Update van de redactie, 06-01-2020

Een verkrachter op jouw weg (‘Un violador en tu camino’), een feministisch strijdlied van de Chileense theatergroep Lastesis, ging vorige maand in rap tempo de wereld over. Het lied, met bijpassende choreografie, werd op 25 november in Santiago, Chili door een grote groep vrouwelijke activisten uitgevoerd, gefilmd en via sociale media gedeeld. Vier dagen later riepen Chileense feministen via Instagram vrouwen wereldwijd op om met eigen versies van het nummer de straat op te gaan.

En met succes: de video’s en oproepen gingen viral, en binnen een paar dagen stonden sociale media vol met beelden van feministische protesten waarbij Een verkrachter op jouw weg werd gezongen, in het Spaans óf vertaald. In heel Latijns-Amerika werd het nummer gezongen, met dezelfde tekst en bewegingen. In de daaropvolgende dagen werd het strijdlied opgepikt in Europa en verder: in onder andere Amsterdam, Londen, Parijs, Sydney, Madrid, Athene, New York en Chicago kwamen vrouwen de straat op met hun uitvoering van het nummer. Ook in Arabische landen werd het opgepikt, in sommige gevallen  door al bestaande protestbewegingen. Zo werd het nummer in Beiroet vertaald opgevoerd als onderdeel van voortdurende politieke protesten in heel Libanon, en ook in Tunesië, waar momenteel de #EnaZeda-campagne (de Tunesische #MeToo) actief is, sloeg het aan.

Turkije is tot nu toe het enige land waar de politie een einde maakte aan het protest, en zeven vrouwen arresteerde. In een reactie organiseerden vrouwelijke parlementsleden hun eigen protest waarbij ze het nummer alsnog uitvoerden, naar eigen zeggen omdat zij vanwege hun politieke positie wél vrij kunnen protesteren.

‘Het patriarchaat, dat is een rechter / die ons veroordeelt voor wie we zijn / en wat is onze straf? / Het geweld dat jij niet ziet.’  De video gaat sociale media rond, de performance de hele wereld. Een internationaal feministisch strijdlied is geboren.

De feministische groep Lastesis voerde de performance Een verkrachter op jouw weg voor de eerste keer op in Valparaíso, Chili, op 18 november, voor de deur van een politiebureau. Lastesis, een interdisciplinair collectief, werd opgericht door Dafne Valdés, Paula Cometa, Sibila Sotomayor en Lea Cáceres. Het giet feministische theorie in performances. Op 25 november, de Internationele Dag tegen Geweld tegen Vrouwen, riep Lastesis vrouwen op het lied ten uitvoering te brengen in het centrum van Santiago.

De video en hashtag #Lastesis waren meteen trending op sociale media. Feministen wereldwijd volgden hun danspassen:

Bron: youtu.be

Feministische acties lopen al langer als een strijdbaar vuurtje over de landgrenzen van het continent. Deze keer hebben feministen in Latijns-Amerika de wereld aan hun kant. Lastesis riep via Instagram feministen wereldwijd op om Een verkrachter op jouw weg op te voeren. Twee weken na de uitvoering op 25 november heeft het nummer een eigen Wikipedia-pagina.

Wat is de betekenis van deze Chileense feministische performance? En wat vertelt die over de situatie van vrouwen overal ter wereld?

In Chili verkracht de politie

Het protestlied van Lastesis kan geplaatst worden binnen de geschiedenis en actuele context van Chili. In oktober zette een prijsstijging van de metrokaartjes in het Zuid-Amerikaanse land een breed gedragen protestbeweging in gang tegen de grote ongelijkheid in het land. Te midden van buitensporige repressie van ordediensten is de vergelijking met de dictatuur (1973-1990) niet ver weg.

Catalina Farias is een jonge lerares geschiedenis en feministe uit Santiago. Farias is een van de vele vrouwen die ingingen op de oproep van Lastesis om Een verkrachter op jouw weg op te voeren in de Chileense hoofdstad. Ze legt uit hoe Lastesis de vrouwen de danspassen en tekst eerst via mail doorgaven en later ter plaatste uitlegden.

De eerste passen zetten de toon: “De eerste twee passen zijn om het ritme aan te geven, maar ik interpreteer het ook als een bijna militaire beweging.”

Tijdens de protesten in Chili werden 74 aanklachten tegen seksueel misbruik gedaan

Bij de woorden ‘Het is feminicide’ buigen de vrouwen vier keer door de knieën. Farias vertelt hoe de politie wanneer ze vrouwen oppakken hun vragen deze beweging uit te voeren, vaak zonder kleren. “Dit zijn praktijken uit de dictatuur”, verduidelijkt ze. “Zowel de politie als de militairen deden dit destijds.” Farias zegt dat deze praktijken weer voorkomen sinds de sociale onrust midden oktober opflakkerde.

Human Rights Watch (HRW) overhandigde op 26 november een verslag aan de Chileense president Piñera over het buitensporige politiegeweld tegen demonstranten en voorbijgangers. Van de 442 aanklachten die het Nationale Instituut voor Mensenrechten bij het openbaar ministerie indiende, gingen er 74 over seksueel misbruik.

Human Rights Watch verwijst naar verschillende vormen van seksueel geweld, ook de door-de-knieënpraktijk uit de performance van Lastesis. Dit zou sinds maart dit jaar verboden zijn voor de politie. Deze vernederende praktijk blijft hardnekkig doorgaan en wordt volgens HRW vaker uitgevoerd bij vrouwen en meisjes dan bij mannen.

Chili 2
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

De zwarte band voor de ogen van de vrouwen in de performance verwijst binnen de historische context van Chili naar het geweld van de militairen tijdens de dictatuur. Farias vertelt dat militairen en politie tijdens folterpraktijken de ogen van gevangenen afbonden of met een zak het hoofd bedekten.

En ook nu zijn er, net als tijdens de dictatuur, de vermisten. “Soms vinden we ze dagen na hun verdwijning terug, verkracht en mishandeld door de politie of eenvoudigweg vermoord.” Farias vult aan dat het zelden gebeurt dat de daders gestraft worden.

Chili 3
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

Heel de performance en de tekst van Een verkrachter op jouw weg is een pijnlijke aanklacht tegen het optreden van de politie in Chili. ‘Slaap maar zacht, onschuldig meisje en wees niet bang voor criminelen, want de politie, die is je vriend, en zorgt dat jij kan buitenspelen’, klinkt het. Deze paragraaf is overgenomen uit de hymne van de Chileense politie.

“Maar nooit, echt nooit, en ik zeg het uit eigen ondervinding, heeft de politie aan de kant van het volk gestaan”, straft Farias de Chileense politie af.

De verkrachter is een wereldwijd fenomeen

Een verkrachter op jouw weg kreeg navolging in onder andere Quito, Brussel, Frankrijk, Melbourne en Japan. In Mexico bracht de dans duizenden vrouwen op de been op het centrale Zócalo-plein in het centrum van Mexico-Stad. In Parijs brachten vrouwen aan de Eiffeltoren hun eigen Franstalige versie. En vrouwen wereldwijd blijven zich organiseren.

Chili 10
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

Over landgrenzen heen voelen vrouwen zich gesterkt door de tekst en bewegingen van Een verkrachter op jouw weg.

Ook over culturele grenzen heen organiseren vrouwen zich tegen het seksueel geweld, en bij uitbreiding tegen heel het patriarchaal en postkoloniaal systeem. Afgelopen donderdag brachten Mapuche-vrouwen in Santiago een versie van de performance in Mapudungún, de taal van de Mapuche.

Bron: youtu.be

Sofie De Graeve, woordvoerster van de feministische denktank en actiegroep Furia, vertelt dat de kracht van de performance schuilt in het collectieve karakter:

“Samen maken vrouwen een vuist tegen het wijdverbreide geweld tegen vrouwen. De relatief eenvoudige formule maakt dat iedereen kan deelnemen. De zwarte blinddoeken, die telkens terugkeren, zorgen voor herkenbaarheid en maken er een krachtig statement van. De ontlading na de performances toont de kracht van solidariteit.”

Chili 9
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

De tekst van het protestlied Een verkrachter op jouw weg raakt Farias diep. Vooral de woorden: ‘En het ligt echt niet aan mij of waar ik was of wat ik aan had’. Deze zin wordt verschillende keren herhaald tijdens de performance en komt ook het meeste terug in verwijzingen naar Een verkrachter op jouw weg op sociale media.

“Wij vrouwen krijgen altijd de schuld”, verwoordt Farias dit gevoel binnen de Chileense context, en dat bij vrouwen overal heerst. “De staat, de kerk, rechters, de maatschappij, ze zeggen ons dat we seksueel geweld en misbruik wel verdiend zullen hebben.”

Feminicide in België

Ook in België voelden vrouwen zich aangesproken. Een verkrachter op jouw weg is al meerdere keren opgevoerd in Brussel. Zondag 8 december verzamelden vrouwen zich in Antwerpen:

Bron: youtu.be

De dagen die volgen zijn er onder andere optredens in Gent, Brussel en Charleroi. De Graeve vertelt dat geweld tegen vrouwen een universeel probleem is. Ook in België. De problematiek van gendergeweld is wijdverspreid: “1 op 7 vrouwen heeft af te rekenen met partnergeweld. Dagelijks zijn er 8 aangiftes van verkrachting. 98 procent van de vrouwen kreeg te maken met seksuele intimidatie in de publieke ruimte.”

“Dit jaar werden er al 23 vrouwen vermoord omdat ze vrouw zijn. De laatste moord gebeurde enkele dagen nadat 15.000 mensen, drie keer zoveel als vorig jaar, door Brussel trokken op de Internationale Dag tegen Geweld tegen vrouwen om deze feminicides aan te klagen.”

Het persoonlijke is politiek

Farias begint ons gesprek over de gebeurtenissen in Chili met haar persoonlijke ervaring als vrouw in het Zuid-Amerikaanse land. Emotioneel en direct vertelt ze over het seksueel geweld dat haar overkwam toen zij 10 jaar, 11 jaar en 24 jaar oud was. Seksuele aanrandingen door een onbekende, iemand van de familie, haar vriend en een politieman.

Chili 8
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

Seksueel geweld raakt vrouwen tot in het diepste van hun zijn. Seksueel geweld is heel persoonlijk. Dit wil niet zeggen dat het een privézaak is. Al te vaak, hier en daar, krijgt seksueel geweld geen gerechtelijke navolging. Een verkrachter op jouw weg brengt seksueel geweld van de privésfeer naar de publieke ruimte. Geweld tegen vrouwen moet politiek zijn.

Geweld tegen vrouwen is geen individueel probleem, maar een maatschappelijk probleem

Lastesis en alle vrouwen die deelnemen aan de performance plaatsen gendergeweld op de politieke agenda. Hierin ligt de kracht van dit feministisch strijdlied. Ook De Graeve vindt: “Dit is absoluut politiek. De boodschap is dat geweld tegen vrouwen geen individueel probleem is, maar een maatschappelijk probleem waar een maatschappelijk antwoord op moet komen.”

Chili 7
De performance van ‘Een verkrachter op jouw weg’, opgevoerd op verschillende plekken in Santiago op 29 november. Beeld door: Ursula Fadic Peña

Vertaling Een verkrachter op jouw weg (meerdere auteurs)

Het patriarchaat, dat is een rechter
die ons veroordeelt voor wie we zijn
(en) wat is onze straf?
Het geweld dat jij niet ziet

Het patriarchaat, dat is een rechter
die ons veroordeelt voor wie we zijn
(en) wat is onze straf?
Het geweld dat jij niet ziet

Het is feminicide
Straffeloosheid voor de moordenaar
Vele vrouwen worden vermist
En elke dag verkracht

En het ligt echt niet aan mij of waar ik was of wat ik aan had
En het ligt echt niet aan mij of waar ik was of wat ik aan had
En het ligt echt niet aan mij of waar ik was of wat ik aan had
En het ligt echt niet aan mij of waar ik was of wat ik aan had

De verkrachter, dat was jij
De verkrachter, dat ben jij

Het zijn de flikken
De rechters
De staat
Het systeem
Onderdrukt uit alle macht
Het is de staat die ons verkracht (x2)

De verkrachter, dat was jij
De verkrachter, dat ben jij

Slaap maar zacht, onschuldig meisje
En wees niet bang voor criminelen,
Want de politie, die is je vriend,
En zorgt dat jij kan buitenspelen.

De verkrachter, dat ben jij (x4)

Dit artikel verscheen eerder op MO.be

NI UNA MENOS

Er is een vrouw vermoord

Een fotoreportage over geweld tegen vrouwen en femicide in Argentinië.

1280px-Protestas_en_Chile_20191022_07

‘De Chileense economie ís geen wonder, maar voor de meesten van ons een nachtmerrie’

In het duurste land van de regio rondkomen van een paar honderd euro per maand.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
lisa_coudere_profiel

Over de auteur

Lisa Couderé volgt Latijns-Amerika voor MO.be. Ze studeerde Spaans, Theater-, Film- en Literatuurwetenschappen aan de Universiteit van …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief

Advertentie

OneWorld-online_banner-600×500 + waaier