iets merkte, toen kreeg ze helse pijnen. Op de wc perste ze een bloederig pakketje uit. Ze strompelde naar haar huisgenoot en vroeg om hulp. ‘Ik zit op mijn bed met de foetus tussen mijn benen. Beiden weten we niet wat te doen. Ik zeg tegen haar dat we de navelstreng moeten doorknippen.’ Ze beschrijft hoe ze de foetus in een leeg Melba-toastverpakkinkje liet glijden en het naar de wc droeg, erin kieperde en doorspoelde. Terug in haar slaapkamer viel ze hijgend op bed, verslapt. Ze had veel bloed verloren en moest acuut naar het ziekenhuis. De dokters, die zagen wat er aan de hand was, behandelden haar afkeurend en ruw. Ernaux overleefde het ternauwernood.

hoofdbeeld-2

‘De pro-choicebeweging heeft geen oog voor mijn trauma’

Voorstanders presenteren abortus als een te positieve ervaring, zegt Elaine Nolten.

Vergeet de tijd en plaats (Parijs, 1963) waarin dit gebeurde. Het gebeurt nog altijd. Het is de rauwe realiteit van samenlevingen waar abortus illegaal is. Volgens de World Health Organization vinden jaarlijks wereldwijd meer dan 25 miljoen onveilige abortussen plaats. Veel vrouwen bloeden dood, raken onvruchtbaar, lopen bloedvergiftiging op, perforeren per ongeluk hun eigen baarmoeder, liggen uren ineengekrompen in een hoekje totdat ze sterven als dieren – eenzaam overgeleverd aan hun lot. Zulke vrouwen liggen er nu in Polen en in de Verenigde Staten.

Het frame van het rondedansje

Wat betekent dat voor het abortusrecht in Nederland? Hoe zeker kunnen wij zijn van ons recht? Onderzoek wijst uit dat een robuuste driekwart van de Nederlandse bevolking vóór het recht op abortus is. Slechts 10 procent is overtuigd tegen. Mede daardoor is de kans dat Nederland de legale abortus afschaft zeer klein. In tegenstelling tot de Verenigde Staten of Polen, zou afschaffing hier niet afhankelijk zijn van de grillen van een negental al dan niet conservatieve rechters; hier zou afschaffing via de Eerste en Tweede Kamer lopen. En zolang er geen groot draagvlak is onder de bevolking, zal abortus niet zomaar worden afgeschaft.

Misschien is het deze statistische realiteit die tegenstanders van een laagdrempelige abortus het idee geeft dat voorstanders abortus als een feestje zien. Microbioloog en NRC-columnist Rosanne Hertzberger schreef in 2019 een column over ‘de lichtgevoeligheid en het zelfmedelijden waar menig jong feminist aan lijdt’. Ze refereerde daarmee aan vrouwen in Nederland die wel erg gestoken reageerden op het nieuws dat verschillende Amerikaanse staten probeerden om abortus wettelijk te bemoeilijken.

Zij reageerde daarmee op wetenschapsjournalist Tamar Stelling en sociaalwetenschapper Linda Duits die over hun eigen abortus schreven, respectievelijk voor De Correspondent en Het Humanistisch Verbond. Ondanks de verplichte bedenktijd, vond Duits het erg fijn geregeld in Nederland: aardige mensen, een professioneel uitgevoerde ingreep. ‘Ik heb er nooit spijt van gehad, nooit negatief op teruggekeken. De abortus redde mijn leven.’

Ook Tamar Stelling voelde opluchting: ‘Nooit was ik dankbaarder voor Nederland dan toen ik na een abortus wakker werd in zo’n beige bijkomzaaltje. […] Een uur eerder had ik nog een groot probleem gehad. Er zou een streep gaan door mijn plannen en ambities, mijn lichaam zou van binnenuit opgegeten worden, en het etende schepsel zou niet per se de best denkbare start krijgen in dit leven – een moeder tegen wil en dank.’

Met ingehouden adem

Hertzberger vond de stukken ‘toondoof’: ‘De stukken lezen als ‘opgeruimd staat netjes’ en ‘niets om je voor te schamen’. Pijnlijk om vrouwen een rondedansje te zien doen rondom abortussen. […] Uiteindelijk blijft abortus het breken van leven in de knop.’

Opluchting en dankbaarheid framen als een rondedansje, ik blijf het verbijsterend vinden. Waar zijn die vrouwen dan, die rondedansjes doen om een abortusingreep? Waar zijn die vrouwen die staan te juichen naast de zuigcurettage? Die lachend hun opgewekte miskraam gadeslaan? Ik zie ze niet. Maar ik geloof dat ik weet waar die vrouwen zijn. Die hangen boven ons wetboek met ingehouden adem te kijken naar de wet die ze al deze dingen toestaat.

Dit fragment uit het boek Leven en laten leven verscheen op OneWorld.nl op 10 juni 2022.

Het boek Leven en Laten leven van Madeleijn van den Nieuwenhuizen verscheen op vrijdag 17 juni bij Atlas Contact. Je kunt het boek hier bestellen.

Anti-abortion law protest

Ook in Europa bepaalt de overheid of jij een abortus mag

In EU-lidstaat Malta is abortus zonder uitzondering verboden.

CMS format abortie

10 mythes over abortus ontkracht

Feiten en cijfers tegen misinformatie.

Portret Foto Madeleijn

Over de auteur

Madeleijn van den Nieuwenhuizen (1991) werkt als rechtshistoricus aan de City University of New York. Daarnaast beheert ze het …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief