Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Ik heb lak aan ‘women’s empowerment’. ‘We moeten vrouwen kracht geven’, wordt vaak gezegd. Dat is je reinste nonsens. Vrouwen zijn van nature krachtig. Het is niet iets wat ze van anderen zouden moeten krijgen – en waar ze dankbaar voor moeten zijn. In het Hindi gebruiken we het woord ‘shakti’, wat letterlijk ‘vrouwelijke kracht’ betekent. Dat ligt veel dichter bij de waarheid: vrouwen zijn kracht.

Economisch onrecht, onrecht tegen de natuur, onrecht tegen gemeenschappen van kleur, onrecht op grond van religie… De wereld kent tal van dimensies van onrecht. Dat raakt velen, op elk continent. Maar over welke vorm van onrecht het ook gaat, steevast kun je onmogelijk om vrouwen heen. Vrouwen worden vaak veel harder door onrechtvaardigheden getroffen. Crises zijn nooit genderneutraal.

Dit hoofdstuk uit Van liefdadig naar rechtvaardig van 11.11.11-directeur Els Hertogen is gebaseerd op een gesprek met Vandana Shiva.

De Indiase Shiva is schrijver, milieu- en mensenrechtenactivist en wetenschapper. Ze ontving tal van onderscheidingen en prijzen, zoals in 1993 de Right Livelihood Award (de ‘alternatieve Nobelprijs voor de Vrede’). Voor Shiva is het duidelijk: internationale solidariteit kan niet zonder de stem en de kracht van vrouwen.

Van liefdadig naar rechtvaardig. 11 stemmen over de toekomst van internationale solidariteit is te bestellen via de website van 11.11.11.

Nooit leren zwemmen? Pech

Het meest voor de hand liggende voorbeeld is de coronapandemie. De Verenigde Naties voorspelden een enorme piek in huiselijk geweld, seksueel en lichamelijk misbruik. Een week nadat Frankrijk in lockdown ging, steeg het aantal meldingen van huiselijk geweld in het land inderdaad met maar liefst 30 procent.

Zo ook zijn economische schokken zwaarder voor vrouwen dan voor mannen. Over de hele wereld verdienen vrouwen minder en werken ze vaker in de informele sector. Ze hebben minder veilige banen, kunnen minder sparen, hebben minder toegang tot sociale bescherming en vormen de meerderheid van de eenoudergezinnen. Een zware economische schok betekent dus meer werkloosheid en armoede bij vrouwen.

En ook de klimaatcrisis treft vrouwen harder. Zeker in het Globale Zuiden. Geregeld zijn vrouwen er immers verantwoordelijk voor de voedsel- en watervoorziening. Droogte maakt dat zij veel verder moeten lopen om water te vinden. Door dat extra werk springen hun dochters dan weer vaak in om huishoudelijke taken uit te voeren, waardoor ze minder vaak op de schoolbanken zitten.

202004-LBR-09

Hoeveel meisjes gaan na corona niet meer terug naar school?

Hoe voorkom je dat meisjes veel harder worden getroffen tijdens een crisis dan jongens?

Opmerkelijk is ook dat het sterftecijfer bij natuurrampen onder vrouwen soms veel hoger ligt. Hoe dat kan? Omdat ze vaak niet leren zwemmen. Bij een overstroming betekent dat het verschil tussen leven en dood. In andere gevallen sterven meer vrouwen, omdat ze verantwoordelijk worden geacht voor het huis. Ze zijn dus vaker binnen tijdens een ramp, met alle gevolgen van dien.

Welke crisis je ook onder de loep neemt, vrouwen ervaren altijd de meest impact. Als je onrecht dus écht wilt begrijpen, moet je naar de langste en diepste onrechtvaardigheid kijken: die van het onrecht tegen vrouwen. Denken over rechtvaardigheid? Dat is denken over gender.

Nul komma nul

Maar er is meer. Laat ons even stilstaan bij het werk dat vrouwen verzetten. Naast vaak een ‘reguliere’ baan op de arbeidsmarkt – waar ze minder voor betaald worden dan mannen – nemen vrouwen van oudsher ook tal van ondersteunende taken op zich. Ze bereiden maaltijden en zorgen voor kinderen en familieleden. Vrouwen doen verreweg het meeste werk, daar zijn de studies het over eens.

mockup boek

Toch telt dat ondersteunende werk niet mee in onze groei-indicator, het bruto binnenlands product (bbp). Is dat niet raar? Zijn mantelzorg, goed eten bereiden, opvoeding van de kinderen et cetera niet nét de dingen die de samenleving overeind houden? Zeker in tijden van crisis. Niettemin hebben die vele, véle uren noodzakelijk werk die vooral vrouwen verzetten een economische waarde van nul komma nul.

Ook de kennis van vrouwen wordt vaak als nul voorgesteld. Al eeuwenlang gebruiken Indiërs de olie van de ‘neemboom’ als natuurlijke pesticide en voor tal van medicinale toepassingen. Ook mijn grootmoeder was groot fan. De boom trok de aandacht van enkele grote Amerikaanse multinationals, die er een octrooi voor aanvroegen.

Maar, wacht even… Een octrooi? Vraag je dat niet aan voor iets wat fundamenteel ‘nieuw’ en ‘innovatief’ is? Het Amerikaanse bedrijf heeft letterlijk niets met de eeuwenoude traditionele kennis te maken, maar zegt toch botweg: ‘Dit product is van ons.’ Dat is pure biopiraterij, waarbij Indiase vrouwen simpelweg van hun kennis worden beroofd zodat een multinational enorme winst kan maken.

Dagelijks wordt tegen vrouwen gezegd dat hun werk geen werk is, hun kennis geen kennis

En dit is maar één voorbeeld. Het hele Globale Zuiden bulkt van eeuwenoude kennis over traditionele geneeskunde. Kennis die de westerse witte man ‘onderontwikkeld’ noemt, maar waarmee de farma-industrie vandaag miljarden verdient.

Of neem Monsanto. Dat Amerikaanse bedrijf bracht in de jaren 1970 het product Roundup op de markt: een onkruidverdelger met glyfosaat. In India stuurde Monsanto schaamteloze advertenties de wereld in, die stelden dat Roundup vrouwen zou ‘bevrijden’ van arbeid op het land. Bevrijden? Dat glyfosaat tot kanker leidt, diersoorten met uitsterven bedreigt en grond onvruchtbaar maakt, werd er niet bij gezegd.

upload_26740115265_73b64ce871_o-1600×12001

Deel van Dossier

Monsanto en glyfosaat

De macht van een chemiereus

De impact van Roundup op boeren en vrouwen? Het kon de grote bonzen van Monsanto geen sikkepit schelen. De stem van vrouwen? Die werd niet gehoord. Integendeel: een kankerverwekkende stof die de natuur kapotmaakt, werd schaamteloos als vrouwenbevrijding in de markt gezet.

Kapitalistisch patriarchaat

‘Jouw werk is geen werk.’ ‘Jouw kennis is geen kennis.’ Dat wordt elke dag tegen vrouwen gezegd. Werk is pas werk als het de aarde exploiteert en rijkdom van anderen toe-eigent. Kennis is pas kennis als een witte man (en zijn bedrijf) zich die toe-eigent.

Hoe is men toch zo gaan denken? Hoe kon het idee ontstaan dat eeuwenoude kennis van vrouwen niet geldig is? Dat kankerverwekkende pesticides intellectueel superieur zijn? Dat het niet gebruiken van pesticiden ‘onderontwikkeling’ is? Dat ecologische levenswijzen in de vuilnisbak moeten? Dat aarde dode materie is, die we kunnen exploiteren en vernietigen?

Om dat te kunnen begrijpen, moeten we terug naar de filosofen René Descartes (1596-1650) en Francis Bacon (1561-1626). In hun filosofie was het leven op aarde louter een object voor menselijk gebruik en technologische controle. De wetenschap moest de natuur overwinnen en onderwerpen. Descartes hoorde in het gekrijs van een dier het geluid van een piepende machine. Alles kon en moest gemodelleerd worden.

Vandaag is die denkwijze nog altijd springlevend. In het dominante economische model heeft de natuur geen intrinsieke waarde. De natuur is de vijand, die we willen overheersen. We exploiteren en manipuleren haar voor zoveel mogelijk winst.

Het kapitalistische patriarchaat is een roofzuchtige machine

Zodoende wordt alle kennis om in harmonie met de natuur te leven als totaal nutteloos gezien. De natuur en de vrouw in dit verhaal? Die wordt hetzelfde aangedaan. Ze worden klein gemaakt en moeten overheerst worden.

Ik noem dit ‘het kapitalistische patriarchaat’. Het kapitalistische patriarchaat is een economisch systeem dat zowel de waarde van de natuur als de waarde van vrouwen onderdrukt. Een wereld waarin de macht van het geld, ‘het kapitalisme’, en de macht van het ‘patriarchaat’ elkaar vinden. Het is een roofzuchtige machine, die verantwoordelijk is voor de ecologische overbelasting van de planeet en de ineenstorting van het klimaat.

Coco’s fav_IMGL8231

‘Waarom noemen we een man in pak ‘professioneel’?’

Remco Boxelaar maakt het bedrijfsleven een veilige plek voor lhbti+'ers.

SAM_0592

‘Vrouwen mogen zingen, maar geen manager zijn’

Als vrouwen netwerken met mannen aan de top, blijken die vaak iets heel anders te willen.

ElsHertogen_credits_MiesCosemans (50)

Over de auteur

Els Hertogen is algemeen directeur van de Vlaamse koepelorganisatie 11.11.11, die meer dan 60 Vlaamse ontwikkelings-ngo’s, 20.000 …
Bezoek auteurspagina
Dr. Vandana Shiva

Over de auteur

De Indiase Vandana Shiva is schrijver, milieu- en mensenrechtenactivist en wetenschapper. Ze ontving tal van onderscheidingen en prijzen, …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief