OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Toen sociologiestudent en jonge moeder Silke Baas bij haar huisarts in Alkmaar kaartjes van Er Is Hulp aantrof, bleek bij navraag dat haar huisarts noch andere medewerkers van de praktijk bekend waren met het materiaal. Toch bleven de kaartjes terugkeren, met daarop de boodschap: ‘Er is hulp bij ongewenste zwangerschap en na abortus’, vermoedelijk neergelegd door (een van de) patiënten. De desbetreffende huisartsenpraktijk is momenteel niet bereikbaar voor commentaar wegens een zomersluiting.

Er-is-hulp_5
Beeld door: Judith Tielemans

Er Is Hulp, de hulpverleningsafdeling van de christelijke pro-life-organisatie Schreeuw Om Leven, blijkt op verschillende manieren een schrikbeeld over abortus te verspreiden. Waar de website van Schreeuw Om Leven een duidelijke christelijke anti-abortusinslag toont, oogt hulptak Er Is Hulp neutraler en objectiever, en wordt via het materiaal dat zij verspreidt geen eenduidig anti-abortusstandpunt ingenomen.

De organisatie verspreidt hun materiaal via bepaalde huisartspraktijken, ‘waakt’ en flyert bij abortusklinieken, loopt jaarlijks de ‘Mars voor het Leven’ en is met een kraam aanwezig bij onder andere de Libelle-zomerweken en de Huishoudbeurs. Ook worden ‘spreekbeurten’ op christelijke scholen gehouden.

Factcheck

Tijd om de informatie op de website en het promotiemateriaal van Er Is Hulp onder de loep te nemen. Hierbij word ik geholpen door abortusarts Annet Jansen, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht Jenneke van Ditzhuijzen, en programmamanager abortus bij kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers Ineke van der Vlugt. Dan blijkt het materiaal misleidende informatie te bevatten over abortus en zogenaamd ernstige en veelvoorkomende mentale en fysieke gevolgen van abortus, zoals depressie, drugsgebruik, of zelfs de dood.

Op de website staan externe omstandigheden vermeld waardoor meisjes of vrouwen1 een abortus zouden uitvoeren; druk van partner of familie, of financiële nood. Hiermee wordt gesuggereerd dat de motivatie altijd van buitenaf komt. Jansen: “Dat zijn allemaal externe zaken. In de Wet afbreking zwangerschap staat dat een vrouw uit eigen vrije wil en met een keuze door haarzelf gemaakt een abortus kan laten uitvoeren, als ze geen andere uitweg ziet voor haar noodsituatie. Wij vragen een vrouw, wanneer ze alleen binnen is, altijd of ze het uit eigen keuze doet of door druk van buitenaf. Soms kan ze er bij externe druk toch nog zelf voor kiezen. Ze moet er ook voor tekenen dat ze heeft nagedacht over alternatieven. Als ze zelf  niet achter de abortus staat, of bij twijfel, behandelen wij niet. Er staat ook op de website dat er ‘iets in je binnenste blijft knagen’. Dat is gekleurd. Er ‘knaagt altijd iets’, welke keuze je ook maakt.” Van der Vlugt voegt toe: “We weten uit onderzoek dat het vaak een combinatie van factoren is die vrouwen doet besluiten de zwangerschap af te breken.” Dat zijn een stuk meer redenen dan Er Is Hulp vermeldt.

Er ‘knaagt altijd iets’, welke keuze je ook maakt

Het hoofdstuk ‘abortustechnieken’, over verschillende methoden per zwangerschapstermijn is, met uitzondering van enkele medische details, correct. Wel mist belangrijke informatie die dit nuanceert: namelijk het aantal abortussen dat per termijn worden uitgevoerd. In Nederland is een abortus tot 24 weken mogelijk, maar in de praktijk vindt de helft van de abortussen (vaak zogeheten ‘overtijdbehandelingen’) plaats vóór acht weken zwangerschap, en verreweg het grootste deel vóór twaalf weken. Een abortus ná twaalf weken komt bijna niet voor, en wanneer het voorkomt is er vaak sprake van een gewenste zwangerschap, maar de constatering van een afwijking bij het kindje.

Met name wanneer het over de gevolgen van abortus schrijft, toont Er Is Hulp een gekleurde insteek. Er worden zeer zeldzame fysieke gevolgen opgesomd: hevige bloedingen, beschadiging van de baarmoeder en andere organen, infectie, sepsis, en zelfs de dood. Jansen: “Wij voeren in onze kliniek abortussen tot achttien weken uit, en doen zo’n 3600 tot 3700 behandelingen per jaar. We laten ongeveer twee keer per jaar iemand per ambulance afvoeren naar het ziekenhuis bij complicaties [omgerekend komt dat neer op 0.05%, red.]. Abortus voldoet in Nederland aan strenge eisen en is medisch gezien een van de veiligste ingrepen. In Nederland is voor zover bekend één keer, in 2001, iemand overleden na een abortus, en dat kwam door de verkeerde dosis van medicatie.”

Van der Vlugt: “In veel ontwikkelingslanden en een aantal landen in Europa, is veilige abortus niet mogelijk en/of is abortus verboden. Vrouwen zijn hierdoor aangewezen op illegale en onveilige abortuspraktijken, die enorm schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van vrouwen en zelfs levens van vrouwen kunnen kosten.”

Spijt, verdriet, depressie?

Naast fysieke bijwerkingen zet Er Is Hulp verscheidene mentale gevolgen van abortus op een rij. Een groot percentage vrouwen zou volgens hun website en folders na een abortus last krijgen van spijt, slaapproblemen, verdriet en depressieve klachten. Ook zouden vrouwen na een abortus veel meer kans lopen op zelfdoding of drugsgebruik.

Pas na een gesprek met Schreeuw Om Leven voegde de organisatie bronvermelding toe bij deze statistieken op hun website. De bronnen betreffen pro-life-onderzoeken met zwakke methodologie, zoals van het Amerikaanse Elliot Institute, de omstreden Amerikaanse documentaire Hush, en gegevens van de Amerikaanse anti-abortusonderzoeker Priscilla Coleman, wier onderzoek inmiddels weerlegd is.

Volgens de meeste onderzoekers is er geen evidente link tussen abortus en het ontstaan van psychische aandoeningen, stelt onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos Instituut uit 2016. Vrouwen met een geschiedenis van psychische aandoeningen zijn oververtegenwoordigd in de abortuspopulatie en die voorgeschiedenis kan het abortusproces mentaal zwaarder maken. Een abortus zélf zorgt echter niet voor een verhoogd risico op het ontstaan van psychische problematiek.

Van Ditzhuijzen promoveerde op het verband tussen abortus en psychische problemen, en bevestigt dat de bronnen die Schreeuw Om Leven aanhaalt over psychische problematiek veelal onbetrouwbaar zijn. “Ze halen hier onderzoek aan dat om methodologische redenen allang weerlegd is.”

In veel van het aangehaalde onderzoek blijkt namelijk de voorgeschiedenis van de onderzochte vrouwen  niet meegenomen te zijn. Van Ditzhuijzen: “Dan kun je het niet serieus nemen. Er zijn echt geen aanwijzingen dat een abortus op zichzelf psychische aandoeningen veroorzaakt. Ik wil niet zeggen dat vrouwen niet verdrietig kunnen zijn of het moeilijk kunnen hebben met een abortus – negatieve emoties horen er vaak ook bij. Maar stoornissen die er eerder nog niet waren, nee, daarop is geen verhoogd risico.” Ook internationaal onderzoek bevestigt dit, stelt Van der Vlugt.

Er-is-hulp_3
Beeld door: Judith Tielemans

Pijn bij de foetus

Op dezelfde pagina haalt Er Is Hulp de bijwerkingen voor het ongeboren kind aan: bij de embryo zou al na een paar weken zwangerschap pijn bij een abortus voelbaar zijn. Jansen: “Boven de 18 tot 20 weken ontwikkelen zenuwbanen zich zodanig dat de embryo mogelijk pijn kan voelen. Maar of een foetus dat ook kan erkennen of herkennen als pijn, dat is de vraag.”

De discussie over pijn bij foetussen is lastig, omdat pijn een subjectieve ervaring is waarbij de mogelijkheid tot zelfexpressie een vereiste is. Toch heerst er onder veel onderzoekers consensus dat pijn pas na zo’n 24 weken zwangerschap bij een foetus mogelijk voelbaar is. Onderzoek uit 2010, in opdracht van het Britse ministerie van Volksgezondheid, concludeert dat het zenuwstelsel van een foetus tot 24 weken fysiek nog niet ontwikkeld genoeg is om pijn te ervaren. Ook haalt het onderzoek overtuigend bewijs aan dat de foetus in de baarmoeder nooit ware wakkerheid ervaart en door de chemische omgeving in een continue verdoofde staat verkeert. Ander onderzoek, van de British Medical Journal, heeft het over mogelijk voelbare pijn vanaf 26 weken. Toch is op een van de posters van Schreeuw Om Leven, beschreven vanuit het perspectief van een foetus van 8 weken, ‘Ik kan al voelen’ te lezen.

Jansen: “Er wordt op deze poster ook geschreven over een kloppend hartje en werkende organen vanaf 8 weken. Maar wat je ziet in het begin van een zwangerschap, als je een heel goede echo doet, zijn een paar bewegende cellen die zich gaan ontwikkelen tot een hart. Zo is dat met alle organen in die fase: de aanleg is aanwezig en bij een goede echo te zien, maar volwaardige organen kun je het nog niet noemen. Pas vanaf 24 weken [de grens van abortus in Nederland, die in de praktijk voor abortusartsen bij 22 weken ligt, red.] is een kind mogelijk levensvatbaar in een couveuse.”

Abortusorganisaties in Nederland
Voor keuzehulp (telefonisch, online en op sommige locaties fysiek) kunnen vrouwen terecht bij Fiom, een neutrale en overheidsgesubsidieerde specialist in ongewenste zwangerschap. Uitvoerende hulporganisaties van Fiom zijn Fiom Den Haag, Fiom Utrecht, Fiom Amsterdam en centra voor seksuele gezondheid van de GGD (Sense). In 2017 ontvingen zij circa 1500 hulpvragen.

De organisatie Siriz biedt ondersteuning (telefonisch, online en op veel locaties in het land fysiek) bij onbedoelde zwangerschap vanuit de opvatting dat een ongeboren leven beschermd moet worden (pro-life). Zowel Fiom als Siriz worden momenteel door het ministerie van VWS gesubsidieerd. In 2017 ontving Siriz 4508 hulpvragen.

Schreeuw om Leven is een activistische organisatie. Met hun afdeling ‘Er Is Hulp’ bieden zij pro-lifegerichte hulp aan bij ongewenste zwangerschap. Zij worden in het veld niet als uitvoerende hulporganisatie gezien, al stellen zij zelf dit wel te zijn (bron: Fiom). Hun organisatie wordt gefinancierd door giften, die zo’n 500.000 euro bedroegen in 2017. In 2017 ontvingen zij 417 hulpvragen.

Verschillende visies op een rij

Fiom: “Fiom zet zich er voor in dat een ongewenst zwangere vrouw een weloverwogen keuze kan maken die past bij haar leven, waarden en toekomst. Hierbij is abortus een van de mogelijkheden.”

Siriz: “Onze medewerkers hebben de overtuiging dat het ongeboren leven vanaf het begin recht heeft om zich verder te ontwikkelen en ter wereld te komen. Siriz werkt daarom aan een maatschappelijk klimaat waarin men de waarde van ongeboren menselijk leven erkent en de eigen verantwoordelijkheid voor dit leven wil dragen. Siriz respecteert de eigen verantwoordelijkheid van de ouders om binnen de wettelijke grenzen zelf een keuze te maken voor het uitdragen van een zwangerschap of het afbreken daarvan.”

Schreeuw Om Leven: “Onze doelstelling is dat er een einde komt aan abortus en euthanasie in Nederland. Daardoor ontstaat een cultuur van leven, waarmee God, de Schepper van het leven, geëerd wordt.”

Pro-life reclame

De doelstelling van Schreeuw Om Leven is naar eigen zeggen een einde maken aan abortus en euthanasie in Nederland. De stichting promoot dat doel op verschillende manieren. Zo biedt Schreeuw Om Leven op hun website de optie aan om gratis promotiemateriaal aan te vragen. Er is bijvoorbeeld, zoals Silke bij de huisarts in Alkmaar aantrof, een displaydoosje met informatiekaartjes beschikbaar ‘voor hulpzoekende vrouwen’. Op de site staat daarbij vermeld: ‘Kunnen na overleg worden geplaatst op algemeen toegankelijke plaatsen, bijvoorbeeld damestoiletten van artsen.’ Ook gratis te bestellen: een model van een embryo van tien weken oud, een ‘levensvlag’ en verscheidene posters en folders.

Zowel de Landelijke Huisartsen Vereniging als het Nederlandse Huisartsen Genootschap is niet bekend met de folderstrategie van Er Is Hulp bij huisartspraktijken. Een woordvoerder van het NHG geeft aan dat zij in het algemeen informatieve en objectieve medische folders hebben verstrekt aan huisartsen die lid bij hen zijn, maar dat huisartspraktijken in principe zelf over de folders gaan die in hun wachtkamers te vinden zijn. Een folder toevoegen die niet van de NHG afkomstig is, is zo gepiept. Schreeuw Om Leven bevestigt de mogelijkheid dat hun brochures bij huisartspraktijken liggen. Die zouden zowel via huisartsen, huisartsassistenten als patiënten verspreid kunnen zijn. Maar over hoeveel huisartspraktijken over hun materiaal beschikken, stelt de stichting geen beeld te hebben.

Er-is-hulp
Beeld door: Judith Tielemans

Via de website is het ook mogelijk je aan te melden als vrijwilliger om mee te doen aan een ‘wake’ bij een abortuskliniek: met als doel vrouwen die van plan zijn een abortus te laten uitvoeren, van gedachten te doen veranderen. Volgens abortusarts Jansen, werkzaam in een kliniek in Amsterdam waar recent ‘gewaakt’ werd, worden vrouwen daar geconfronteerd met vragen als: ‘Weet u wel wat u aan het doen bent?’ en ‘Weet u dat u ook voor het leven kan kiezen?’

Vrijwilligers van Schreeuw Om Leven waken regelmatig bij abortusklinieken in Nederland. Hierbij worden folders in diverse talen uitgedeeld. Schreeuw Om Leven laat in een reactie weten bij het waken protocollen te handhaven: ze conformeren aan een meldingsplicht en peilen bij de vrouwen of ze hen een vraag mogen stellen. Naast Schreeuw Om Leven zijn enkele andere anti-abortusgroeperingen en individuen actief bij klinieken. Actievoerders met borden waarop leuzen als ‘Abortus is moord’ te lezen zijn, komen niet van Schreeuw Om Leven, zegt directeur Kees van Helden.

Jaarlijks houdt Schreeuw Om Leven in Den Haag de ‘Mars Voor Het Leven’, waar zo’n duizenden christenen bijeenkomen om ‘op te komen voor het menselijke leven’. Ook staat de organisatie op verschillende beurzen, en houdt zij ‘spreekbeurten’ op christelijke scholen: volgens Van Helden vonden er vorig jaar zo’n honderd gastlessen plaats.

download

Nooit meer terug naar de breinaald

Geschiedenis van het recht op baas in eigen buik zijn.

Monteur bij garage

Schreeuw Om Leven stelt in een reactie voornamelijk de objectiviteit van abortusarts Annet Jansen te betwijfelen. Aangezien abortusartsen hun geld verdienen met het uitvoeren van abortussen, is de informatie die zij geven niet betrouwbaar, zo redeneert de stichting. Directeur Van Helden vergelijkt het, net zoals SGP-voorman Kees van der Staaij eerder, met het naar de garage brengen van je auto, waarbij de monteur je ook niet zal laten vertrekken zonder reparaties.

Ook haalt van Helden eerder bekend gemaakte fraude bij bepaalde abortusklinieken in Nederland aan, volgens hem reden voor extra wantrouwen. Onderzoek naar misstanden bij de voormalige CASA-klinieken loopt nog. Jansen: “De meeste abortusartsen werken in loondienst, dus hebben geen direct financieel belang bij het wel of niet afbreken van zwangerschappen. Ook hadden abortusartsen zelf niets te maken met de fraude; dat was een kwestie van directies.”

Schaamte en schuld

Jansen vindt dat Schreeuw Om Leven bestaansrecht heeft, maar een stap te ver gaat bij het binnendringen van de persoonlijke ruimte van vrouwen die voor een lastige keuze staan. “Zeker als ze hier [bij de abortuskliniek in Amsterdam, red.] op de stoep staan. Dat is geen makkelijk moment. Ieder kind zou een gewenst kind moeten zijn. Daar mag je over in gesprek gaan, maar daar moet je mensen niet op aanvallen. Dat gebeurt wel wanneer je in de ruimte komt van vrouwen die bijvoorbeeld naar een abortuskliniek gaan.”

Van der Vlugt voegt daaraan toe: “Het is uitermate belangrijk dat vrouwen zelf een weloverwogen keuze kunnen maken rondom het afbreken van een onbedoelde zwangerschap of niet. Vrouwen die bij een besluit rondom abortus geconfronteerd worden met vragen waarin ze zich moeten verantwoorden voor hun keuze is uitermate belastend. Hiermee kan het schuld- en schaamtegevoel rondom abortus alleen maar versterkt worden en vrouwen het gevoel geven dat abortus niet toelaatbaar is.”

Uit onderzoek blijkt dat van de meisjes met een abortuservaring ruim de helft zich schaamt, hoewel twee derde nog wel achter de keuze staat

Dat de actieve verspreiding van hun boodschap mogelijk emotionele schade berokkent, in de vorm van extra schaamte of schuld, bij vrouwen die een abortus hebben laten uitvoeren of dat overwegen, herkent Schreeuw Om Leven niet. Van Helden en een van zijn medewerkers halen tijdens een interview individuele verhalen aan van vrouwen die juist dankbaar waren voor het ingrijpen bij een kliniek, of bij abortusverwerking achteraf.

Er heerst nog steeds een taboe op abortus, stellen zowel Rutgers als Fiom. Uit het onderzoek Seks onder je 25e 2017 door Rutgers en Soa Aids Nederland blijkt dat van de meisjes met een abortuservaring 59 procent daar niet makkelijk over praat, en bijna de helft zich schaamt voor hun abortuservaring. Dat ondanks het feit dat twee derde van hen nog steeds helemaal achter hun keuze staat. Openlijk spreken over abortus kan vrouwen helpen in hun verwerking, stelt Fiom.

Jansen concludeert: “Als ik een (religieuze) vrouw spreek in de kliniek die stelt eigenlijk tegen abortus te zijn, zeg ik: niemand wil voor die keuze komen te staan. Het belangrijkste is dat je een keuze maakt die op dat moment het beste bij je past. We moeten ons niet bemoeien met dingen die ons niet aangaan. Het draait om de keuzevrijheid van vrouwen.”

  1. Ook mensen die zich niet identificeren als vrouwen, zoals transgender mannen of non-binaire mensen, kunnen een baarmoeder hebben en dus zwanger worden. ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
bw

Justine van de Beek

Redacteur Harlot

Justine van de Beek (22) is overtuigd feminist en als socioloog gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Profielpagina