Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

In november vorig jaar was ik in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad om verslag te doen van een politiek protest van de religieus- politieke groepering Jamiat Ulema-e-Islam tegen de regering van premier Imran Khan. Ik was daar als journalist, maar Khan-aanhangers beweerden op sociale media dat ik de antiregeringsbeweging steunde. Ze gebruikten mijn foto’s van de demonstratie om mijn neutraliteit als journalist in twijfel te trekken.

Ook veel mannelijke journalisten woonden het protest bij en schreven erover, maar zij kregen niet in dezelfde mate te maken met cyberpesten. De algemene perceptie is namelijk dat een vrouw, zeker een jonge vrouw, geen eigen wil of mening kan hebben, zelfs niet als ze journalist is. Het concept van een vrouwelijke journalist die hard nieuws verslaat, gaat er bij de meesten sowieso niet in, omdat de vrouwen zich over het algemeen met ‘lichtere onderwerpen’ bezighouden, zoals lifestyle en entertainment.

Vrouwelijke journalisten die publiekelijk iets tegendraads zeggen, worden vaak met verkrachting bedreigd

De Pakistaanse wetgeving rond cybercriminaliteit schiet nogal tekort als het gaat om journalisten lastigvallen. Kritische journalisten, met name vrouwen, zijn de afgelopen jaren steeds vaker het doelwit van internettrollen en hun socialemediacampagnes. Vrouwelijke journalisten die publiekelijk iets tegendraads durven te zeggen, worden vaak met verkrachting bedreigd. Openbare foto’s van hen worden bewerkt en vervolgens als bewijs opgevoerd van hun twijfelachtige karakter, zodat hun mening of reportage aan geloofwaardigheid inboet.

Toch blijf ik schrijven, als verzet tegen het traditionele idee dat een ‘goede vrouw’ in stilte moet lijden. Niet alleen eis ik strengere wetgeving tegen misdaden als huiselijk geweld, eerwraakmoorden en seksuele intimidatie, ook verzet ik me tegen het heersende idee dat een vrouw zelf verantwoordelijk is voor dit patriarchale geweld.

Familieman

“Eerwraak is een probleem, maar eer en cultuur zijn ook belangrijk”, zei Mohsin Azis van regeringspartij Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) in januari in een toespraak. Hij wilde hiermee moorden in naam van ‘eer’ rechtvaardigen. Ook bekritiseerde hij maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor vrouwenrechten en beschuldigde hen van een ‘westerse agenda’ – een veelgehoorde beschuldiging in Pakistan.

Elk jaar worden honderden Pakistaanse vrouwen vermoord omdat zij de eer van de familie zouden schaden door zelf een man te kiezen of een baan buitenshuis na te jagen. Alleen over straat gaan is niet veilig als vrouw en het scanderen van de slogan ‘mijn lichaam, mijn keuze’ levert meer politieke en publieke controverse op dan het feit dat jaarlijks vijfduizend vrouwen sterven aan de gevolgen van huiselijk geweld.

Kvinnojouren
Kulsoom is van huis weggelopen en hoopt met haar nieuwe verloofde naar het buitenland te gaan, wat betekent dat ze haar drie dochters nooit meer zal zien. Beeld door: Linda Forsell

Het is niet verbazingwekkend dat er nog maar weinig Pakistaanse #MeToo-aanklachten bekend zijn. Onlangs schreef ik over de zaak van zangeres Meesha Shafi. In april 2018 beweerde het voormalige model dat zanger en acteur Ali Zafar haar meer dan eens seksueel had lastiggevallen. “Vandaag spreek ik, omdat mijn geweten me niet langer laat zwijgen”, zei ze. “Als dit iemand als mij kan overkomen, die al gevestigd is, dan kan het gebeuren met iedere jonge vrouw die hoopt door te breken in de industrie. En dat baart me grote zorgen.”

Het trollenleger kwam meteen in actie. Op Shafi’s beschuldigingen volgden idiote berichten op sociale media, waarin bijvoorbeeld werd beweerd dat ze Zafar alleen beschuldigde om van hem af te komen. Anderen noemden het een ‘goedkope publiciteitsstunt’. Zafar zelf ontkende alle beschuldigingen en benadrukte: “Ik ben de vader van een jong meisje en een jonge jongen, echtgenoot van een vrouw en de zoon van een moeder.” Hij voegde eraan toe dat hij de zaak voor de rechter zou brengen.

Als een aanklacht al tot een rechtszaak leidt, is een eerlijk proces voor vrouwen bijna onmogelijk

Mannen die in Pakistan van seksuele intimidatie worden beschuldigd, gebruiken vaker hun imago van ‘familieman’ om sympathie te wekken en het slachtoffer in diskrediet te brengen. Shafi kreeg zwijgplicht opgelegd nadat Zafar haar had aangeklaagd wegens smaad. De rechtbank verwierp het beroep van Shafi op grond van de Pakistaanse wetgeving die stelt dat seksuele intimidatie op het werk alleen opgaat bij een relatie tussen werkgever en werknemer; dat was bij Shafi en Zafar niet zo.

Ook wanneer een aanklacht wel tot een echte rechtszaak leidt, is het voor vrouwen bijna onmogelijk om een eerlijk proces te krijgen. Student Shah Hussain werd in januari vorig jaar eindelijk opnieuw berecht voor het belagen en talloze keren steken van de 23-jarige rechtenstudente Khadija Siddiqui, maar dat heeft maanden aan campagnes van media en mensenrechtenactivisten gekost. Hussain was al eerder veroordeeld, maar de uitspraak werd door het hooggerechtshof van Lahore verworpen omdat zijn vader een invloedrijk advocaat was.

Eigen advocaat eerst

Je ziet het vaker in dit soort zaken: de gemeenschap probeert haar eigen advocaten te beschermen, zelfs wanneer de misdaad is bewezen. Sommige advocaten bedreigen en intimideren rechters zelfs om het vonnis van hun keuze te krijgen.

Zo verzamelde zich tijdens de zaak van Siddiqui een groep advocaten voor de rechtbank, om leuzen te scanderen in het voordeel van de belager. Tijdens de hoorzitting toonde zijn advocaat bovendien foto’s van Siddiqui, genomen tijdens het uitgaan of met mannelijke vrienden op feestjes. De rechtbank maakte geen bezwaar en stelde zich in plaats daarvan mild op tegenover de verdachte.

Tegen alle verwachting in kreeg Khadija Siddiqui uiteindelijk gerechtigheid, omdat ze sterk genoeg was om door te zetten. Maar in de meeste gevallen zijn de slachtoffers niet zo sterk. Siddiqui had een relatief bevoorrechte achtergrond en de steun van haar familie, wat haar hielp om overeind te blijven ondanks de lastercampagnes. De meeste vrouwelijke slachtoffers van geweld of seksueel misbruik in Pakistan worden door hun eigen familie tot zwijgen gedwongen, uit angst dat de misdaad henzelf en hun familie in ongenade zal brengen.

Kvinnojouren
Lunchtijd in opvanghuis Dastak in Lahore. Beeld door: Linda Forsell

Weeshuis

Kom in een rechtsstaat als deze maar eens achter de waarheid. De zaak over het Dar ul Amaan Kashana-weeshuis in Lahore laat zien dat niet alleen advocaten maar zelfs hoge ambtenaren en ministers boter op hun hoofd hebben. Ik sprak meerdere malen met Afshan Latif, het voormalige hoofd van dit weeshuis. Vorig jaar november bracht ze een schokkend schandaal aan het licht, toen ze de plaatselijke ministers en andere invloedrijke personen beschuldigde van misbruik binnen het tehuis, veelal met minderjarige wezen.

Weesmeisjes werden gedwongen tot huwelijken, beweerde Latif in een reeks video’s die ze op sociale media plaatste. Sommigen werden volgens haar zelfs aan overheidsfunctionarissen ‘bezorgd’, die hen seksueel misbruikten. De vorige verantwoordelijke van het opvanghuis zou dat op zijn geweten hebben, en de praktijken zouden zelfs zijn doorgegaan nadat hij wegging. Deze beschuldiging kwam Latif op een arrestatie te staan; naar verluid werd ze gedwongen alles in te trekken.

Het enige meisje dat bereid was met de pers te praten, stierf onder mysterieuze omstandigheden in het ziekenhuis

Een maand later diende Latif een klacht in tegen minister Ajmal Cheema en tegen Afshan Kiran Imtiaz, de directeur van het opvangtehuis. Latif zou onder druk zijn gezet om huwelijken te regelen tussen minderjarige meisjes en hoge ambtenaren. Mensenrechtenorganisaties drongen aan op een onderzoek. Dat kwam er. Niet door een onafhankelijke partij, maar door een inspectieteam van de regering dat de minister zuiverde van alle blaam. Pas na protesten werd hun rapport verworpen en gaf premier Khan opdracht tot een nieuw onderzoek.

Ondertussen nam de zaak een nog schokkender wending. De 23-jarige Iqra Kainat, voormalig bewoner van het tehuis en volgens Latif het enige meisje dat bereid was met de pers te praten en te getuigen, stierf in februari onder mysterieuze omstandigheden in het ziekenhuis. Gemelde doodsoorzaak: ondervoeding en uitdroging. Latif vindt dat de rol van de politie moet worden onderzocht. “Ik drong aan op een autopsie omdat ik niet geloofde dat haar dood natuurlijk was, maar zij wilden haar snel begraven en elk onderzoek uit de weg gaan”, vertelt ze.

Kvinnojouren
Een vrouw huilt omdat haar kinderen zullen worden opgehaald door haar man. Beeld door: Linda Forsell

Media-aandacht

De vooringenomenheid van het rechtssysteem in Pakistan kan alleen worden verholpen door de mentaliteit van aanklagers, politie en rechters te veranderen. Zij moeten leren begrijpen dat misbruik niet de schuld is van het slachtoffer. Een ander probleem is het verontrustend lage aantal vrouwen in de rechtbank. Slechts 5 procent van de rechters is vrouw, en het land heeft nooit een vrouwelijke rechter in het hooggerechtshof gehad. Meisjes studeren wel rechten, maar worden zelden praktiserend advocaat.

Pakistan lijkt nog niet klaar voor dit debat. Het lage aantal vrouwelijke rechters wordt nooit in de reguliere media genoemd. Als zich een incident voordoet, wordt er op primetimetelevisie wel gediscussieerd over misdaden tegen vrouwen, maar onderliggende problemen, zoals het falen van de rechterlijke macht om vrouwen te beschermen, komen nauwelijks aan bod.

pakistan_1670-Redigera
Akthar verblijft met haar twee kinderen in het opvanghuis Dastak. Beeld door: Linda Forsell

Cijfers wijzen uit dat alleen schandalen die door de media zijn gehyped, serieus in behandeling worden genomen. Zo kreeg de eerdergenoemde zaak van Khadija Siddiqui internationaal veel aandacht. De aangeklaagden in de weeshuiszaak zullen alleen voor de rechter worden gebracht bij voldoende media-aandacht en als er vanuit de samenleving op grondig onderzoek wordt aangedrongen. Ook berichtgeving van buitenlandse media over het weeshuis kan de betrokken autoriteiten ertoe aanzetten de daders te berechten. Dat neemt niet weg dat Pakistan nog een lange weg te gaan heeft voordat gevallen van seksueel misbruik de aandacht krijgen die ze verdienen.

Dit verhaal kwam tot stand i.s.m. Free Press Unlimited. In meer dan veertig landen ondersteunen zij journalisten met o.a. trainingen en noodhulp. FPU wil zo onafhankelijke informatie beschikbaar maken voor iedereen, vooral in landen waar geen of beperkte persvrijheid is.

OneWorld en FPU werken samen om het werk van journalisten die (sociale) veranderingen in hun samenleving aanjagen ook met het Nederlandse publiek te delen.

Dit artikel verscheen eerst in OneWorld Magazine.

thumbnail_image001

In Nederland sterft elke 10 dagen een vrouw als gevolg van huiselijk geweld

Nederland heeft een femicideprobleem.

InstaArtikel

‘Slachtoffers van seksueel misbruik zijn nergens veilig’

Op twee nieuwe Instagram-accounts delen misbruikslachtoffers anoniem hun verhalen.

670

Over de auteur

Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief