‘De minst gerespecteerde persoon in Amerika is de zwarte vrouw. De minst beschermde persoon in Amerika is de zwarte vrouw. De meest verwaarloosde persoon in Amerika is de zwarte vrouw.’ Deze beroemde uitspraak van mensenrechtenactivist Malcolm X lijkt ook in 2020 nog al te waar. Bij de huidige protesten tegen racisme klonk eerst de oproep Justice for George, verwijzend naar de moord op George Floyd. Justice for Breonna (Taylor, die op 13 maart in haar eigen huis door agenten werd gedood) kwam pas voort uit een tweede golf woede.

Dit is niet de eerste keer dat er minder aandacht is voor vrouwelijke zwarte slachtoffers. In 2014 werd de VS wakker geschud door de Say Her Name-campagne, waarmee de African American Policy Forum (AAPF) aandacht vroeg voor de vaak onzichtbare namen en verhalen van zwarte vrouwen die het slachtoffer worden van racistisch politiegeweld. Toch zijn ook in 2020 vrijwel uitsluitend mannelijke slachtoffers de aanleiding voor nationale protesten tegen politiegeweld.

Dubbel genegeerd

In berichtgeving over racisme en seksisme hanteren media bepaalde frames, vertelt Andrea Ritchie, advocaat en onderzoeker naar ras, gender, seksualiteit en criminalisering in de VS, in een interview met een publieke omroep in San Francisco. Het narratief voor gendergeweld kent bijvoorbeeld vaak een wit, vrouwelijk slachtoffer. In het narratief voor racisme staat juist een zwart, mannelijk slachtoffer centraal. Zwarte vrouwen vallen in beide gevallen dus buiten het narratief, zegt Ritchie, waardoor media hun verhalen vaak niet oppakken.

De namen die werden genoemd in de #SayHerName-campagne zijn nauwelijks terug te vinden in mediaberichtgeving

Dat benadrukt ook Michelle Jacobs, hoogleraar aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Florida, in een onderzoek naar politiegeweld tegen zwarte vrouwen in de VS. Het grote aantal mannelijke slachtoffers van politiegeweld daar overschaduwt de vrouwelijke slachtoffers. Zo waren van de namen die werden genoemd in de #SayHerName-campagne slechts enkelen terug te vinden in mediaberichtgeving. Wie waren deze vrouwen?

Breonna Taylor (26) – Louisville, Kentucky

9810904
Breonna Taylor Beeld door: Facebook

Op 13 maart, kort na middernacht, vielen politieagenten de woning van EHBO-technicus Breonna Taylor binnen. Na een korte confrontatie schoten zij meerdere keren, waarbij Taylor zeker acht keer werd geraakt. Volgens de Louisville Courier Journal had de inval – die gepaard ging met een zogenaamde no-knock warrant 1te maken met een onderzoek naar twee mannen, die de politie van drugshandel verdacht vanuit een huis meer dan 16 kilometer bij Taylors woning vandaan. De rechter gaf het bevel toch uit, vanwege een vermoeden van de politie dat de verdachten het appartement van Taylor gebruikten om drugs te ontvangen.

De politie beweerde later dat de agenten zich zouden hebben geïdentificeerd en pas schoten nadat Taylors vriend Kenneth Walker een eerste schot had gelost. Taylors familie, haar vriend en buurtbewoners spreken dit tegen: juist omdat de agenten zich niet zouden hebben geïdentificeerd, had Walker gedacht dat er een indringer in huis was. Hij vuurde daarom een waarschuwingsschot en raakte daarbij een agent in zijn been. In het vuurgevecht dat volgde werd Breonna Taylor gedood.

Walker werd in eerste instantie vervolgd voor poging tot moord op een agent. Deze aanklacht werd later ingetrokken. De FBI begon een onderzoek naar de dood van Taylor. Onder grote maatschappelijke druk is op vrijdag één van de drie agenten die verantwoordelijk zijn voor Taylors dood ontslagen. Op 11 juni nam de gemeenteraad van Louisville Breonna’s Law aan, waarmee ze de lokale politie verbood nog langer no-knock huiszoekingsbevelen te gebruiken.

Het lynchscenario

Brittney Cooper, hoogleraar aan de Rutgers Universiteit in de Verenigde Staten, schrijft in Time Magazine dat videobeelden van mannelijke slachtoffers een belangrijke reden zijn waarom juist hun namen een beweging op gang brengen. Maar er speelt meer: de ervaringen van zwarte vrouwen als gevolg van racisme en seksisme blijven structureel onzichtbaar en verdwijnen daarom op de achtergrond. Zwarte vrouwen vallen vaak tussen wal en schip. Media richten zich vaak op het ‘lynch-scenario’, dat bij het publiek herkenbaar is. In dat scenario, waarin een witte vrouw een zwarte man beschuldigt en de politie haar te hulp schiet, is voor de zwarte vrouw geen plaats.

Atatiana Jefferson (28) – Fort Worth, Texas

73495057_100593251366134_6809728668521201664_n
Atatiana Jefferson Beeld door: Facebook

Op 12 oktober 2019, om ongeveer halfdrie ’s nachts, werd bioloog Atatiana Jefferson, die thuis op haar neefje paste, door een politieagent doodgeschoten. De politie kreeg een oproep voor een zogeheten ‘welzijnscheck’, waarbij zij langsgaan om te controleren of iemand in orde is. Een buurtbewoner had de politie gebeld omdat hij de deuren van het huis open zag staan en de lichten aanstonden.

De bodycam van een van de agenten heeft de complete actie vastgelegd. Op de video is te zien hoe twee agenten met zaklampen rondom het huis zoeken. Vervolgens roept een van hen ‘Doe je handen omhoog, laat me je handen zien’ en lost een schot. De politie kondigde haar bezoek niet aan.

De buurtbewoner zei niet het 911-nummer te hebben gebeld, maar een nummer voor gevallen zonder nood. Hij stelt dan ook dat er geen enkele reden was voor de reactie van de politie, en voelt zich verantwoordelijk voor het incident, zo verklaarde hij destijds tegen NBC. De zaak werd onderzocht en de agent, de 35-jarige Aaron Dean, werd op administratief verlof gestuurd. Na druk van lokale activisten werd hij aangeklaagd voor moord, maar zijn zaak moet nog voorkomen.

Kayla Moore (41) – Berkeley, California

554617_454273374653785_1363629965_n
Kayla Moore Beeld door: Facebook

Op 12 februari 2012 doodde de politie Kayla Moore, een zwarte trans vrouw die in het verleden met mentale gezondheidsproblemen kampte, in haar woning. De bezorgde huisgenoot van Moore belde de politie uit zorg om haar mentale gesteldheid. Bij aankomst probeerde de politie Moore echter direct te arresteren. Zij verzette zich, waarna agenten de vrouw tegen de grond werkten. Zij hielden haar daar met een knie in haar nek. Minuten later overleed zij.

De methode om Moore bij haar arrestatie in bedwang te houden leidde eveneens tot de dood van George Floyd

Kayla Moores vader spande in 2014 een zaak aan tegen de stad Berkeley. De dood van zijn dochter had volgens hem voorkomen kunnen worden door de juiste protocollen te volgen bij haar arrestatie, maar ook door mond-op-mondbeademing toe te passen. Volgens hem wilden de agenten dit niet doen omdat Moore transgender was. De zaak, waarmee de familie de stad verantwoordelijk wilde houden voor Moores onrechtmatige dood, werd in 2018 verworpen door de federale rechter, zonder dat een jury eraan te pas was gekomen. De familie probeert de zaak nu alsnog voor een jury te krijgen.

De Justice for Kayla Moore Coalition vraagt aandacht voor de omgang van politie met personen met mentale problemen. De methode om Moore bij haar arrestatie in bedwang te houden leidde eveneens tot de dood van George Floyd. Na de wereldwijde protesten naar aanleiding van zijn dood verboden lokale politie-eenheden, en recent ook president Trump, het gebruik van de nekklem waarbij de arrestant door druk op de luchtpijp niet kan ademen.

Black Trans Lives Matter

Transgender personen lopen volgens de National Coalition of Anti-Violence Programs een zeven keer zo hoog risico op fysiek geweld bij een interactie met de politie als cisgender personen. Op sociale media worden regelmatig oproepen gedaan om zwarte trans personen niet uit te sluiten van de Black Lives Matter-beweging. Zij hebben zich altijd al verzet tegen het gewelddadige politiesysteem. Zwarte trans personen vallen, net als zwarte cisgender vrouwen, vaak buiten de debatten over ras en gender, ook al lopen zij een hoger risico om slachtoffer te worden van geweld.

India Kager (28) – Virginia Beach, Virginia

192941_2236994735524_8371398_o
India Kager Beeld door: Facebook

India Kager zat op 5 september 2015 met haar zoontje en co-ouder Angelo Perry in de auto op de parkeerplaats van een supermarkt toen een SWAT-team, een gespecialiseerd politieteam, meerdere schoten op hen loste. Kager werd nergens van verdacht en was volgens de politie niet gewapend, Perry daarentegen, was volgens de politie een gevaarlijke crimineel.

Op 27 augustus 2018 oordeelde een jury dat twee van de vier betrokken agenten die op de auto schoten zich schuldig hadden gemaakt aan grove nalatigheid.2 De jury eiste een schadevergoeding van 800.000 dollar voor de familie van Kager. Alle vier de betrokken agenten behielden hun positie bij de politie van Virginia Beach.

Rekia Boyd (22) – Chicago, Illinois

431237_2353563738235_745989644_n
Rekia Boyd Beeld door: Facebook

Een agent van de politie van Chicago was buiten dienst toen hij Rekia Boyd in 2012 van het leven beroofde. Boyd raakte, samen met een groep vrienden, in discussie met rechercheur Dante Servin, die in zijn auto zat. Het verhaal gaat dat iemand met zijn telefoon naar de agent wees, die daarop het vuur opende en Boyd, die ongewapend was, in haar achterhoofd raakte.

De familie ontving een schadevergoeding, maar had liever een veroordeling voor moord gezien

In 2013 ontving de familie van Boyd een schadevergoeding van 4,5 miljoen dollar van de stad. Maar de familie had liever een veroordeling voor moord gezien. Over een periode van twintig jaar werden maar twee agenten in Chicago vervolgd voor een fataal schot op een burger. Servin was hier één van. In 2019 dook hij weer op in de media, omdat hij de dodelijke schietpartij van zijn strafblad wilde laten verwijderen om zijn baankansen te verbeteren. De rechter weigerde zijn verzoek.

17.600 klachten per jaar

De politie van Chicago krijgt van vrouwen jaarlijks bijna tienduizend klachten binnen over politiegeweld. 71 procent van de klachten tussen 2008 en 2010 kwamen van zwarte vrouwen. De New Yorkse politie ontving tussen 2009 en 2013 gemiddeld 17,6 duizend klachten per jaar. De helft daarvan was gericht tegen witte agenten en 89 procent tegen mannelijke agenten.

Korryn Gaines (23) – Baltimore, Maryland

1931344_1198524840177538_1052943146824966552_n
Korryn Gaines Beeld door: Facebook

De politie van Baltimore hield Korryn Gaines op 10 maart 2016 aan omdat haar auto geen nummerbord had. Gaines werd gearresteerd en aangeklaagd wegens verzet bij arrestatie en verstoring van de openbare orde. Ze verscheen niet bij de zitting, waarop de politie op 1 augustus een oproep om alsnog voor de rechtbank te verschijnen bij haar thuis kwam afleveren. Daar ontstond onenigheid en de politie trapte de deur in.

Volgens de agenten richtte Gaines een jachtgeweer op hen, waarop zij vertrokken en een gespecialiseerde eenheid inschakelden. Na vergeefse onderhandelingspogingen zou Gaines haar geweer op agent Royce Ruby hebben gericht, die haar hierop neerschoot. Ze overleed aan haar verwondingen. Het 5-jarige zoontje van Gaines werd ook twee keer geraakt.

Haar familie startte in 2016 een rechtszaak voor de onrechtmatige dood van Gaines. De familie stelde dat Gaines werd neergeschoten omdat Ruby zijn geduld verloor en gefrustreerd was, maar niet vreesde voor zijn leven. 3 De agent die Gaines neerschoot werd niet aangeklaagd. De familie startte hierop nog een rechtszaak tegen agenten Dowell en Griffin, die volgens hen illegaal het appartement binnendrongen. De rechtszaak eindigde in 2018 met een schadevergoeding van 37 miljoen dollar, maar dit besluit werd in 2019 in hoger beroep teruggedraaid en de schadevergoeding kwijtgescholden.

Shantel Davis (23) – New York City, New York

Shantel_Davis-bijgesneden
Shantel Davis Beeld door: justice4shantel.files.wordpress.com

Shantel Davis was, net als de meeste vrouwen die overlijden door politiegeweld, ongewapend op het moment dat een agent van de New Yorkse politie haar in juni 2012 neerschoot. Vlak voor haar dood reed Davis door rood en botste tegen een busje. Twee agenten ter plaatse benaderden Davis te voet. Zij opende de deur van haar auto, waarbij zij een agent omver duwde. Hij dacht dat ze wilde vluchten, het kwam tot een worsteling waarbij de agent haar in de borst schoot. Davis stapte uit, volgens getuigen hevig bloedend, en zei niet te willen sterven. Ze overleed even later in het ziekenhuis aan haar verwondingen.

De politie opperde dat Davis probeerde de vluchten, maar getuigen spraken dat tegen

De politie opperde dat Davis probeerde de vluchten, maar getuigen spraken dat tegen. De agent die haar neerschoot had volgens buurtbewoners bovendien een verleden van gewelddadig gedrag. Hij had zes rechtszaken op zijn naam staan; twee hiervan liepen nog op het moment dat hij Davis neerschoot. De nabestaanden organiseerden een protest tegen het politiegeweld. In augustus 2012 werd een onderzoek geopend naar haar dood, dat voor zover bekend niet heeft geleid tot een vervolging.

En hoe zit het met Nederland?

Door de zware bewapening van agenten in de Verenigde Staten en hoog wapenbezit onder burgers komen geweldsincidenten tussen agenten en burgers daar vaker voor, maar ook in Nederland bestaat politiegeweld. Controle Alt Delete, een organisatie die zich inzet tegen etnisch profileren, monitort het aantal dodelijke slachtoffers ‘onder verantwoordelijkheid van de politie’ sinds 2016. De waakhond heeft intussen 41 gevallen van dodelijke slachtoffers onder de verantwoordelijkheid van de Nederlandse politie geteld.

Omdat de naam, etniciteit, leeftijd en het geslacht van de slachtoffers niet altijd bekend zijn, kan Controle Alt Delete niet veel zeggen over (gebrekkige aandacht voor) zwarte vrouwelijke slachtoffers in Nederland. Het enige vrouwelijke slachtoffer – voor zover bekend bij de organisatie – is Carla Rodrigues, een Braziliaanse vrouw, die op 13 november 2019 op 48-jarige leeftijd gedood werd door politiekogels.

Carla Floriano Rodrigues (48) – Alkmaar, Nederland

75650505_2528462043941905_1414158372080451584_n
Carla Floriano Redriguez Beeld door: Facebook

Rodrigues had psychische problemen. Haar woningcorporatie ontving veel meldingen over de verwarde vrouw, die volgens buren dringend hulp nodig had. Volgens het Openbaar Ministerie werd op 13 november de politie ingeschakeld vanwege verward gedrag en bedreigingen naar buren. De politie schoot Rodrigues neer en zij overleed in het ziekenhuis aan haar verwondingen.

Wijkagent Bas Wijnen, die Rodrigues kende van het spreekuur, twijfelde na het incident of hij niet meer voor Rodrigues had kunnen doen. Hij was teleurgesteld dat Rodrigues niet eerder de hulp kreeg die zij nodig had. Haar zaak kreeg relatief veel media-aandacht. Wijnen liet NRC destijds weten dat behandelingen voor mensen met verslavingen en psychische problemen niet goed aansluiten. Het onderzoek naar haar dood loopt nog, maar sinds 2016 zijn in Nederland geen agenten vervolgd voor de dood van een arrestant.

Welke George Floyds kent Nederland?

Sinds 2016 vielen er 41 doden tijdens of vlak na een arrestatie.

Marie Dasylva

Overlevings­strategieën voor zwarte vrouwen

Vrouwen van kleur krijgen vaker te maken met discriminatie en intimidatie op de werkvloer.

  1. Een no-knock warrant is een huiszoekingsbevel, uitgegeven door een rechter, waarmee agenten een pand kunnen betreden zonder eerst te kloppen en hun identiteit kenbaar te maken. De politie is in dit geval vaak gekleed als burger en dus niet herkenbaar. ↩︎
  2. Wanneer iemand in de VS als gevolg van nalatigheid of intentioneel handelen om het leven komt kan er een claim voor ‘onrechtmatig overlijden’ worden ingediend. Dit is een civiel proces dat kan eindigen in een schadevergoeding, maar geen strafrechtelijke vervolging. ↩︎
  3. Politiegeweld is volgens de wet alleen te rechtvaardigen wanneer het wordt ingezet bij gevaar voor eigen leven of het leven van een ander. Alleen als een verdachte een direct gevaar is, kan een agent het gebruik van geweld legitimeren. ↩︎

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
dominique-boulandcreismedia-1280

Over de auteur

Redactiestagiair

Dominique Boulan (1996) studeert criminologie en journalistiek. Schrijft graag over machtsstructuren en rechtvaardigheid.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief