Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het valt extra op als je terugkeert na een tijdje in het buitenland te zijn geweest: het continue gepraat dat de ruimte in Nederland vult. Het gezwets, het gelul uit de nekharen, het geklets om te kletsen.

Er zijn ontelbaar veel radio- en tv-uitzendingen, podcasts en uren in debatcentra die gevuld moeten worden. Met ontelbaar veel pratende mensen. Mensen met meningen, maar belangrijker: mensen die ‘goed over onderwerpen kunnen meepraten’.

‘Prikkelende meningen’ doen het ’t best; dat zijn opvattingen die ‘tegen de stroom in gaan’ en die niet per definitie hoeven te stoelen op feiten. Steevast volgt dan ‘een debat’ hierover, waarbij twee mensen tegenover elkaar aan een tafel worden gezet en een kwartier lang “jij bent stom”, “nee jíj trekt volle zalen” tegen elkaar zeggen. Vervolgens tikken zestien mensen daar een column over, waarna ze hun stukje mogen komen toelichten in 23 discussieprogramma’s. Tot slot velt televisierecensent Angela de Jong een finaal oordeel.

Iemand die lulkoek uitkraamt, wil imponeren met woorden die de indruk moeten wekken dat er iets substantieels wordt gezegd

Voor een analyse van dit verschijnsel hebben we gelukkig On Bullshit (in het Nederland vertaald als Bullshit, waarom er zoveel wordt geluld), een traktaat van de Amerikaanse filosoof Harry G. Frankfurt. De tekst is al ruim drie decennia oud en verscheen eerst in een literair tijdschrift. Een kleine vijftien jaar geleden werd het in een heruitgave als handzaam boekje een bestseller in de Verenigde Staten. In het huidige tijdsgewricht waarin we geteisterd worden door alternatieve feiten, spindoctors in de politiek en de terreur van de talkshowtafel, kan hij zó opnieuw in de winkels worden gelegd.

Frankfurt analyseert een manier van spreken die niet de waarheid dient, maar voornamelijk bestaat uit het opbakken van lucht. Hij doet een geestige poging tot het definiëren van het begrip ‘lulkoek’ en komt hierop uit: iemand die lulkoek uitkraamt, heeft als doel de luisteraar of lezer te imponeren met woorden die de indruk moeten wekken dat er iets substantieels wordt gezegd. De woorden zijn waar noch onwaar. In tegenstelling tot de onvervalste leugenaar is de zwetser niet geïnteresseerd in de waarheid: ‘Het kan hem niet schelen of de dingen die hij zegt de werkelijkheid correct beschrijven. Hij kiest ze uit, of verzint ze, zoals ze hem zelf het beste uitkomen.’

Dat is gevaarlijk, vindt Frankfurt. Een leugenaar speelt tenminste nog hetzelfde spel als iemand die de waarheid spreekt; ze weten beiden wat de feiten zijn. Maar ‘iemand die met gelul aankomt is niet als de leugenaar, die het gezag van de waarheid verwerpt en zich ertegen verzet. Hij besteedt er helemaal geen aandacht aan. Daardoor is gelul een grotere vijand van de waarheid dan leugens.

On Bullshit

Tijdloze boeken kunnen helpen de actualiteit beter te begrijpen. Sheila Sitalsing licht er steeds één uit. Deze keer: On Bullshit door Harry G. Frankfurt (2005, oorspronkelijke tekst 1986). In Nederland is het boek uitgebracht als Bullshit, waarom er zoveel wordt geluld door uitgeverij De Arbeiderspers (2006).

In 2006 schreef Frankfurt een vervolg op het boek, On Truth, waarin hij het belang van (het najagen van) de waarheid benadrukt.

Het doel van de bullshitter

De gedachten gaan onmiddellijk uit naar Donald Trump en zijn universum van eigen waarheden. Over Trump heeft Frankfurt weleens gezegd dat deze inderdaad perfect past in de definitie van bullshit: ‘Het doel van de bullshitter is om de opvattingen en overtuigingen van zijn luisteraars te kneden in een vorm die hem het beste uitkomt, door ze met gezwets te voeden.’ Trump kan dat als geen ander.

Frankfurt heeft ook de talkshowtafels in het vizier. Want waarom wordt er volgens hem zoveel geluld? Omdat ‘mensen regelmatig gedwongen worden – op grond van hun eigen karakter of door wat anderen van hen verlangen – om uitvoerig te spreken over zaken waarover ze in zekere mate onwetend zijn.’ De rest verzinnen ze erbij. En omdat ‘de wijdverbreide overtuiging bestaat dat het de plicht van een burger in een democratie is om meningen over alles te hebben’ – ook als die burger geen idee heeft hoe het feitelijk zit.

Redacteuren van opinieprogramma’s dragen die overtuiging nogal vasthoudend uit. Ze zijn erin getraind om mensen naar de studio te praten, ook als die tegenwerpen dat ze niet zoveel van het te bespreken onderwerp afweten. Dat er zo weinig vrouwen aan talkshowtafels zitten, is dan ook een groot compliment voor hun zelfkennis en zelfbeheersing. Het is tevens het zoveelste bewijs dat lullen, zoals door Frankfurt gedefinieerd, een door mannen gedomineerde bezigheid is.

Wat rest is het verlangen naar stilte.

Dit artikel verscheen eerder in OneWorld-magazine.

Wat vond je van dit artikel?
Wij vinden jouw mening belangrijk en horen graag wat we kunnen doen om OneWorld te verbeteren.
Vul hier onze enquête in en maak kans op 2 toegangskaarten voor filmfestival IDFA!

Sitalsing_Sheila_2017_09

Loket voor geluk

De eerste column van Sheila Sitalsing over de Europese weerzin tegen vluchtelingen.

Madeleijn2

Media begrijpen nog steeds weinig van inclusiviteit

Inclusiviteit is meer dan die vrouw aan tafel of dat Chinese model op de cover.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Sitalsing_Sheila_2017_14

Sheila Sitalsing

Sheila Sitalsing werd in 1968 geboren in Suriname en verhuisde toen ze 17 was naar Nederland. Ze studeerde Economie aan de Erasmus …
Profielpagina