Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Ook ongedocumenteerde mensen in Nederland komen in aanmerking voor een vaccin tegen corona. Tenminste, dat belooft het RIVM in de vaccinatiestrategie. De praktijk blijkt anders: betrokken instanties zeggen dat er nog helemaal niets is geregeld.

Dat zegt bijvoorbeeld Maarten Goezinnen, van het Rotterdamse Ongedocumenteerden Steunpunt (ROS). Zijn stichting probeert er sinds het begin van de pandemie al voor te zorgen dat mensen zonder verblijfsvergunning niet worden vergeten. Echt serieus lijken ze niet te worden genomen. “Als we iets te horen krijgen zijn het zoethoudertjes: maak je maar geen zorgen. Om echt iets gedaan te krijgen voor ongedocumenteerden, moet je blijven trekken en duwen.”

Ongedocumenteerde mensen in risicogroepen zouden óók eerder gevaccineerd moeten worden

Onder de ongedocumenteerde personen in Nederland zijn ook ouderen of medisch kwetsbare mensen zonder de juiste papieren, zegt Goezinnen. “Zij zouden, net als mensen in risicogroepen mét papieren, eerder gevaccineerd moeten worden.” Maar communicatie vanuit de overheid met zijn steunpunt daarover is er nog niet geweest. “We vragen er regelmatig naar bij de gemeente maar we krijgen vooralsnog geen reactie.”

Gemeenten hebben de groep niet in beeld

Het oproepen van ongedocumenteerde personen voor een prik is makkelijker gezegd dan gedaan, want waar en hoe vind je iemand die niet ingeschreven staat? De overheid heeft de doelgroep onvoldoende in beeld, bleek eerder al uit onderzoek van DeBalie Live Journalism en AT5 naar de leefsituatie van Amsterdammers zonder papieren. “Sommige ongedocumenteerden zijn zelfs onzichtbaar voor ngo’s”, laat Rian Ederveen via e-mail weten. Zij is coördinator van het Landelijke Ongedocumenteerden Steunpunt (LOS), dat verschillende belangenorganisaties verenigt.

Ook Annette Hoogerbrugge, programmamanager bij Dokters van de Wereld, ziet het bereiken van de groep als het grootste obstakel. “Dat is nog niet aan de orde gekomen tijdens onze overleggen met RIVM en GGD. Het is nog helemaal niet duidelijk hoe het vaccinatieplan voor de gehele bevolking uitgerold kan gaan worden, laat staan hoe het voor ongedocumenteerden zal worden georganiseerd. Het is zelfs nog onduidelijk wanneer er voldoende vaccins in Nederland zullen zijn.”

Over het vaccin zelf heeft Hoogerbrugge in elk geval al nagedacht. Idealiter krijgen ongedocumenteerde personen het coronavaccin van AstraZeneca toegediend, zegt zij. Dat is in Nederland nog niet goedgekeurd, maar heeft een belangrijk voordeel: “Je hoeft er in theorie maar één dosis van te hebben1. Zo hoef je mensen niet nog eens laten terugkomen. Dat kan moeilijk te organiseren zijn omdat de doelgroep geen vaste verblijfplaats heeft en vaak verhuist.”

Gemeenten zoeken geen contact

De GGD GHOR, de vereniging voor publieke gezondheid en veiligheid in Nederland, laat telefonisch weten dat de voorbereidingen pas net op gang zijn, en dat mensen zonder verblijfsvergunning meegenomen zullen worden in de plannen voor het vaccineren ná de zorgmedewerkers. Volgens de vaccinatiestrategie zou dat vaccineren van volwassenen met medische indicatie in elk geval in februari moeten beginnen. Zo ook voor mensen die onder deze doelgroep vallen maar geen papieren hebben.

Slechts een klein deel van de ongedocumenteerde personen is bij gemeenten bekend

Maar daarvoor moeten zij dus wel worden gevonden en benaderd. Slechts een klein deel van de ongedocumenteerde personen is bij de gemeenten bekend. Goezinnen van het Rotterdamse Ongedocumenteerden Steunpunt: “Die mensen kan je gewoon een uitnodiging voor vaccinatie sturen. Om alle mensen te bereiken die niet geregistreerd staan, zal de overheid moeten aankloppen bij de organisaties waar zij wel over de vloer komen.”

En dat doen ambtenaren niet, aldus Goezinnen. “Althans niet in Rotterdam. Meestal nemen wij het initiatief. We hebben al een aantal voorstellen rond het vaccineren naar voren geschoven, zoals het inzetten van mobiele vaccinactieteams bij opvanglocaties – zodat ongedocumenteerden zich ter plekke zouden kunnen vaccineren – of het inzetten van straatdokters die laagdrempelig werken.” Hebben ze iets concreets terug gehoord van de gemeente? “Nog niet.”

Vertrouwenskloof

Een vaccinatieplan waarin niet íedereen is meegenomen (ongeacht verblijfsstatus) kan nooit succesvol zijn, zo benadrukte de Internationale Organisatie voor Migratie in december. Krijgen ongedocumenteerde mensen in Nederland geen prik, dan gaat dat niet om een kleine groep: volgens een schatting van Amnesty Nederland wonen in ons land enkele tienduizenden mensen zonder papieren. Zij hebben geen burgerservicenummer, kunnen zich dus niet verzekeren voor ziektekosten en komen dan ook moeilijk aan medische zorg.

Tijdens de coronacrisis verdwenen zij verder onder de radar. Eind 2020 constateerde de WHO zelfs dat ongedocumenteerde mensen tijdens de crisis overheidsinstanties meden, uit angst te worden uitgezet. Ook in Nederland bestaat wantrouwen, en ook hier is dat niet onterecht: bij coronateststraten werden eerder dit jaar nog mensen zonder BSN weggestuurd.

PICUM, het netwerk van organisaties die pleiten voor de rechten van ongedocumenteerde mensen in Europa, pleit daarom voor het aanpakken van die vertrouwenskloof. Enkel een wet schrijven waarin staat dat mensen zonder papieren ook recht hebben op een vaccin, gaat dat niet doen.

Vaccineren van ongedocumenteerde personen: hoe is dat elders in Europa geregeld? 

De Duitse tak van Dokters van de Wereld is niet op de hoogte van een duidelijke strategie met betrekking tot het vaccineren van ongedocumenteerde personen. Woordvoerder Stephanie Kirchner: “In theorie hebben mensen zonder zorgverzekering volgens de Duitse wet recht op vaccinaties. In de praktijk zien we dat veel mensen niet gebruikmaken van medische zorg, uit angst te worden uitgezet. In Duitsland geldt namelijk de zogenaamde Übermittlungspflicht: alle openbare instanties zijn verplicht om de migratieautoriteiten op de hoogte te stellen wanneer ze in contact komen met een ongedocumenteerd persoon.”

In België verzekerde Alain Maron, minister van Klimaat en Gezondheid van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, het publiek ervan dat ‘het geen optie is om ongedocumenteerden uit te sluiten van een vaccin’. Toch staat de groep niet in het vaccinatieplan vermeld. De Brusselse ngo Medimmigrant krijgt wel signalen dat deze doelgroep meegenomen zal worden. Coördinator Veerle Evenepoel maakt zich niettemin zorgen om de praktische uitvoering: “We moeten zwart op wit hebben dat de gegevens die in het registratiesysteem terechtkomen niet zullen worden misbruikt of voor andere doeleinden gebruikt.”

In het Verenigd Koninkrijk zullen ongedocumenteerde personen niet gevaccineerd worden. Netwerk van ngo’s Status Now 4 all riep in een open brief op om hen alsnog in het vaccinatieplan op te nemen.

In Spanje en Zweden staan mensen zonder verblijfsvergunning wel expliciet in het vaccinatieplan vermeld. In Griekenland daarentegen wordt de doelgroep volledig over het hoofd gezien, zeggen journalisten Stavros Malichudis en Ingeborg Beugel.

OneWorld_Gua01

Ongedocumenteerd en onbevreesd: de ‘dreamers’ gaan nergens heen

Ongedocumenteerde Amerikanen vechten tegen deportatie. Angst maakt plaats voor verzet.

A man walks a past a begger

‘Niet corona, maar ongelijkheid is het grootste gevaar’

Belangrijker nog dan een vaccin is een eerlijk zorgsysteem, zegt Chris de Ploeg.

  1. Of één dosis van het AstraZeneca-vaccin inderdaad volstaat, is nog een vraag waar het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) zich over buigt. ↩︎
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Ula is journalist en storyteller. Ze studeerde literatuur en onderzoeksjournalistiek en schrijft graag over migratie en duurzaamheid.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief