OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Bingo, terwijl de Ethiopische ambassadeur in Brussel zijn laatste slokje koffie neemt, vraag ik hem naar onderhandelingen tussen de Europese Unie en zijn land over het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers. Het schiet me opeens te binnen. Een maand of twee eerder had een wetenschapper, die onderzoek doet naar het gebruik van Europees ontwikkelingsgeld voor anti- migratiedoelen, me verteld dat ze in Ethiopië geruchten had opgevangen over een aanstaande deal: extra Europees geld als Ethiopië voortaan zijn eigen, irregulier in Europa verblijvende burgers zou terugnemen. Ik had er zo hier en daar naar geïnformeerd maar kon het verhaal niet rond krijgen. Voor de Europese Commissie en de lidstaten zou zo’n terugname-overeenkomst zeer welkom zijn, want terugkeer realiseren staat bovenaan de prioriteitenlijst op het gebied van asiel en migratie.

Voor een land van herkomst is een terugname-overeenkomst moeilijker te behappen. De weerstand zit hem erin dat die landen er weinig mee te winnen hebben. De bevolking staat positief tegenover migratie en ziet het als een mogelijke uitlaatklep in het geval van groeiende werkloosheid. Daarnaast komt er, zowel van reguliere als van irreguliere migranten veel geld terug in de vorm van remittances. Afrikaanse burgers pikken het niet van hun regering als ze zich laten koeioneren door Europese overheden. Er moet wel heel veel druk van Europa, of toezeggingen van geld, tegenover staan om daarmee akkoord te gaan.

Witwassen

Eind januari 2018 zit ik dus met de nieuwe Ethiopische ambassadeur voor mijn neus. Hij was komen kennismaken en had een verzoek om Ethiopië te verwijderen van een zwarte lijst van landen die laks zijn met het aanpakken van witwassen. Die plek op de lijst zat hem dwars want daarmee kan het land business mislopen. Aangezien ik de hoofdonderhandelaar van het Europees Parlement ben voor de anti-witwaswet en mijn goede banden met het Afrikaanse continent bekend zijn, hoopte hij dat ik Ethiopië van de lijst kon laten halen. Helaas, zo zijn we niet getrouwd. Terwijl ik het gesprek op een beschaafde manier tot een einde probeer te brengen, schiet me die vraag over een mogelijke terugname-overeenkomst door het hoofd.

Zijn antwoord komt geheel onverwacht. “Ja”, zegt hij, “die is deze week gesloten, maar wij lopen er niet graag mee te koop. We krijgen er thuis de handen niet voor op elkaar en onze diaspora is er niet van gediend als wij de Europeanen helpen de door hun ongewenste vreemdelingen terug te nemen.” Oh, vraag ik, en gaat dat dan over Ethiopiërs die vrijwillig willen terugkeren, of ook over gedwongen terugkeer? ”Nee, alleen vrijwillig natuurlijk”, zegt hij.

Vrijwillig of gedwongen was ook het gevoelige punt tijdens de onderhandelingen tussen de Afrikaanse unie en de EU in Abidjan. Terugnemen van migranten die absoluut niet terug wíllen en deze re-integreren is een moeizaam proces en valt niet goed bij de rest van de bevolking. Uiteindelijk werd in de verklaring van de top enkel een referentie naar vrijwillige terugkeer opgenomen.

Toch gedwongen

Dezelfde dag van het gesprek met de ambassadeur stuurt een medewerker van de Groene-fractie in het Europees Parlement me een gelekt document: ‘Draft admission procedures for the return of ethiopians from european union member states’. De conceptovereenkomst is bedoeld om Ethiopiërs die ‘illegaal aanwezig zijn in lidstaten van de Europese Unie’ te kunnen uitzetten voor voluntary and non-voluntary return. Ook niet vrijwillige terugkeer is hierin dus opgenomen.

Het Europees Parlement mag normaal zijn akkoord geven op een terugname-overeenkomst en ook controles uitvoeren op de uitvoering. Maar bij een informele afspraak zoals de Turkije-deal, staan wij Europarlementariërs met lege handen. In het geval van de overeenkomst met Ethiopië, zo blijkt duidelijk uit artikel 1 van het document, waarin letterlijk staat dat de procedure die is vastgelegd “niet een internationale overeenkomst is en niet bedoelt is om wettelijke rechten of plichten in nationaal of internationaal recht te creëren”, gaat het om een ‘informele’ overeenkomst. We hebben dit eerder gezien bij een informele terugname-overeenkomst met Afghanistan. Het gevolg was dat de teruggekeerde migranten in Kabul tussen de heroïneverslaafden onder de brug terechtkwamen, omdat niemand naar ze omkeek.

Geen controle

De keuze voor een informele overeenkomst is niet alleen een wens van de EU, maar komt zeker ook voort uit de wens van de tegenpartij voor wie een formele overeenkomst naar zijn achterban niet te verkopen is. Dus wordt er gekozen voor informele afspraken die niet openbaar worden gemaakt, maar die dus ook niet wettelijk verankerd zijn.

Deze informaliteit heeft grote gevolgen: het is hierdoor niet mogelijk om de mensen te volgen: wie gaat er weg, wat hebben ze aangeboden gekregen en welke opvang staat voor ze klaar in het land van herkomst? De bescherming die een formele overeenkomst biedt aan de migrant ontbreekt compleet, want bij wie klop je aan als er iets misgaat? Een ander gevolg van de informele aard is dat ik als Europarlementariër de overeenkomst niet democratisch kan controleren en geen informatie over deze overeenkomst ontvang. De overeenkomst wordt niet openbaar gemaakt en ik kan me enkel richten op gelekte documenten en spitwerk.

Maar uit officiële bron kreeg ik, als controleur van de macht, tot nu toe niks te zien.

Met een beetje googelen kwam ik erachter dat de overeenkomst tijdens een raad van landbouwministers op 29 januari 2018 was afgehamerd. Ook niet direct de notulen waarin je gaat zoeken voor zo´n onderwerp.

Wat Ethiopië over de streep heeft getrokken om te tekenen voor de terugname van mensen die geboeid en begeleid door Europese douaniers in een vliegtuig worden gedwongen, is niet duidelijk. Er komt geld bij kijken, want nog in februari 2018 startte er een project van 15 miljoen euro, betaald uit het Noodfonds voor Afrika, om teruggekeerde Ethiopiërs te re-integreren. Maar of dat het hele verhaal is?

Door een toevallige samenloop van omstandigheden, een loslippige ambassadeur, een gelekt stuk en een goede adviseur heb ik enig beeld van de situatie. Maar uit officiële bron kreeg ik, als controleur van de macht, tot nu toe niks te zien.

Ik besluit een lange lijst schriftelijke vragen aan zowel de Europese Commissie als de Europese Raad te stellen. Halverwege februari dien ik ze in. Het is nu eind mei en een antwoord heb ik nog altijd niet ontvangen. Hoe moet je ook officieel antwoord geven op zo´n gênante situatie: wel een ministerieel besluit, maar geen tekst. Ik heb de Commissie en de Raad nu in het Europees Parlement ontboden, zodat ze in het openbaar antwoord komen geven op deze vragen. Wordt hopelijk vervolgd.

6683921221_843e47e434_b

Migratie is een mensenrecht

Praten over terugkeer van migranten naar Nigeria kan niet zonder zicht op legale routes.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
download

Judith Sargentini

Judith Sargentini (1974) is sinds 2009 Europarlementariër voor GroenLinks. Judith is lid van de commissie burgerlijke vrijheden, justitie …
Profielpagina