‘Ik wil eigenlijk smid en monteur worden, dus een baantje als chauffeurs-assistent is vast een goede eerste stap’, vertelt de Ghanese Samed Ahmed (15) in het fotoboek POSITION. Hij werkt nu als kruier op een markt, waar hij ook slaapt. Op zijn portret zit hij gehurkt op een krukje, ellenbogen op de knieën en handen losjes in elkaar gevouwen. Zijn blik strak op de camera gericht, vastberaden.

Altijd bekeken, nooit gezien – dat is de kern van het fotoboek POSITION, gemaakt door de Deense fotograaf Mijo Sandvej en uitgeverij Disko Bay. Vijftien jongeren uit de Ghanese hoofdstad Accra vertellen in het boek over hun leven, hun kijk op de samenleving en over hoe ze denken dat anderen hén bezien. Ze delen ook hun dromen met de lezer, zoals Sameds wens om smid en monteur te worden. De meesten wonen op straat of op de plek waar ze werken – vuilnisbelten, markten of spelcafés. Kernidee van het boek is dat alle vijftien jongeren zelf mochten kiezen waar en hoe ze vastgelegd zouden worden.

OneWorld portretteert mensen die zich inzetten voor een betere buurt, school, of werkomgeving. De Verenigde Naties en miljoenen betrokken burgers spraken hiervoor de duurzame werelddoelen af (SDG’s), die we in 2030 moeten halen. Denk aan gendergelijkheid, géén armoede, betaalbare en duurzame energie en kwaliteitsonderwijs voor iedereen. De Goal Getters in deze rubriek gaan daar nu al voor. Geïnspireerd? Check hier wat jij kunt doen.

Kloof der verwachtingen

Het omslag grijpt al meteen de aandacht. Tegen de achtergrond van een rustige zee zien we een sloep op het strand liggen. Een jonge vrouw staat in een trotse, enigszins ondeugende pose op de voorsteven. Handen in de zij, linkerknie gebogen zoals dat op Instagram hoort. De vrouw, die zichzelf Star Girl noemt, houdt haar hoofd een beetje naar voren. Alsof ze de fotograaf uitdaagt: schiet dan, ik kan je wel aan.

omslag position
Het omslag van POSITION

‘Toen ik besloot om naar Accra te komen om geld te verdienen, zei mijn moeder: doe het niet. Maar ik vertrok – dat is twee jaar geleden.’ Star Girl is 17 en wil niets liever dan naar school gaan, maar geldgebrek maakte dat onmogelijk. Bovendien mishandelde haar moeder haar regelmatig, zo vertelt ze in het boek. Het leven in Accra is daarom beter – in de hoofdstad mist ze weliswaar een huis; ze is er omringd door vriendinnen, kan er een vak leren zoals sieraden maken of een taal leren.

Het zijn elementen die vaker terugkomen bij de jongeren in POSITION. Ze zijn verre van tevreden met hun omstandigheden – vooral het gebrek aan veiligheid en privacy – maar bijna alle vijftien zagen zich gedwongen om nog slechtere situaties te ontvluchten. Bij familie waren ze vaak niet veilig. Op straat leven stelt hen in staat om aan zichzelf te denken en te overwegen wat ze écht willen doen. Geen wonder wellicht dat de meesten moe maar hoopvol op de foto staan.

Star Girl en een aantal anderen die in POSITION voorkomen maken sieraden in de dagopvang van de Catholic Action for Street Children (CAS). De dagopvang is een enorm gebouw waar straatkinderen en jonge daklozen kunnen aankloppen voor een knipbeurt, medisch advies of dus om lessen te volgen. “Het is een erg levendig pand”, vertelt Gry Danielsen, die er als sociaal werker stage liep. “Ik denk dat er op een dag wel vijftig kinderen in en uit lopen.”

afbeelding_2021-04-02_171057
Clinton Asare (15) is een van de jongeren in POSITION. Beeld door: Mijo Sandvej

Aanvankelijk was het idee dat jongeren zoals Star Girl hun eigen sieraden zouden dragen, maar dat draaide op niets uit. Fotograaf Mijo Sandvej (30) moet even lachen om de kloof die ze ontdekte tussen haar eigen verwachting en de werkelijkheid. “Ze vertelden me: ‘De sieraden zijn om te verkopen, niet om te dragen!’”, aldus Sandvej via Zoom. “Voor mij maakte het duidelijk dat ik nog steeds bezig was met dirigeren hoe zij op de foto zouden gaan. Het kostte me een paar fotosessies om daar overheen te stappen.”

Nog steeds een westerse blik

Sandvej – kunstexpert en fotograaf – ontwikkelde het idee voor het boek samen met sociaal werkers Gry Danielsen (27) en Lene Pedersen (34) , toen ze alle drie ongeveer tegelijkertijd stage liepen bij verschillende organisaties. “We willen met het boek afscheid nemen van het idee dat er alleen maar ellende bestaat in de levens van kinderen in landen als Ghana”, aldus Sandvej.

Ze vervolgt: “Veel hulporganisaties praten ons een schuldgevoel aan, als in: door jouw gebrek aan actie hebben mensen het hier slecht. Dat wilden we zichtbaar maken door de insteek helemaal om te gooien en de geportretteerden zélf de macht te geven.” De ngo 100% for Børnene (‘100 procent voor kinderen’) bracht het drietal bij elkaar en vervolgens vroegen ze subsidie aan bij de Europese Unie om naar Ghana te reizen en het plan te verwezenlijken.

Ze kozen allemaal voor hun werkplek – ook als dat een vuilnisbelt was – of ergens waar ze ontspannen

Mijo Sandvej
Mijo Sandvej Beeld door: Eigen foto

POSITION is ondanks de goede bedoelingen om de heersende stereotypen te doorbreken nog altijd een boek van een westers team met Ghanese jongeren als object – slaagt het dan wel in z’n opzet? Pedersen denkt van wel, omdat het boek niet primair als doel heeft geld op te brengen, maar vooral dient als lesmateriaal. De Hogeschool van Kopenhagen nam het boek en de lesmethode op in de lesstof voor sociale studies.

Het duurde soms een behoorlijke tijd voordat de jongeren het Deense team vertrouwden – en andersom. “We hadden verwacht dat ze in de bioscoop op de foto zouden willen. Of op een mooi plein in het centrum van Accra”, aldus Danielsen. “Maar dat was helemaal niet zo. Ze kozen allemaal voor hun werkplek – ook als dat een vuilnisbelt was – of ergens waar ze ontspannen, zoals het strand.”

Fotograaf Sandvej worstelde ermee dat de kinderen geen acht leken te slaan op typisch ‘armoedige’ achtergronden. “Van te voren hoopte ik te laten zien dat het leven in Ghana niet alleen armoede is, juist door mooie decors te kiezen. Voor mij was het een belangrijke les dat de jongeren het ongepast vonden om plekken op te zoeken waar ze normaal niet heen zouden gaan – dat zou nep voelen.”

De makers geven daarom toe dat het contrast met een ‘conventionele’ wervingscampagne van een hulporganisatie wellicht kleiner is dan je aanvankelijk zou verwachten. Ook dát is een les die ze hopen mee te geven aan de studenten sociaal werk die met POSITION werken.

Aandacht voor het perspectief van kinderen

Het boek staat niet op zichzelf. Na terugkomst uit Ghana ontwikkelden Danielsen en Pedersen in Denemarken een lesmethode voor studenten sociaal werk. “Een boek als dit kan hopelijk bijdragen om in te laten zien hoe deze kaders onbewust in ons hoofd zitten”, zegt Pedersen via Zoom. Ook in de Deense praktijk vergeten sociale instanties wel eens om aandacht te geven aan het perspectief van kinderen. Juist door die kloof in een heel andere samenleving – de Ghanese in dit geval – inzichtelijk te maken, hopen de makers bewustwording over de eigen maatschappij te creëren.

Pedersen: “Kinderen en jonge mensen overal ter wereld verdienen het om gehoord te worden. Bovendien zijn deze verhalen ook relevant voor iemand die alleen in Denemarken komt werken. Ook hier komen we situaties tegen waarin jongeren niet gehoord worden – bij huiselijk geweld negeren we bijvoorbeeld onbedoeld soms de thuiswonende kinderen.”

POSITION kwam in 2019 tot stand in samenwerking met de Ghanese ngo Catholic Action for Street Children, de Hogeschool van Kopenhagen (Københavns Professionshøjskole), 100% for Børnene en uitgeverij Disko Bay.

Journalist Mai Rasmussen reisde mee naar Ghana en interviewde de kinderen en jongeren die op de foto gingen. De eerste helft is een collectie beelden door fotograaf Mijo Sandvej en tweede helft van het boek bestaat uit de foto’s die de geportretteerden zelf het beste vonden én een tekstje over hun leven en wensen voor de toekomst.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door Frame, Voice, Report!, met financiële steun van de Europese Unie.

This is My Desire (3)

‘Eyimofe’: tussen hoop en wanhoop in bruisend Lagos

Lukt het om de Nigeriaanse miljoenenstad te verruilen voor Europa?

Schermafbeelding-2020-12-17-om-12.10.56-PM

Deze filmmakers geven migranten zélf de camera

Wat als de mensen over wie je een film wilt maken, helemaal niet op jou zitten te wachten?

670

Over de auteur

Koen Verhelst (1988) is freelance journalist in Noord-Europa. Voor onder meer OneWorld en Het Financieele Dagblad schrijft hij over …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief