Update 18 februari 2020:

Vanaf vandaag ligt het lot van Harvey Weinstein in de handen van een twaalfkoppige jury. De zeven mannen en vijf vrouwen beslissen of de filmproducent zich schuldig heeft gemaakt aan verkrachting en seksueel misbruik van twee vrouwen in 2006 en 2013. De 67-jarige Weinstein zegt dat de seks met wederzijdse toestemming plaatsvond. Gelooft de jury hem, of de twee vrouwen die zeggen te zijn verkracht en seksueel geïntimideerd te zijn, iets waar inmiddels meer dan honderd andere vrouwen hem ook van beschuldigen?

De jury kan vandaag al met een besluit komen, maar vermoedelijk duurt dat langer. Na het besluit van de jury bepaalt de rechter de hoogte van de straf. Volgens NOS-correspondent Arjen van der Horst is de uitkomst van de rechtszaak ‘hoogst onvoorspelbaar‘ omdat de zaak zo complex is.

Het is inmiddels tweeënhalf jaar geleden dat de #MeToo-beweging haar hoogtepunt bereikte; talloze slachtoffers deelden hun ervaringen met seksueel geweld online en offline, met soms grote consequenties voor de benoemde daders.

De kreet #MeToo heeft zich wijd verspreid: ‘een mietoetje doen’ is inmiddels een ingeburgerd grapje, en vrijwel elk groot medium heeft wel een of meerdere stukken gewijd aan alle ‘gevaren’ van de beweging: een heksenjacht, trial by media, verpreutsing, het opsluiten van vrouwen in de ‘slachtofferrol’. Maar waar staat de beweging nu eigenlijk echt voor? Vijf misverstanden over #MeToo.

1. #MeToo komt van Twitter en is begonnen bij actrice Alyssa Milano
Het gebruik van de hashtag om ervaringen met seksueel geweld te delen werd inderdaad online groot na een oproep van de Amerikaanse actrice Alyssa Milano. Nadat zij en andere actrices naar buiten kwamen met misbruikverhalen over de destijds machtige Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein, zette Alyssa Milano op Twitter aan tot het massaal delen van verhalen onder deze hashtag. Met succes.

Maar de kreet is niet bedacht door Milano: veel eerder muntte activiste en hulpverlener Tarana Burke in de Verenigde Staten de term in haar werk met overlevenden van seksueel geweld. Een 13-jarig meisje vertelde Burke dat ze seksueel was misbruikt. Burke schrok ervan en viel stil, maar bedacht later dat ze ‘ik ook’ had willen zeggen, om het meisje te steunen en te laten weten dat ze er niet alleen voor stond. Deze strategie noemt Burke ‘empowerment through empathy. Milano erkende later dat de slogan niet van haar kwam.

39019295020_0c0390b70f_b
Tarana Burke Beeld door: Penn State

2. #MeToo sluit vrouwen op in de ‘slachtofferrol’
Dit verwijt kennen we helaas niet alleen van de #MeToo-beweging. Wie aspecten van slachtofferschap benoemt (en in het bijzonder dat bepaalde groepen in de samenleving méér risico lopen op dat slachtofferschap) wordt al snel verweten diezelfde mensen ‘in de slachtofferrol te duwen’.

Het gevolg is dat mensen die seksueel misbruikt zijn zich hier niet publiekelijk over uit mogen spreken. Doen ze dat wel, dan verraden ze er zwakte en aandachtszoekerij mee. De mentaliteit is: eigen boontjes doppen, kin vooruit. Het verwijt van slachtofferschap werkt zo een zwijgcultuur in de hand, eentje die al lange tijd daders bevoordeelt.

Maar het is nu juist de massale zichtbaarheid die #MeToo zo krachtig heeft gemaakt: door de collectieve schreeuw van veel individuele slachtoffers samen werd het probleem van seksueel geweld zichtbaar en onmogelijk nog langer te ontkennen of te bagatelliseren. Wat is er krachtiger dan jezelf kwetsbaar durven opstellen en de schaamte die je waarschijnlijk lange tijd alleen zelf hebt gevoeld, eindelijk bij je dader neer te leggen?

3. #MeToo gooit intimidatie en verkrachting op één hoop, is daarmee onproductief en leidt tot een heksenjacht
Veel mensen vinden dat #MeToo te ver is gegaan. Ze zijn het er uiteraard mee eens dat verkrachting niet door de beugel kan, maar zien het kwaad niet in van onbedoeld ongewenste opmerkingen of aanrakingen. Natuurlijk verschillen die zaken van elkaar in ernst en impact, dat zal geen enkele #MeToo-aanjager ontkennen. Maar beide uitingen getuigen van een cultuur waarin vrouwen zich vaak onveilig voelen, en waarbij grensoverschrijding ten koste van vrouwen eerder norm dan uitzondering is.

Toen een veel oudere man, die mijn leidinggevende was bij een horeca-uitzendbaantje, me bij onze eerste ontmoeting traag van top tot teen bekeek en “zooo!” riep, daarna grapte dat hij “mij wel eens zou pakken”, en sporadisch aan mijn haar zat, vroeg ik me af: wat als we eens alleen in een kamer zijn? Het feit dat hij dit deed en zowel in functie als in leeftijd mijn meerdere was, gaf me een onveilig gevoel; een gevoel dat ik juist wegens zijn machtspositie niet met anderen durfde te delen. Hij hoefde daarvoor niet verder te gaan dan intimidatie.

Cijfers tonen aan dat seksueel geweld met name door bekenden wordt gepleegd

Dit wordt ook wel een ‘geweldspiramide’ genoemd. Ja, kleedkamerpraat verschilt in ernst van verkrachting, maar de ontmenselijking en het gebrek aan respect voor andermans grenzen die zich beiden ook in taalgebruik of kleine aanrakingen kunnen uiten, verstrekken een basis voor geweld. Het probleem bij de wortels aanpakken is daarom meer dan terecht en juist nodig voor een effectieve aanpak van seksueel geweld.

DAc8K8qWAAABjv0
Beeld door: 11th Principle: Consent

Het argument is vaak dat goedbedoelende, vriendelijke mannen van wangedrag beschuldigen zou leiden tot een verwoestende heksenjacht. Hieraan verbonden ligt het idee dat alleen monsters verkrachten. Akelige onbekende mannen in donkere steegjes die vrouwen bespringen. Dit beeld maakt het contrast tussen de verkrachtende belager en die ene vriend die bij feestjes soms ‘per ongeluk’ zijn handen laat vliegen veilig en helder; kwaadaardig versus onschuldig. Cijfers tonen echter aan dat seksueel geweld met name door bekenden wordt gepleegd. Het wordt echter pas echt moeilijk wandaden te erkennen en veroordelen, als we daders persoonlijk kennen. Toch is afkeuring van wangedrag juist dan immens belangrijk als positief signaal naar slachtoffers.

4. #MeToo leidt tot verpreutsing
Hier waarschuwden onder andere Catherine Deneuve en andere Franse actrices voor in hun anti-#MeToo-brief: omdat mannen zich nu vaker afvragen wat ze wel en niet mogen doen, verpreutst de samenleving. Seksuele vrijheid zou door #MeToo afnemen. De Françaises verdedigden ‘het recht om lastig te vallen’.

Ik vraag me af voor wie die seksuele vrijheid zou afnemen. Slachtoffers van seksueel geweld zijn vaak niet meer seksueel vrij; na misbruik hebben ze vaak flink wat tijd en verwerking nodig om weer op een fijne manier seksueel actief te kunnen zijn. Grensoverschrijding voorkomen houdt daarmee seksuele vrijheid juist in stand. Alleen daders worden in hun bewegingsvrijheid beperkt. Maar is het zo erg om je af te moeten vragen of je grenzen overschrijdt? Hoeveel moeite is het om bij een ander te checken of je avances welkom zijn?

Deze stelling getuigt van weinig optimisme en een nogal treurig mensbeeld. Waarom zouden mensen niet vrijelijk seksueel actief kunnen zijn zonder elkaars grenzen te overschrijden? Wie zegt dat aandacht voor eigen en andermans wensen en grenzen saai of formeel moet zijn? Het is niet vreemd dat veel mensen dit sombere beeld bij seks hebben; in populaire cultuur (denk aan films en series) gaat seks tussen mensen vrijwel altijd soepeltjes vanzelf en zonder expliciete communicatie. Maar instemming checken kan prima tijdens dirty talk. En communicatie over wensen en grenzen maakt de weg juist vrij voor betere en fijnere seks.

5. #MeToo is een Amerikaans Hollywood-probleem
Was het maar zo dat we de beweging klakkeloos uit de VS importeren, terwijl het probleem in Nederland niet bestaat. Volgens grootschalige Europese onderzoekscijfers uit 2014 is één op de tien vrouwen in Nederland ooit in haar leven verkracht; bijna de helft heeft ervaring met fysiek of seksueel geweld. Driekwart maakt seksuele intimidatie mee.

Dit is een structureel probleem in de Nederlandse samenleving, en of de beweging nu in de VS is begonnen of niet, ze heeft geholpen met het benoemen en bevechten van de problematiek hier. Zo heeft er een verdubbeling van de meldingen van seksueel geweld plaatsgevonden en zijn er op veel plekken vertrouwenspersonen en meldpunten bijgekomen. De geest is uit de fles, ondanks alle mythes die er over #MeToo bestaan.

Dit artikel verscheen eerder op OneWorld op 6 juni 2018.

PLLRAAK_OPTIE_COVER_29

‘Je zal ons schande geven’

Zaïre Krieger in een column over het taboe op seksualiteit in de Surinaamse gemeenschap.

8672538744_594a29f80e_o

Waarom stervoetballers immuun zijn voor #MeToo

Voetbalvedettes die onderwerp zijn van #MeToo-verhalen behouden hun heldenstatus.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
bw

Over de auteur

Redacteur Harlot

Justine van de Beek (22) is overtuigd feminist en als socioloog gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief