Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Normaal gesproken staat Yadir* elke zaterdag op het grasveld van het Goffertpark in Nijmegen om met vrienden een potje te voetballen. De 36-jarige man, oorspronkelijk afkomstig uit Guinée en inmiddels al twintig jaar in Nederland, heeft als middenvelder een belangrijke positie. Hij baalt nu het weer kouder en natter wordt, want binnen mag hij niet sporten. Yadir is weliswaar in het bezit van een registratiekaart waarop staat dat hij in juni gevaccineerd is, maar hij kan geen QR-code bemachtigen om dat te bewijzen. Zonder geldig Burgerservicenummer (BSN) wil de GGD hem namelijk niet verder helpen.

Via flyers werden ongedocumenteerde mensen aangemoedigd om zich bij mobiele priklocaties te melden

Volgens een schatting van Amnesty International wonen in Nederland enkele tienduizenden mensen zonder papieren, zoals Yadir. Veel van hen zijn gevaccineerd, maar een QR-code krijgen ze niet. Hierdoor kunnen ze niet meedoen in de samenleving. Vóór de pandemie ging Yadir nog twee keer per week met vrienden ergens koffiedrinken. Sinds op 25 september dit jaar de ‘coronapas’ werd ingevoerd, brengt hij veel avonden alleen thuis door. De situatie beïnvloedt zijn mentale gezondheid.

Landelijk beleid ontbreekt

Afgelopen zomer lanceerde de overheid een grootschalige prikcampagne voor moeilijk bereikbare doelgroepen. Via flyers werden ongedocumenteerde mensen aangemoedigd om zich bij mobiele priklocaties te melden. Ook Yadir liet zich in juni bij een GGD met het Janssen-vaccin prikken. Pas later werd duidelijk dat het voor hem niet mogelijk zou zijn om een digitale coronapas aan te maken. Iemand zonder BSN heeft namelijk ook geen DigiD en dat is nodig om in te kunnen loggen op de CoronaCheck-app.

Het ministerie noemt de situatie ‘onwenselijk’

Yadir werd verzocht terug te gaan naar de zorgverlener die de prik heeft gezet. Alleen de uitvoerder van de vaccinatie is namelijk bevoegd om een papieren bewijs te verstrekken. Ook dit bleek niet mogelijk, omdat de GGD-medewerker het BSN gebruikt om de identiteit van iemand vast te stellen. En hoewel Yadir een BSN heeft, is dat niet meer geldig. Bij binnenkomst in Nederland krijgen asielzoekers automatisch een BSN, maar het nummer wordt geblokkeerd zodra een asielaanvraag wordt afgewezen. Volgens een onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid zou ongeveer 30 procent van de ongedocumenteerde mensen nooit is geregistreerd en daarom überhaupt geen BSN heeft.

Yadir vindt het lastig te begrijpen waarom hij zich wel heeft kunnen laten vaccineren, maar nu alsnog bij de deur geweigerd wordt. Terneergeslagen vertelt hij: “Soms heb ik spijt en denk ik waarom ben ik eigenlijk gevaccineerd?”

Een woordvoerder van de GGD GHOR, de vereniging voor publieke gezondheid en veiligheid in Nederland, legt via de mail uit dat de organisatie niet verantwoordelijk is voor het ontwikkelen van het beleid rondom de QR-code. Wie dan wel? Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Dat blijkt bij navraag ook op de hoogte van de beperkingen voor de groep zonder verblijfsvergunning. Een woordvoerder noemt de situatie ‘onwenselijk’, maar maakt zich zorgen of de GGD-medewerkers op dit moment over de juiste kennis beschikken om de grote groep zonder BSN-nummer te helpen. “Het personeel moet eerst opgeleid worden, zodat we zeker weten dat alleen mensen die echt gevaccineerd zijn een vaccinatiebewijs krijgen. Daarom werkt het ministerie een stappenplan waarin afspraken staan wie er op welke manier geholpen kan worden. Om dit werkplan landelijk uit te rollen kost veel tijd.”

Yadir met zijn registratiekaart in zijn linkerhand kijkt naar café de Plak in Nijmegen.
Yadir met zijn registratiekaart in zijn linkerhand kijkt naar café de Plak in Nijmegen. Hij heeft goede herinneringen aan deze plek. Beeld door: Yara van Buuren

BSN is niet noodzakelijk

Er is een GGD die wél QR-codes verstrekt aan mensen die wel gevaccineerd maar niet gedocumenteerd zijn: de GGD Utrecht. Dat gaat volgens een verrassend eenvoudige methode. Eerst worden de mensen zonder papieren naar hun persoonsgegevens gevraagd. Vervolgens controleert De GGD of zij volledig gevaccineerd zijn en of de vaccinatiegegevens overeenkomen met wat zij vertellen. Als de gegevens kloppen, dan maakt de zorgverlener handmatig in het portaal ‘Hulpverleners Kunnen Verklaringen Invoeren’ (HKVI-portaal) een QR-code aan en print deze uit.

Lydia van der Meer, Woordvoerder GGD regio Utrecht laat weten: “Wij willen mensen die recht op een coronatoegangsbewijs helpen. Wij volgen daarbij de mogelijkheden die HKVI biedt, zoals opgezet door de Rijksoverheid. We hebben dit als GGD zelf geregeld vanaf het moment dat de mogelijkheid geboden werd, zoals ook huisartsen en specialisten daar gebruik van kunnen maken.”

Een snelle blik in de technische handleiding van het systeem (zie screenshot) leert dat het binnen het systeem inderdaad niet noodzakelijk is om het BSN in te voeren. Zorgverleners kunnen op basis van een voornaam, achternaam en geboortedatum een QR-code aanmaken. De woordvoerder van het ministerie van VWS is op de hoogte van de oplossing in Utrecht en die toe te juichen. “Zolang de GGD’s er vertrouwen in hebben dat zij een vaccinatiebewijs alleen uitgeven aan mensen die echt zijn gevaccineerd, dan kunnen ze dat gewoon doen.” Hoewel een aantal GGD’s aangeven te wachten op landelijke instructies, worden er via een aantal organisaties wel al QR-codes verstrekt. Dit is vaak een moeizaam proces, wat lang duurt.

A223B4E3-7D3F-46A7-8D12-831E84203112

Ongedocumenteerde mensen zijn overgeleverd aan willekeur

Mensen zonder verblijfsvergunning vallen vaak tussen wal en schip, weet Rian Ederveen, coördinator bij het Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt (stichting LOS). Bij de organisatie, die verschillende belangenorganisaties verenigt, zien ze dat de groep bijna nooit binnen bestaande systemen past. “Het is de uitzonderingspositie van de groep die de situatie zo ingewikkeld maakt.”

En dat leidt tot frustratie bij hulporganisaties en ongedocumenteerde mensen in andere delen van Nederland. Khalid Abdou Jone, woordvoerder van het vluchtelingencollectief We Are Here spreekt namens veel ongedocumenteerde mensen in Amsterdam: “Ik begrijp gewoon niet waarom het in Utrecht wel mag, maar dat het hier in Amsterdam niet zou kunnen.” Dagelijks belt hij met de coronahelpdesk, waarbij hij naar eigen zeggen regelmatig te woord wordt gestaan door mensen met weinig kennis over QR-codes.

Zolang landelijk beleid uitblijft, zijn ongedocumenteerde mensen overgeleverd aan de welwillendheid van de regionale GGD’s

Ook Sybrand Punt hing de afgelopen drie weken minstens 20 uur aan de lijn met verschillende overheidsinstanties. Als stagiair bij Stichting Gast, een hulporganisatie voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Nijmegen, is hij belast met het regelen van QR-codes voor de cliënten van de stichting. Afgelopen vrijdag ontving hij een link van de GGD Gelderland-Zuid. Via die link kon hij overzicht versturen van gevaccineerde uitgeprocedeerde asielzoekers in Nijmegen, die nog wachten op een QR-code. Op basis van die lijst gaat er nu een medewerker bij de GGD Gelderland-Zuid QR-codes aanmaken. Als alles volgens plan verloopt ontvangt Punt binnenkort de papieren coronatoegangbewijzen via de post. Hoopvol vertelt Punt: “Het lijkt erop alsof dit eindelijk gaat lukken.”

Maar een landelijke oplossing is het niet. Enkel mensen in de regio Gelderland-Zuid die zich in het verleden bij een asielzoekerscentrum hebben gemeld zijn ermee geholpen. Voor Yadir, die in de omgeving van Nijmegen woont, is het wel een lichtpuntje. Al tempert Punt zijn enthousiasme: “Ik juich pas als mensen een QR-code vasthouden.” Zolang landelijk beleid uitblijft, zijn ongedocumenteerde mensen overgeleverd aan de welwillendheid van de regionale GGD’s.

Ondertussen houdt Yadir zich gedeisd. Met een simpele controle naar het coronatoegangsbewijs zou een BOA erachter kunnen komen dat Yadir illegaal in Nederland verblijft, met alle gevolgen van dien. Terwijl hij staat te wachten op een broodje Döner (alleen gasten die wilden zitten werd om een QR-code gevraagd) ziet Yadir vanuit zijn ooghoek dat er politie voorbijloopt. “Ik wacht buiten”, zegt hij, terwijl hij de donkere novemberavond in verdwijnt.

*Uit angst voor mogelijke uitzetting wil Yadir onder een andere naam worden opgevoerd. Zijn echte naam is bekend bij de redactie.

iStock-1266489899

Geen vaccinatieplan voor tienduizenden mensen zonder papieren

GGD's wachten tevergeefs op instructies van het ministerie.

A man walks a past a begger

‘Niet corona, maar ongelijkheid is het grootste gevaar’

Belangrijker nog dan een vaccin is een eerlijk zorgsysteem, zegt Chris de Ploeg.

Processed with VSCO with b5 preset

Over de auteur

Yara van Buuren is druk bezig met het afronden van haar masteropleiding journalistiek. Met een achtergrond in internationale betrekkingen …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief