OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Mijn kinderen van tien en veertien jaar wonen alleen in Ethiopië, dus ik maak me ontzettend veel zorgen.” De situatie van de 33-jarige Rahwa is niet uniek. Kinderen van gevluchte Eritrese ouders moeten vaak achterblijven. Zij kunnen in eerste instantie niet meevluchten vanwege de gevaren van de reis en de hoge kosten.

Eritrea in het kort

Er is een half miljoen mensen gevlucht voor het dictatoriale regime in Eritrea. Sinds 2014 vroegen ruim 17.000 van hen asiel aan in Nederland.

Veruit de meeste mensen vluchten vanwege de Eritrese dienstplicht. Elke jongere vanaf achttien jaar moet daar officieel anderhalf jaar in dienst, maar in de praktijk loopt de dienstplicht vaak uit tot meer dan tien jaar. Soldaten hebben geen kans voldoende geld te verdienen of om er te zijn voor hun familie. Ze krijgen nauwelijks salaris en deserteurs worden wreed gestraft. Als een familielid vlucht voor de dienstplicht straft de regering vaak ook familieleden van die vluchtelingen.

De vlucht uit Eritrea is risicovol. Het grensgebied naar Sudan en Ethiopië is streng bewaakt. Vluchtelingen lopen kans neergeschoten te worden of in de gevangenis terecht te komen.

Eenmaal aangekomen in Nederland kunnen vluchtelingen een nareisaanvraag indienen, maar voor Eritrese nieuwkomers wordt die aanvraag zelden ingewilligd. Ter vergelijking: de nareisaanvragen van Eritreeërs werden vorig jaar in maar 40 procent van de gevallen goedgekeurd, terwijl de nareisaanvragen van Syriërs in 71 procent van de gevallen werden ingewilligd.

Belang van kinderen

Dat familieleden van vluchtelingen niet naar Nederland kunnen komen, terwijl ze daar mogelijk wel recht op hebben, is resultaat van wat het Hof van Justitie van de Europese Unie in maart een ‘te strenge interpretatie’ van de regels voor gezinshereniging noemde. Het Hof stelde in zijn uitspraak1 dat er door de IND meer rekening moet worden gehouden met de situatie van het land en dat er meer in het belang van kinderen gehandeld moet worden.

Volgens Stefan Koolen, Rahwa’s advocaat, is haar aanvraag er bij uitstek één waar de IND in het belang van de kinderen had moeten handelen – en dat vooralsnog nalaat. “In Rahwa’s geval zijn er moeilijkheden rondom de identiteit van de vader van haar kinderen”, legt Koolen uit. Rahwa’s aanvraag werd afgewezen omdat haar man geen identiteitsdocumenten heeft. Die raakte hij kwijt tijdens zijn vlucht naar Israël. Van de kinderen heeft ze doopaktes. De rest van de papieren, zoals officiële trouwpapieren, zijn verloren gegaan tijdens een brand in hun huis in Eritrea.

De officiële papieren werden voor haar ogen vernietigd door de Eritrese grenswachters

De IND vindt dat er onvoldoende bewijs is aangeleverd en houdt Rahwa verantwoordelijk voor het gebrek aan benodigde documenten. Het huidige beleid van de IND vereist namelijk niet alleen bewijzen van familiebanden, het vereist ook bewijs dat het mogelijk ontbreken van dat bewijs buiten de schuld van de vluchteling om ontbreekt. Omdat dat volgens de IND in Rahwa’s zaak niet voldoende bewezen is, weigert de Dienst nu over te gaan tot een DNA-test. Koolen: “En dus zijn haar minderjarige kinderen nog steeds alleen terwijl we met een simpele DNA-test kunnen bewijzen dat ze Rahwa’s kinderen zijn.”

Officiële papieren

Het probleem is dat het voor Eritreeërs bijna onmogelijk is om aan officiële documenten te komen. Identiteitsbewijzen bezitten is niet de norm in Eritrea en door ze aan te vragen brengen mensen zichzelf in levensgevaar. Het verhaal van de 35-jarige Eritrese Habtom Gebrekirstos illustreert dit. Hij kwam drieënhalf jaar geleden in Nederland aan. Zijn vrouw en twee zoons zouden hem achterna reizen. “Maar de vluchtpoging mislukte”, vertelt hij. “Ze werden opgepakt bij de grens met Sudan. De officiële papieren zaten in de rugzak van mijn vrouw en werden voor haar ogen vernietigd door de Eritrese grenswachters.”

Het gezin van Gebrekirstos zat drie maanden in de gevangenis, als straf voor hun vluchtpoging. Ondertussen probeerde hij nieuwe papieren te krijgen. “Mijn zus ging naar de gemeente om geboorteaktes op te vragen. Maar ze vroegen haar: ‘Vraag je dit voor je broer? Waar is je broer?’ Ik wilde mijn zus niet verder in gevaar brengen en moest dus opgeven.”

De eis om je te identificeren met officiële papieren is voor een Eritreeër niet realistisch

Ariane den Uyl, beleidsmedewerker van VluchtelingenWerk, ziet Gebrekirstos’ verhaal als exemplarisch. De eis om je te identificeren met officiële papieren vindt ze voor een Eritreeër niet realistisch. Daarom hoopte ze dat de uitspraak van het Hof in maart, over de Eritrese wees die bij zijn tante in Nederland wilde wonen, in een soepeler nareisbeleid zou resulteren. “Maar het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft niks aangepast in de procedures”, vertelt Den Uyl. “Het ministerie stelt namelijk dat ze in dat specifieke geval meer hadden moeten kijken naar de belangen van het kind, maar dat het de werkwijze niet hoeft aan te passen. Teleurstellend, want de uitspraak bevat veel aanknopingspunten om het beleid te versoepelen.”

Blijdschap van korte duur

Inmiddels is Rahwa vier jaar in Nederland en zijn haar kinderen nog steeds niet bij haar. Een soepeler beleid zou betekenen dat ze haar kinderen na zes jaar eindelijk weer terug kan zien. Toen Rahwa in bezwaar ging tegen de beslissing van de IND werd haar bezwaar afgewezen. Rahwa ging vervolgens in beroep tegen die beslissing en haalde afgelopen januari haar gelijk bij de rechter. Die stelde dat de IND nader onderzoek had moeten doen naar de gezinsbanden van Rahwa, haar kinderen en haar man. De rechter zag geen reden waarom de IND geen nader onderzoek deed om de familieband aan te tonen en eist dat de IND een nieuwe beslissing neemt.

Rahwa’s blijdschap was van korte duur. De staatssecretaris ging in hoger beroep tegen de uitspraak. De nieuwe beslissing die na zes weken moest komen, is er na een half jaar nog steeds niet. Haar advocaat stuurde een ingebrekestelling naar de IND om de Dienst erop te wijzen dat het zich niet aan de uitspraak van de rechter houdt. Een antwoord bleef uit. Nu dwingt hij een boete af via de rechter. Dat kan invloed hebben op het proces, zegt hij. “Maar het kan ook zo zijn dat het nog een jaar of twee jaar duurt.”

De IND laat in een schriftelijke reactie weten dat haar werkwijze in overeenstemming is met wat het Europese Hof in maart stelde. Bij een nareisaanvraag worden naast officiële documenten al andere bewijsmiddelen betrokken. Daarnaast vraagt de IND altijd al naar de reden voor het ontbreken van officiële documenten. De uitspraak in maart heeft met name betrekking op achtergebleven alleenstaande kinderen. In deze gevallen gaan we nu sneller over tot onderzoek. In de officiële werkwijze wordt dit nog aangepast.’

Stress

Maar dat is niet genoeg, vindt advocaat Jo-Anne Nijland. Nijland staat regelmatig Eritrese statushouders bij tijdens hun procedure tegen de beslissing van de IND. “Ik had allang een beleidswijziging verwacht. En in de rechtspraak zelf zie ik ook weinig verandering. Het lijkt wel alsof de uitspraak van het Europese Hof er nooit geweest is.” Volgens Nijland is dit het resultaat van een oneerlijk systeem, ‘een systeem dat leunt op de aanname dat mensen altijd liegen om hun familie naar Nederland te laten komen’.

VluchtelingenWerk dringt ook aan op een wijziging in het beleid van de IND. De organisatie wil niet dat mensen als Rahwa en Gebrekirstos worden belemmerd in hun integratieproces. Een lastige gezinshereniging heeft namelijk een nadelig effect op integratie, blijkt uit een eind vorig jaar gepubliceerd rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP).

Het rapport stelt dat onzekerheid over de hereniging met partner en eventuele kinderen zo’n stress veroorzaakt dat het andere activiteiten, zoals Nederlands leren en inburgeren, in de weg staat. Gebrekirstos vertelt, achter de Ethiopische kapperszaak waar hij sinds kort stage loopt, over zijn wanhoop. “Ik ben klaar met de inburgering, maar ben geen opleiding gestart. Ik kon niet goed nadenken van de stress. 2017 en 2018 waren moeilijke jaren voor mij. Ik vocht tegen de stress en werd er ziek van. Ik dronk te veel alcohol, maar daar ben ik nu mee gestopt. Om mezelf door de stress heen te helpen kocht ik een – te dure – mountainbike.”

Anders dan Gebrekirstos lukte het Rahwa niet de stress van zich af te zetten. Ze slaapt slecht, vertelt ze. Ze moet nog een paar herkansingen doen voor haar inburgeringsexamen, maar hoeft niet meer naar school. “Nu zit ik de hele dag thuis. Ik loop elke dag hoopvol naar de brievenbus omdat ik wacht op een brief met goed nieuws, maar ik weet niet of dat zal komen.”

*Wegens privacyredenen is haar achternaam niet vermeld. Deze is wel bekend bij de redactie.

Keren Eritrea Animal Market

Eritrese vluchteling Rahwa: ‘Sommige meisjes waren opeens zwanger’

OneWorld sprak met de Eritrese vluchteling Rahwa over haar vlucht.

8527947681_96890d6699_o

Vieren Eritrese vluchtelingen vakantie in Eritrea?

Leefbaar Rotterdam wil dat er meer gedaan wordt om statushouders die teruggaan op te…

  1. Deze uitspraak ging over een zaak waarbij een Eritrese jongen in Sudan naar Nederland wilde komen via gezinshereniging. Zijn tante was hier in Nederland en zijn ouders waren overleden. Maar de IND wees de hereniging af omdat er geen bewijs was voor het overlijden van zijn biologische ouders. ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)

Joset van der Hoeven

Journalist en eindredacteur

Joset van der Hoeven schrijft en redigeert voor Triodos Bank over duurzame onderwerpen als inclusiviteit, zorg en biologische voeding. Als …
Profielpagina