Sterke vrouwen, alle­maal. Deze dochters kijken bijna zonder uitzondering met grote bewondering naar het doorzettingsvermogen van hun moeder, die zonder familie of vrienden, zonder veel kennis van Nederland of de taal hier kwamen wonen. “Ik moet er niet aan denken om op mijn achttiende te emigreren, te trouwen en voor mijn dertigste al vijf kinderen te hebben”, zegt Kaoutar. “Ze heeft alles zelf moeten uitzoeken”, zegt kunstenares Omnia over haar moeder Zohra. Haar moeder was huisvrouw, maar ook maat­ schappelijk werker. Ze leerde zichzelf Nederlands en kreeg hier vijf kinderen.

PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_07
Moeder Naija en dochter Hannaa. Naija is huisvrouw, Hannaa is directeur van een advocatenkantoor. “Mijn moeder heeft zoveel meegemaakt. Ik hoop dat ze nu kan genieten.” Beeld door: Pleunie van Raak
PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_04
Moeder Khadija en dochter Kaoutar. Khadija is fabrieks- arbeider, Kaoutar werkt bij de GGz. “Mijn moeder is de stuwende kracht achter ons gezin. Haar eerlijkheid heb ik ook.” Beeld door: Pleunie van Raak
PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_05
Moeder Yamina met dochter Imane. Yamina is schoonmaakster, Imane is financieel controller. “Ik heb mijn eigen droom opgegeven om mijn kinderen alles te geven.” Beeld door: Pleunie van Raak
PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_01
Moeder Touria en dochter Aya. Touria is woonconsulent, Aya is student Maatschappelijk Werk. “Ik heb vaak tegen mijn dochter gezegd: je moet jezelf niet met anderen vergelijken. Je hebt een andere achtergrond.” Beeld door: Pleunie van Raak

De dochters zien onafhankelijke, eigengereide vrouwen, die voor zichzelf een pad hebben moeten uithakken. De woorden ‘krachtig’ en ‘onafhankelijk’ vallen vaak. “Mijn moeder heeft gevochten als een leeuwin voor haar gezin”, zegt Imane. Kaoutar: “Ik had een havo­-advies, maar de school besloot om mij naar het vmbo te sturen, wat vaker gebeurde bij migranten­ kinderen. Toen kwam mam om de hoek kijken, dus dat verhaal ging niet door. Ik mocht me nooit aan de kant laten zetten, dat is haar te vaak gebeurd.”

Het is lastig om moslim­ zijn te verenigen met de Nederlandse maatschappij

Dat kan ook lastig zijn. De moeders hebben hun thuis verlaten om hun kinde­ren een goede start te geven in het leven. Yamina heeft “haar droom opgegeven,” en heeft naar eigen zeggen zelfs het idee dat veel Marokkaanse vrouwen zichzelf hebben weggecijferd voor de kansen van hun kinderen. Het is voor haar moeilijk te accepteren dat haar dochter Imane een “andere kant op is gegaan.” Imane is getrouwd met een Nederlander en draagt geen hoofddoek.

“Ik geloof in mijn eigen waarheid, niet per se in een god.” De vrouwen hebben het voorzichtig over ‘verschillende normen en waarden’, als het over liefde, seks en alcohol gaat. “Ze is meer een Nederlands meisje met Marokkaanse ouders. Ze voelde zich vaak belemmerd”, zegt Fatima over haar dochter Aya. “Het is lastig om moslim­ zijn te verenigen met de Nederlandse maatschappij”, zegt Touria. “Maar we hebben het vertrouwen dat de kinderen goed terechtkomen.”

PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_06
Moeder Zohra en dochter Omnia. Zohra is maatschappelijk werker. Omnia is kunstenares. “Mijn moeder is mijn inspiratie. Ze is altijd positief.” Beeld door: Pleunie van Raak
PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_10
Moeder Malika met dochter Nesrine. Malika is lerares, Nesrine is student Media en Com- municatie. “Mijn dromen zijn uitgekomen door mijn dochters.” Beeld door: Pleunie van Raak

In naam van God

Sommige dochters dragen geen hoofddoek meer, maar hebben tegelijkertijd kritiek op de manier waarop daarover gepraat wordt in Nederland. Veel moeders hebben gemerkt dat de houding van Nederlanders tegenover hun anders­zijn verhard is. Djamila zegt in de moeilijke, eenzame beginjaren zo fijn te zijn opge­vangen door haar Nederlandse buren.

Maar net zo’n fijne gemeenschap deed opeens moeilijk toen Khadija een hoofd­doek ging dragen. “Ik kreeg alleen maar scheve gezichten. Mensen wilden niet meer met mij praten.” Touria zegt dat ze Nederland juist altijd zo prachtig heeft gevonden omdat verschillen er mogen zijn. Ze is nog steeds gelukkig, maar: “Ik moet ondertussen wel nadenken over hoe je je presenteert. Het samenleven is niet meer zo vanzelfsprekend als voorheen.”

En dat terwijl de vrouwen zo hard vochten om een plek in de samenleving te vinden, zeggen hun dochters. Velen willen benadrukken dat Nederlandse mensen het verkeerd zien: hun moeders staan vol in de samenleving. Zij volgden hier opleidingen, werkten in de schoonmaak, werden lerares of ambtenaar. Ze hebben gemengde vriendengroepen. Omnia’s moeder nam een meisje op dat niet meer thuis kon wonen. “Je moet voor je buren en naasten zorgen, het maakt niet uit waar je vandaan komt. Dat doet zij in naam van God.”

PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_02
Moeder Margaret en dochter Lotte. Lotte is student Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Beeld door: Pleunie van Raak
PLLRAAK_ZO_MOEDER_ZO_DOCHTER_08
Dochter Najlaa en moeder Djamila. Najlaa studeert Bedrijfskunde, Djamila werkt in de kinderopvang. Djamila: “De eerste jaren in Nederland waren een ramp voor mij. Zo stil!” Beeld door: Pleunie van Raak

Dit artikel verscheen eerder op OneWorld.nl in maart 2018.

We leven in onzekere tijden door het coronavirus. Er is behoefte aan betrouwbare informatie én verdieping. We hopen dat je dit bij ons vindt en wil bijdragen aan onze onafhankelijke journalistiek.

Dit kan je doen door te doneren of je te abonneren op ons magazine. Alvast bedankt!

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
PleunieVanRaak

Over de auteur

Pleunie van Raak is een maatschappelijk betrokken fotograaf. Zij studeerde fotografie aan de kunstacademie in Breda. In haar projecten …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief