Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

‘Merci docteur!’ De deur van de spreekkamer gaat open en een Franstalige vrouw stapt met een grote glimlach naar buiten. De arts heeft zojuist een uitstrijkje bij haar afgenomen, om te testen of het humaan papillomavirus (HPV) in haar slijmvlies zit: dat virus kan baarmoederhalskanker veroorzaken. Zo’n uitstrijkje kan eventuele ongewone cellen aanwijzen. Binnen vier weken wordt de vrouw gebeld met de uitslag, wordt haar bij het afscheid meegedeeld.

Ze is één van de tientallen ongedocumenteerde vrouwen die is afgekomen op de ‘Zorgbus’, een bus die speciaal is omgebouwd voor gynaecologisch onderzoek en begin december in Groningen stond. Dat de bus een noodzakelijke dienst levert, blijkt wel uit de meer dan honderd geplande afspraken voor uitstrijkjes. Hard nodig, aangezien mensen zonder geldige verblijfspapieren worden uitgesloten van het landelijke bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. “Terwijl deze vrouwen juist een grotere kans hebben op deze ziekte. Uit een eerder kleinschalig onderzoek1 zagen we dat er bij ongedocumenteerde vrouwen vaker verdachte cellen bij uitstrijkjes worden aangetroffen”, vertelt initiatiefnemer en projectleider Annette Hoogerbrugge.

Recht op toegankelijke zorg

Dokters van de Wereld, de Nederlandse tak van het internationale Médecins du Monde-netwerk, rijdt sinds 2016 rond met ‘reguliere’ zorgbussen waar mensen medisch advies kunnen krijgen. De nieuwe Zorgbus, die ook voor gynaecologisch onderzoek gebruikt wordt, rijdt sinds 16 november dit jaar rond in het hele land. Een week voor de bus op een locatie komt, is er een informatieve voorlichting in de buurt waar mensen zich kunnen inschrijven voor een consult in de bus. Hoogerbrugge: “De vrouwen die langskomen, hebben vaak beperkte kennis over seksuele gezondheid. Tijdens de voorlichtingen nemen we de tijd om álle vragen aan bod te laten komen.”

Afhankelijk van iemands behoefte gaat het gesprek een andere kant op, vertelt Hoogerbrugge: “Er was een vrouw die al na vijf minuten vertelde dat ze seksueel misbruikt was en daar veel last van had. Dan gaat de voorlichting die kant op. Maar we leggen bijvoorbeeld ook uit hoe de menstruatiecyclus in elkaar zit en hoe anticonceptie werkt, dat weet niet iedereen. Recent demonstreerden we hoe je een condoom omdoet. Het hangt helemaal af van het kennisniveau en interesse van de groep.”

In de bus kunnen soa- en hiv-testen worden afgenomen, uitstrijkjes worden gemaakt maar ook opties voor anticonceptie worden besproken. Voor het verstrekken van anticonceptie werkt Dokters van de Wereld samen met het programma Nu Niet Zwanger, dat ongewenste zwangerschappen probeert te voorkomen.

De vrijwilligers in de zorgbussen van Dokters van de Wereld zijn BIG-geregistreerde artsen of verpleegkundigen. Ze bieden een luisterend oor, een medisch consult en begeleiden mensen naar de reguliere zorg. Hun missie is in lijn met die van Dokters van de Wereld: in binnen- en buitenland ervoor zorgen dat iedereen toegang heeft tot het universele recht tot gezondheidszorg.

Ongedocumenteerden in Nederland

Volgens de laatste schatting in 2017 van het Wetenschappelijke Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) zijn er tussen de 23.000 en 58.000 ongedocumenteerden in Nederland. Aangezien de verblijfsstatus van ongedocumenteerden meestal niet wordt geregistreerd door de overheid, is het niet te achterhalen hoeveel mensen tot deze groep gerekend worden en dus ook niet hoeveel er precies zorg mijden.

Veilige plek

In de wachtkamer zit ondertussen een aantal vrouwen geduldig te wachten tot ze aan de beurt zijn. Eén van hen vertelt dat ze opgelucht is dat ze zich tijdig kan laten testen op baarmoederhalskanker. Veel mensen om haar heen durven niet, zegt ze: pas als de pijn in hun lichaam ondragelijk wordt, trekken ze aan de bel.

Er wordt ruim de tijd genomen voor elk consult; ongeveer drie kwartier. Soms is dat nodig, vanwege taalbarrières. Dan moet er bijvoorbeeld telefonisch een tolk worden ingeschakeld. Maar zo’n relatief lang consult is vooral nodig om de vrouwen op hun gemak te kunnen stellen, vertelt Aniek Crombach (36). Zij werkt als spoedeisende hulp-arts in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen en is één van de Zorgbus-vrijwilligers.

Ongedocumenteerden moeten een abortus zelf betalen

Crombach: “Eerst probeer je een band op te bouwen. Dat kost tijd: niet iedereen gaat overstag na één uitleg. Uiteindelijk bepaalt de vrouw zelf of zij een uitstrijkje of anticonceptie wil of niet. Soms raak je onbedoeld bepaalde onderwerpen die heel emotioneel zijn, dat kan lastig zijn. Sommige vrouwen hebben bijvoorbeeld te maken gehad met seksueel geweld, misbruik of mensenhandel. We proberen sensitief te zijn en een veilige plek te creëren.”

Artikel gaat verder onder de foto.

cms zorgbus
Annette Hoogerbrugge: ‘Ongedocumenteerde mensen komen pas ‘tevoorschijn’ als er medische problemen zijn.’ Beeld door: Dokters van de Wereld

Geweigerd bij de huisarts

“Ongedocumenteerden hebben in Nederland veruit de slechtste toegang tot zorg”, zegt Hoogerbrugge. Zij kunnen namelijk geen zorgverzekering afsluiten en zijn dus zelf verantwoordelijk voor hun zorgkosten. Voor veel van hen zijn die moeilijk te dekken. Dat is anders voor mensen met een verblijfsvergunning (statushouders): zij kunnen een zorgverzekering afsluiten die een groot deel van de medische kosten dekt.

Hoogerbrugge: “Ongedocumenteerde mensen komen pas ‘tevoorschijn’ als er medische problemen zijn.” Dat bracht Hoogerbrugge op het idee van de Zorgbus. “Soa-testen zijn lastig te regelen voor ongedocumenteerde vrouwen, anticonceptie en abortussen moeten ze zelf betalen. Terwijl seksuele gezondheid gewoon een mensenrecht is.”

25 procent van de huisartsenpraktijken weigert ongedocumenteerde mensen als patiënt

Als een ongedocumenteerde patiënt niet kan betalen, kunnen zorgprofessionals sinds 2017 gebruikmaken van een financieringsregeling voor medische noodzakelijke zorg. Veel zorgverleners weten alleen niet dat deze regeling bestaat. Uit een vorig jaar verschenen onderzoek naar huisartsentoegang bleek dat bijna de helft van de Amsterdamse huisartsen soms een ongedocumenteerde patiënt weigert.

De enquête werd verspreid onder 96 huisartsenpraktijken en 34 huisartsenpraktijken deden mee aan het onderzoek. 25 procent van de huisartsenpraktijken accepteert ongedocumenteerde mensen niet als patiënten omdat de gezondheidszorg die moet worden verstrekt te ingewikkeld zou zijn. 5 procent van de huisartsenpraktijken weigert ongedocumenteerde mensen te behandelen omdat ze geen geld zouden hebben om de behandeling te bekostigen. Daarnaast hanteert bijna één op de vijf huisartsenpraktijken een ‘maximumaantal’ ongedocumenteerde patiënten, variërend van nul tot tien per jaar.

Politieke aandacht

In de praktijk kan het uitsluiten van ongedocumenteerde mensen in de zorg leiden tot hogere zorgkosten. “Het mooie van een bevolkingsonderzoek is natuurlijk dat het preventief is. Bij vroegtijdige opsporing kan leed voor de vrouwen worden voorkomen én de economische schade beperkt blijven. We zijn daarom van plan om met eigen onderzoek en data de impact aan te tonen die het uitsluiten van ongedocumenteerde vrouwen heeft”, vertelt Hoogerbrugge.

Voor arts Crombach is het initiatief een succes als mensen zich echt geholpen voelen – hoewel ze ook hoopt dat de bus op grotere schaal verandering teweegbrengt. “Het allermooiste zou zijn als er binnen de politiek aandacht komt voor ongedocumenteerde mensen die geen zorg krijgen. Zodra het minder bureaucratisch en beter te financieren wordt, kunnen andere huisartsen en zorgaanbieders deze mensen makkelijker helpen in plaats van een ngo. We vullen nu een gat op waarvan we hopen dat dat er ooit niet meer zal zijn.”

IMG_7628 (1)

Wel gevaccineerd, niet gedocumenteerd? Dan krijg je geen QR-code

Voor ongedocumenteerde mensen blijft de 'QR-samenleving' gesloten.

George Robbinson Ost staat voor een ijzeren hek. Hij draagt een blauwe en een zwarte sporttas, een rode jas en een muts.

Als Nederlander geboren in de kolonie, nu stateloos

Experts roepen op tot een generaal pardon.

  1. Bij het onderzoek bleek 16 procent van de ongedocumenteerde deelnemers positief te testen op HPV, tegenover 3,4 procent van de gescreende mensen bij het landelijke bevolkingsonderzoek. ↩︎
Afbeelding17

Over de auteur

Redacteur

Ilham Oukhiar studeerde Journalistiek en schrijft graag over onderwerpen die raken aan identiteit, mensenrechten, politiek en cultuur.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief