Zzp’ers, vooral in de culturele sector en in de horeca, trokken de laatste dagen massaal aan de bel: ze lopen veel geld mis door alle afgelaste evenementen en geannuleerde klussen. Waar de meeste mensen in loondienst doorbetaald krijgen als ze niet kunnen of mogen werken, krijgen zzp’ers geen cent bij geannuleerde opdrachten. Hoe gaat Nederland om met zijn ruim 1,1 miljoen zzp’ers – in tijden van crisis én daarbuiten? En hoe overleven zelfstandigen deze crisis?

Gina
Gina van der Ploeg

Gina van der Ploeg (25) woont in Zaandam en is freelance actrice en danseres voor verschillende theater- en dansvoorstellingen. Ze werkt daarnaast als freelancer in de horeca.

“Toen ik een paar maanden geleden als zelfstandig ondernemer begon, wist ik natuurlijk wel waar ik me aan waagde: onzekerheid hoort erbij. Maar je leert erop vertrouwen dat de agenda uiteindelijk wel vol komt. De lege uurtjes vulde ik op met freelance klussen in de horeca.

Er zou een clausule moeten komen zodat je bij annulering nog een percentage van de vergoeding krijgt

Maar toen gisteren in één klap alle grote evenementen werden afgelast, is mijn hele agenda leeggelopen. Normaal gesproken zou ik dan wat meer in de horeca gaan werken, maar ook díe ligt op zijn gat. Ik heb nu helemaal niks, en mensen plannen ook geen nieuwe evenementen. Hoelang gaat het nog duren? Ik heb wel een kleine buffer, maar als zzp’er heb je geen zekerheid om op terug te vallen als die op is. Ik heb nu al ruim een half maandinkomen misgelopen. Misschien ga ik wel oppassen, of desnoods ergens achter de kassa zitten.

Als zzp’er ga je vaak een klus aan zonder een contract te tekenen. Er zou eigenlijk een clausule moeten komen waarin staat dat je bij annulering nog een percentage van de vergoeding krijgt. Nu word ik afgebeld en is het: jammer dan, je krijgt niets. Deze situatie laat zien dat er vrijwel geen regelingen voor ons zijn, ook al zegt de overheid altijd dat ze zelfstandig ondernemerschap stimuleert. Je kunt jezelf verzekeren voor arbeidsongeschiktheid, maar daar kun je in deze situatie ook geen beroep op doen. En ook die verzekering heb ik niet: het klinkt misschien onverstandig maar het is zó duur, dat is eigenlijk niet te betalen als je net begint.”

Zzp’ers in Nederland

Nederland telde in 2019 1,1 miljoen zzp’ers. Een zzp’er (of freelancer) is een zelfstandige ondernemer zonder personeel; iemand die geld verdient door diensten aan te bieden, maar niet in loondienst zit.

Zzp’ers hebben veel vrijheid en er bestaan gunstige belastingregelingen, maar daar tegenover staat dat ze veel sociale zekerheden missen. Om verzekerd te zijn van inkomen tijdens ziekte of arbeidsongeschiktheid, moet een zzp’er een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten. Daarmee ontvangt de zelfstandige een uitkering voor de misgelopen uren. Ruim 40 procent van de zzp’ers heeft deze niet afgesloten, meestal vanwege de hoge kosten die zo’n verzekering meebrengt.

Zzp’ers bouwen ook geen pensioen op bij een pensioenfonds, en moeten daarom zelf iets regelen voor de oude dag, bijvoorbeeld door middel van sparen of beleggen. Het gemiddelde jaarinkomen van een zzp’er was in 2018 38.000 euro, maar de verschillen zijn groot per sector. Het laagste inkomens liggen bij zzp’ers in het onderwijs, cultuur, sport en recreatie en overige dienstverlening.

Nora
Nora Immerzeel

Nora Immerzeel (26) heeft haar eigen kapsalon in Arnhem. Ze is ruim drie jaar zelfstandig ondernemer.

“Ik maakte me eerst niet zoveel zorgen over het virus, ik was er vrij nuchter onder. Maar vorige week leek mijn agenda al wat leger dan normaal, en na de nieuwe maatregelen van gisteren ging het opeens heel snel: ik heb vandaag al zeker tien telefoontjes gehad van mensen die hun afspraak afzegden, terwijl ik meestal ongeveer twintig klanten per dag heb. Ze durven niet, zijn niet fit, een oudere dame gaat helemaal niet meer naar buiten. Dat begrijp ik natuurlijk, maar ondertussen worden er ook geen nieuwe afspraken gemaakt.

Aan het advies om thuis te werken heb ik natuurlijk niets. En als ik niet ga werken, heeft dat directe gevolgen. Ik word niet doorbetaald als ik thuis zit. Toch is mijn grootste risico niet zozeer inkomstenverlies, maar klantverlies. Als ik mijn klanten wegstuur, gaan ze ergens anders naar de kapper en komen ze misschien niet terug.

Ik maak me niet zo snel zorgen: risico’s horen bij het hebben van een eigen zaak. Toch kunnen veel dingen beter voor ondernemers worden geregeld. De meeste ondernemers in mijn omgeving hebben bijvoorbeeld geen arbeidsongeschiktheidsverzekering, ikzelf ook niet. Dat is namelijk heel duur. En zelfs als je wel verzekerd bent, heb je alsnog een máánd eigen risico. Stel ik kan zes weken niet werken, dan ben ik eigenlijk maar twee weken verzekerd. Bovendien geldt dan: je wordt verzekerd voor misgelopen inkomsten; niet voor het klantverlies. Er moet iets collectiefs komen, zodat zzp’ers zichzelf betaalbaar kunnen verzekeren.

Als deze crisis aanhoudt… Ja, dan hoop ik wel dat er een bepaalde vergoeding beschikbaar komt. Voor nu valt het nog mee, en kan ik misgelopen inkomsten wel inhalen als iedereen over een paar weken weer naar de kapper moet. Ik maak me meer zorgen om ondernemers in de horeca, die die inkomsten niet later in kunnen halen. Om mezelf ga ik me zorgen maken als dit langer dan een paar weken aanhoudt, óf als ik zelf ziek word.”

Mathijsen Alma-© Merlijn Doomernik – afgekocht kopie
Alma Mathijsen Beeld door: Merlijn Doomernik

Alma Mathijsen (35) is schrijver, zzp’er en woont in Amsterdam.

“Tegenwoordig verdienen schrijvers hun geld niet zozeer met de verkoop van boeken, maar vooral met optredens: interviews, literaire festivals, scholen – zo sprokkel ik mijn geld bij elkaar. De afgelopen dagen heb ik meer dan een maandinkomen verloren aan annuleringen. Ik heb natuurlijk wel iets opzij gezet, maar we weten niet hoelang dit gaat duren. Ik kan wel even vooruit, maar wat als je bijvoorbeeld kinderen hebt?

Volgens mij staan veel mensen die in loondienst werken er niet bij stil hoe het leven als zzp’er is, hoeveel risico’s je hebt. Een week geleden deden veel van mijn vrienden nog erg laconiek over deze crisis, terwijl ik toen al afzeggingen binnenkreeg. Nou heb ik in mijn negen jaar als ondernemer nog nooit zoiets meegemaakt, maar het laat wel zien hoe weinig regelingen er voor zzp’ers zijn.

Er zijn bovendien nauwelijks afspraken over wat opdrachtgevers moeten betalen: de ene opdrachtgever betaalt 500 euro voor een klus, de ander 50 voor hetzelfde werk. Dat moet worden aangepakt. Er moeten prijsrichtlijnen komen en we zouden als kunstenaars collectief ‘nee’ moeten zeggen tegen opdrachtgevers die te weinig bieden. Zolang er altijd wel iemand ja zegt, verandert er niets.

De solidariteit lijkt nu wel groter. We moeten altijd collectief ‘nee’ zeggen tegen te lage prijzen

Ik vind het leuk om oplossingen te zoeken. Zo stel ik bij al mijn opdrachtgevers die evenementen uitstellen voor dat ze mij nu vast 50 procent betalen, en de rest wanneer het evenement plaatsvindt. Want veel mensen hebben gewoon nú inkomsten nodig. Op deze manier kun je daarvoor zorgen; ik hoop dat ondernemers dit voorstel steunen.

Niet elke opdrachtgever kan of wil op deze manier vooruitbetalen, maar een boel ook wel. De solidariteit lijkt nu wel groter dan normaal. Er was ook een opdrachtgever die zélf voorstelde om hoe dan ook 25 procent te betalen, dat vond ik mooi. Meestal draag je als zzp’er alle verantwoordelijkheid, op deze manier kun je die samen dragen.”

Jessica photography-1
Wilma van Dartel

Wilma van Dartel (61) uit Den Bosch is sinds 2016 zzp’er en werkt onder andere als inspiratiespreker en mentor. Ze geeft ook coaching en trainingen en is in te huren als dagvoorzitter van evenementen.

“Volgende week zou ik spreken bij een bijeenkomst voor vrouwen, maar die gaat niet door. En nieuwe opdrachten komen sinds vorige week ook niet meer binnen. Ik heb dan geen inkomen, want als zzp’er kan ik natuurlijk niets factureren als ik niet werk. Dat is wel een bron van stress. Mijn familie en vrienden zijn bereid om me financieel bij te staan als het nodig is, maar ik wil onafhankelijk blijven. Ik heb altijd mijn eigen boontjes gedopt.

Als ik Rutte hoor zeggen dat de regering grote bedrijven gaat ondersteunen, dan denk ik: en wij dan?

Twee weken duimen zitten draaien past niet bij mij. Bij mij is het glas eerder halfvol dan halfleeg, dus ben ik gaan omdenken. Ik werk veel online, dat biedt mogelijkheden. Zo begin ik volgende week aan een online ‘inspiratieserie’; die mensen kunnen volgen zonder dat ze hun huis uit hoeven, veilig achter hun beeldscherm. Ik ben benieuwd hoe dat zal gaan, dat wordt even afwachten.

In loondienst word je gewoon doorbetaald als je thuis zit, maar voor zzp’ers is er nauwelijks een vangnet. Als ik premier Rutte hoor zeggen dat de regering grote bedrijven gaat ondersteunen, dan denk ik: en wij dan? Er is bijzondere bijstand bij gemeentes voor ondernemers, maar het is moeilijk om daarvoor in aanmerking te komen. Alleen al in Noordoost-Brabant zijn er 60.000 zzp’ers in zestien gemeentes. Als zij allemaal een beroep op die potjes doen, zijn die zo leeg. Ik zou willen dat Den Haag nu wat ruimhartiger met het geld om zou springen, dan kunnen zzp’ers zo snel mogelijk weer op eigen benen staan.”

bank-banknotes-bills-business-210705

‘Wat heb je aan een pensioen als de wereld straks niet meer leefbaar is?’

Hoe weet je of jouw pensioenfonds groen en humaan, maar ook diervriendelijk investeert?

snow-covered-body-of-water-2356050

Welke zorgverzekering zorgt voor een gezonde planeet?

Welke zorgverzekeraar moet je kiezen als je geeft om mens- dier- en natuurvriendelijkheid?

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redacteur

Roxane Soudagar studeerde Politicologie (Internationale betrekkingen) en volgde een master in Conflict Studies & Human Rights.
Bezoek auteurspagina
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redactiestagiaire

Marijn Helms (1997) studeert journalistiek in Zwolle en houdt zich graag bezig met intersectionaliteit en mensenrechten. Ook maakt ze zo nu …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief