‘Ik zat op een stoel en zij zaten tegenover me. De man bad eerst voor en toen begon de vrouw ‘in tongen’ te praten: onverstaanbare dingen te zeggen. Toen hielden ze hun handen op mijn hoofd en verklaarden me genezen’, zo vertelde Wouter Huijser (28) een jaar geleden aan het AD. Twee leden van een evangelische groep hadden geprobeerd hem te genezen van zijn homoseksualiteit.

Huijser werd met de mensen in contact gebracht nadat hij zijn worsteling met homoseksuele gevoelens had gedeeld met de leider van zijn christelijke jeugdgroep. Zij zouden ervaring hebben met het uitdrijven van demonen, werd hem verteld. ‘Ik wist na afloop direct: dit heeft niet geholpen, ik ben nog wie ik ben, ik wil de jongen waar ik verliefd op ben nog steeds zoenen’, aldus Huijser.

Demonenuitdrijving tot gebedssessies: het zijn allemaal vormen van ‘homogenezingstherapie’

Van het uitdrijven van demonen tot gebedssessies en een online cursus voor lhbti+’ers die worstelen met hun identiteit van de Amerikaanse organisatie Setting Captives Free… het zijn allemaal vormen van homogenezingstherapie – ook wel conversie- of reparatietherapie – waarbij men gelooft dat het de seksuele gerichtheid1 van personen kan veranderen van ‘niet-heteroseksueel’ naar heteroseksueel.

Opgesloten op een boerderij

In welke mate lhbti+’ers in Nederland worden blootgesteld aan homogenezingsbehandelingen of conversietherapieën was tot voor kort niet bekend. Nu blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dat er in Nederland waarschijnlijk ongeveer vijftien organisaties en personen actief zijn die lhbti+’ers proberen te ‘genezen’.

De vraag naar dit onderzoek kwam van Tweede Kamerlid Vera Bergkamp (D66), die in mei 2019 een motie indiende met daarin een verzoek tot een onderzoek naar de therapieën in Nederland. Aanleiding voor dat verzoek was een reportage uit februari dat jaar door EenVandaag, waarin de christelijk opgevoede Jacques Zonne vertelt over zijn ervaring met conversietherapie. Zijn broers boden hem een vakantie aan op een boerderij in het Gelderse dorpje Doornspijk, georganiseerd door een evangelisch-christelijke jeugdorganisatie.

In 2012 bleek dat de kosten voor ‘homogenezingen’ gedeclareerd konden worden bij de zorgverzekeraar

‘Toen ze erachter kwamen dat ik waarschijnlijk homo was, veranderde hun doel’, vertelt Zonne aan EenVandaag. Zijn persoonlijke eigendommen werden afgenomen en hij werd twee jaar lang op de boerderij vastgehouden. ‘Ze probeerden me via duiveluitdrijving van mijn demonen te verlossen. Ik werd emotioneel totaal heen en weer geslingerd.’ Na drie mislukte vluchtpogingen weet Zonne met hulp van buitenaf te ontsnappen van de boerderij. ‘Ik heb moeten vechten om mijn leven een beetje op de rit te krijgen, dat was een harde strijd’, vertelt hij.

Different

Eerder was er al politieke aandacht voor conversietherapieën toen in 2012 bleek dat de kosten voor het volgen van een therapie gedeclareerd konden worden via de zorgverzekeraar. Het ging om zogeheten ‘homogenezingen’ die de evangelische organisatie Different aanbood. Bij deze behandelingen stond het veranderen of onderdrukken van homoseksuele gevoelens centraal.

Een van de mensen die therapie kreeg, was de destijds zeventienjarige Gerald* (nu 55). Hij werd door zijn jeugdleider van de kerk verwezen naar de Evangelische Hulp Aan Homofielen (EHAH) – later Different. Het gesprek dat hij daar voerde, kan hij zich niet meer herinneren – zoveel spanning gaf het gesprek hem, vertelt hij aan NRC. Hij weet wel dat hij na het gesprek acuut in gebed moest gaan, ‘als hij in het vervolg een leuke jongen zag’.

Zelf noemde Different de therapie ‘psycho-pastorale’ hulp, met als doel dat cliënten hun seksualiteit een plek konden geven. Omdat Different op dat moment een erkende instelling voor zwaardere geestelijke gezondheidszorg was, waren zorgverzekeraars wettelijk verplicht de kosten te vergoeden. Na ophef in de Tweede Kamer over de praktijk besloot Edith Schippers (VVD), toen minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een einde te maken aan vergoedingen voor de omstreden therapie.

Inmiddels is de organisatie waar Different onderdeel van was, Tot Heil Des Volks (THDV), gestopt met het aanbieden van ‘hulp’ aan mensen die worstelen met hun seksuele gerichtheid. THDV liet weten dat het ‘door de organisatieomvang lastig was om de gewenste kwaliteit van de werkzaamheden te garanderen’. De organisatie focust zich nu op vier doelgroepen: prostituees, daklozen, kinderen in armoede en verslaafden.

Topje van de ijsberg

Aan het onderzoek dat het ministerie van VWS liet uitvoeren, namen in totaal 68 lhbti+’ers deel die zeiden te maken te hebben gehad met een vorm van conversietherapie. Volgens de onderzoekers vormen deze mensen slechts het topje van de ijsberg. Het is bovendien niet duidelijk hoeveel personen, organisaties en geloofsgemeenschappen er precies zijn die conversietherapieën in Nederland aanbieden. Dat komt vooral doordat de praktijken niet altijd zichtbaar zijn voor buitenstaanders en de meeste personen en organisaties niet expliciet uitdragen dat zij de seksuele gerichtheid van lhbti+’ers willen veranderen.

Hart van Homo’s zegt homoseksuele jongeren te stimuleren ‘om op een overwogen wijze met hun homo-zijn om te gaan’

Wél blijkt uit onderzoek dat er in elk geval twee therapeuten zijn die therapie aanbieden aan lhbti+’ers die psychische problemen ervaren rond hun seksuele gerichtheid en geloof. Ook de organisaties Hart van Homo’s en Vernieuwd bieden christenen met een niet-heteroseksuele gerichtheid hulp aan. Hart van Homo’s zegt homoseksuele jongeren te stimuleren ‘om op een overwogen wijze met hun homo-zijn om te gaan’ en hun seksuele gerichtheid een plek te geven. Vernieuwd wil volgens de website ‘mensen terzijde staan die worstelen met de combinatie van enerzijds homo- of transgendergevoelens en anderzijds te willen leven in harmonie met God’. Beide organisaties lijken erop aan te sporen je seksuele en intieme verlangens te weerstaan.

Andere activiteiten zoals vakantiekampen, seminars en workshops die gericht zijn op het ‘verhelpen’ van niet-heteroseksuele gevoelens worden vooral georganiseerd door christelijke gemeenschappen, in het bijzonder het bevrijdingspastoraat (zie kader).

Het bevrijdingspastoraat

Het bevrijdingspastoraat is een vorm van pastorale hulpverlening voor mensen die blokkades ervaren in hun geloofsleven. Deze blokkades kunnen bestaan uit angsten of negatieve gedachten. Binnen het christendom zijn er groepen die praktijken en rituelen uitvoeren om mensen van deze blokkades te bevrijden. Tijdens een bevrijdingsgebed kunnen eventueel ook demonen, die deze blokkades veroorzaken, worden weggestuurd.

Binnen bepaalde geloofsrichtingen – pinkster, baptisten en evangelisch – wordt het bevrijdingspastoraat ingezet om mensen met een niet-heteroseksuele gerichtheid te ‘bevrijden’, zo blijkt uit het onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Strafbaarheid

Beleidsmakers, activisten, rechtsgeleerden en ervaringsdeskundigen verschillen van mening over de vraag hoe het beste een einde gemaakt kan worden aan conversietherapieën, zo blijkt uit een internationaal onderzoek dat ILGA (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association) in februari publiceerde. Een van de belangrijkste stappen die kan worden genomen, is wetgeving maken die specifiek ingaat op de strafbaarheid van conversietherapieën.

Strafbaar stellen alleen is niet genoeg, zo blijkt ook uit het rapport van ILGA. Een claim indienen tegen een aanbieder van conversietherapieën blijkt via de bestaande wegen erg lastig. Zo ook in Nederland, waar het alleen mogelijk is om op te treden tegen misstanden als gevolg van een therapie als dat gebeurt via de al bestaande wetgeving.

Sommige landen willen het eenvoudiger maken om op te treden tegen conversietherapieën. Zo is in het Verenigd Koninkrijk en België een algemeen verbod op homogenezingstherapieën in voorbereiding. Duitsland stemde afgelopen mei in met een wet die conversietherapieën voor minderjarigen verbiedt. Als iemand een kind probeert te ‘genezen’, heeft dat een jaar gevangenisstraf of een boete van 30.000 euro als gevolg.

Ook zijn er landen waar een verbod al in werking is getreden. Malta was in 2016 het eerste Europese land dat een totaalverbod aankondigde. Het parlement nam toen unaniem een wet aan die het aanbieden van conversietherapieën strafbaar maakt. Ook Zwitserland, Taiwan, Ecuador, Brazilië en zeventien staten van de VS kennen een verbod.

Een verbod in Nederland

In Nederland is er vooralsnog dus geen wet die specifiek ingaat op de strafbaarheid van homogenezingstherapieën. Naar aanleiding van het VWS-onderzoek verzocht COC Nederland – de organisatie die opkomt voor de belangen van lhbti’ers – het kabinet en de Tweede Kamer om zo snel mogelijk wel met zo’n verbod te komen. Het is niet voor het eerst dat het kabinet dat verzoek krijgt: vorig jaar mei stemde de Tweede Kamer al over een motie waarin de regering wordt verzocht met een wetsvoorstel te komen die conversietherapieën strafbaar maakt. Alleen CDA, FVD, PVV, SGP en ChristenUnie stemden tegen, waarmee de motie werd aangenomen.

Bijna alle ervaringsdeskundigen hebben psychische klachten en seksuele problemen

Op 30 juni zal in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een tweede deel van het onderzoek worden gepubliceerd met aanbevelingen en mogelijke richtlijnen voor een verbod. Dat laat minister Hugo de Jonge in een brief aan de Tweede Kamer weten. Daarin schrijft hij ook dat het Humanistisch Verbond is gevraagd om aan de hand van de aanbevelingen een gedragscode op te stellen. De organisatie laat op haar website weten dat zij deze gedragscode samen met andere religieuze en levensbeschouwelijke koepels en organisaties zal schrijven.

Schade komt pas achteraf aan het licht

Conversatietherapieën kunnen grote gevolgen hebben voor de mensen die ze ondergaan. In het VWS-onderzoek hebben bijna alle ervaringsdeskundigen het over psychische klachten – depressie, suïcidale gedachten of eetproblemen – en seksuele problemen. Een minderheid zegt een verandering van de seksuele gerichtheid of genderidentiteit te hebben ervaren, maar de meerderheid heeft geen (blijvende) verandering doorgemaakt.

De nood om regelgeving is groot. Mensen die worstelen met niet-heteroseksuele gevoelens gaan namelijk vaak zelf op zoek naar hulp, zo blijkt uit het onderzoek. Niet zelden komen zij zelf uit bij een conversietherapie, en die ervaren zij op dat moment niet altijd als problematisch; het besef van de schade die de therapie hun toebracht ontstaat vaak pas later, als blijkt dat de verwachte effecten van de therapie uitblijven.

Een mannelijke respondent in het onderzoek, die vijf jaar therapie heeft gehad voor ‘herstel van zijn seksuele identiteit’ kan daarover meepraten: ‘Jarenlang is er hoop bij mij in stand gehouden. Achteraf had ik gewild dat deze hoop veel sneller de kop in was gedrukt. Pas toen ik verliefd werd op een man, ervaarde ik wat echte vrijheid was.’

* Om privacyredenen werd Gerald niet met zijn achternaam in NRC genoemd.

keizerskerk-14

Gay en christen zijn, dat kan gewoon

Vier portretten van homoseksuele christenen bij de Evangelische Roze Vieringen

_MG_9877

‘Pas als kerken zich uitspreken, weten gelovige lhbti+’ers waar ze welkom zijn’

Noud Fortuin (19) bleef welkom in de kerk na zijn transitie. Nu de rest nog.

  1. De Nederlandse Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) gebruikt sinds 2019 de term ‘seksuele gerichtheid’ in plaats van de vaak gehoorde ‘geaardheid’. De term ‘seksuele gerichtheid’ (sexual orientation) is ook internationaal gebruikelijk. ↩︎

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redactiestagiaire

Sophie Duvekot (1996) studeert journalistiek in Utrecht en schrijft graag over duurzaamheid en cultuur.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief