Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Ze zijn met 60.000 in Griekenland: de zogeheten ‘Griekse statushouders’. Dat zijn vluchtelingen die in Griekenland de EU zijn binnengekomen en er asiel hebben gekregen. Volgens Europese regels moet het land waar je als asielzoeker de EU binnenkomt namelijk de asielaanvraag behandelen. En bij een gunstige beslissing moet de asielzoeker er blijven wonen.

Volgens de rechter zijn er aanwijzingen dat statushouders in Griekenland in extreme armoede terechtkomen

Andere lidstaten mogen er dan officieel van uitgaan dat de statushouder ook een menswaardig bestaan krijgt, in werkelijkheid valt de leefsituatie van deze groep in Griekenland tegen. De Raad van State, de hoogste Nederlandse bestuursrechter, oordeelde in juli 2021 dat Nederland niet meer zomaar statushouders uit Griekenland mag weigeren, de IND moet eerst bewijzen dat dat verantwoord is. Volgens de rechter zijn er aanwijzingen dat statushouders in Griekenland in extreme armoede terechtkomen, waarbij wonen, eten en wassen niet vanzelfsprekend zijn.

Mede daarom dienen veel mensen met een status in Griekenland alsnog een asielverzoek in in andere Europese landen. Duitsland telde volgens vluchtelingenhulporganisatie Pro-Asyl in april ruim 43.000 ‘Griekse statushouders’. Om hoeveel mensen het in Nederland gaat is niet bekend, zegt Anna Chatelion Counet, juridisch adviseur bij VluchtelingenWerk Nederland. “De IND houdt dat niet bij. Maar het zijn er in elk geval niet zoveel als in Duitsland.”

Sinds de uitspraak van de Raad van State stelde de IND de beslissing in zaken van ‘Griekse statushouders’ veelal uit. Het onderzoek dat de IND na die uitspraak liet doen schetst een somber beeld. Op papier heeft deze groep grotendeels dezelfde rechten als Griekse burgers, maar in de praktijk komt daar weinig van terecht.

Mahnaz (35): ‘Dit land laat ons aan ons lot over’

De Iraanse Mahnaz (35)* woont met haar zoon (15) en haar dochtertje (3) in vluchtelingenkamp Malakasa, zo’n 40 kilometer buiten Athene. “Ik ben hier nu vier jaar. Na drie jaar vertelde de kampleiding me dat de kinderen en ik asiel zouden krijgen. Ze zeiden meteen: dus nu stopt je cashcard. Ook eten krijgen we niet meer, en geen luiers. Terwijl ze weten dat ik verder niets heb. Het is heel moeilijk.”

De cashcard is de kaart waarop asielzoekers die nog geen status hebben maandelijks een bedrag ontvangen voor noodzakelijke uitgaven. In een kamp waar maaltijden worden verstrekt, is dat voor een volwassene met twee kinderen 150 euro per maand. Hoe zorgt Mahnaz dan nu voor eten? “God zorgt voor ons, soms krijgen we wat. Soms stuurt mijn familie wat geld uit Iran. Ik breng mijn dagen door met lesgeven aan mijn zoon, wiskunde, Engels. En ik praat veel met mijn dochtertje.”

CMS FORMAT griekenland 5
Beeld door: Milad Motlagh

Mahnaz moest officieel uit het kamp vertrekken binnen 30 dagen na de mededeling dat ze een positieve beslissing kreeg, maar ze wordt gedoogd. Ook statushouders die bijvoorbeeld door ziekte extra kwetsbaar zijn en daarom tijdens de asielprocedure in een appartement mochten wonen, moeten binnen een maand weg zijn. Er is weliswaar een huursubsidieregeling voor statushouders, maar die moeten dan eerst zelf een appartement vinden, een huurcontract sluiten, en huur en borg betalen. Zonder papieren, vast inkomen en een bankrekening is dat allemaal onbereikbaar.

Mahnaz kreeg acht maanden na het positieve besluit haar verblijfsvergunning. Ze wacht nu op de laatste papieren om te kunnen reizen, naar Duitsland, Zwitserland, Nederland misschien. “We hebben hier geen toekomst. Dit land laat ons in het kamp al aan ons lot over.”

Welke rechten heb je als asielzoeker in Griekenland?

In Griekenland heeft een asielzoeker vanaf het moment dat die asiel krijgt geen recht meer op voorzieningen voor asielzoekers. Het recht op een plek in de opvang eindigt na dertig dagen, terwijl er tussen het positieve besluit en het uitreiken van de verblijfsvergunning veel tijd kan zitten, soms wel een jaar. Al die tijd heeft de statushouder geen toegang tot sociale uitkeringen, gezondheidszorg en de arbeidsmarkt. Een serieus nationaal integratieprogramma ontbreekt en een baan vinden lukt vaak niet door de hoge werkloosheid, taalproblemen en discriminatie.

Mehdi (32): ‘Toen ik mijn baas vroeg of ik wit mocht werken, werd ik ontslagen’

De Afghaanse Shahbibi (75)* en haar dochter Shaima (40)* konden drie jaar geleden – na tien maanden in kamp Moria op Lesbos – terecht in een speciale woonvoorziening in Athene, omdat Shaima hersenletsel heeft. Maar ook zij krijgen geen eten en geld meer sinds hun asielaanvraag werd goedgekeurd. Shahbibi: “We zijn bang dat ook Shaima’s medicijnen niet meer worden vergoed. We zitten elke dag op het plein, we vragen nergens om, maar hopen dat iemand ons iets geeft.” Ze wachten op een doktersverklaring voor Shaima, om naar familie in Duitsland te reizen. “De overheid moet die verklaring regelen en dat gebeurt maar niet.”

Van de statushouders heeft ruim een kwart geen huisvesting

Officiële cijfers over dakloosheid ontbreken, maar de ngo Greek Council for Refugees in Athene hield begin dit jaar een kleine enquête. Van 64 statushouders heeft 28 procent geen huisvesting. Iets minder dan een kwart van hen zit in een kamp of appartement voor asielzoekers en kan dus elk moment op straat komen te staan. De rest woont in een zelf gehuurd appartement (47 procent) of in een woonruimte van een organisatie of anderszins (3 procent). 39 procent zegt zich thuis onveilig te voelen, meestal omdat ze hun woonruimte met veel onbekenden moeten delen.

De Iraanse Mehdi (32)* kon als asielzoeker vier jaar geleden niet terecht in een kamp en overleefde door illegaal in een worstfabriek te werken. Vijf dagen per week, elf uur per dag, voor 400 tot 600 euro per maand. “Toen ik mijn baas vertelde dat ik een verblijfsvergunning had gekregen en wit mocht werken, werd ik ontslagen. De witte banen waren voor de Grieken, zei hij.” Mehdi kwam toen weer op straat terecht. Uiteindelijk mocht hij in het huis van een Amerikaanse weldoener wonen. Eten krijgt hij van verschillende ngo’s waar hij als vrijwilliger werkt. “Ik zoek een baan, maar iedereen wil weg, en ik zie hier ook geen toekomst.”

CMS FORMAT griekenland 3
De Iraanse Mehdi (32): ‘Toen ik mijn baas vertelde dat ik een verblijfsvergunning had gekregen en wit mocht werken, werd ik ontslagen.’ Beeld door: Milad Motlagh

Mustafa (32): ‘Alles staat op losse schroeven’

Een uitkering is 200 euro voor een alleenstaande volwassene. Die kun je alleen krijgen als je je verblijfsvergunning daadwerkelijk hebt ontvangen en aan alle overige voorwaarden voldoet. In het rapport dat de IND liet doen, staat uitvoerig beschreven hoe vluchtelingen geen gebruik kunnen maken van hun rechten door ‘vrijwel onoverkomelijke administratieve hordes’. Een van de grootste hobbels is dat verblijfsvergunningen worden verstrekt voor één of drie jaar. Verlengen kost geld, en veel tijd, daardoor ontstaan ‘verblijfsgaten’.

CMS FORMAT griekenland 2
Mustafa Mohammad: ‘Ik heb nu al slapeloze nachten voor als mijn identiteitsdocument weer verloopt.’ Beeld door: Milad Motlagh

Die gaten blijven je opbreken, vertelt Mustafa Mohammad (32). Hij kwam zeven jaar geleden als vluchteling uit Syrië, is getrouwd met een Griekse en is oprichter van Velos Youth, een dagcentrum voor vluchtelingen van 16 tot 21 jaar in Athene. “Ik heb nu al slapeloze nachten voor april volgend jaar, als mijn identiteitsdocument weer verloopt. Ik heb een advocaat die aandringt op tijdige verlenging, omdat ik anders het dagcentrum niet kan runnen. We huren appartementen waar we dakloze jongeren een plek bieden. Zonder ID kan ik geen overeenkomsten sluiten, krijg ik problemen met de bank… Alles staat dan op losse schroeven.”

Voor jonge mensen is het nog moeilijker, vertelt Mustafa. “Zij hebben niets. Misschien verdienen ze wat met werken in een restaurant. Als hun verblijfsvergunning verloopt, worden ze ontslagen. Aan de huursubsidievoorwaarden kunnen ze nooit voldoen. Sommigen wonen op straat, anderen huren met elkaar een appartement of alleen een bed voor 100 euro per maand. Huizen waar alleenstaande minderjarigen vaak mochten blijven als ze achttien werden, gaan nu naar Oekraïners, en jongeren worden naar kampen ver buiten de stad gestuurd. Dat is een vijandige omgeving voor ze, ze hebben hun vrienden nodig.”

Ongeduld

Yonous Mohammadi, directeur van de Greek Forum of Refugees waarin vluchtelingen zich verenigd hebben, is ervan overtuigd dat de Griekse autoriteiten wíllen dat mensen vertrekken na het krijgen van een verblijfsvergunning. “Er zijn niet alleen pushbacks, maar ook pushforwards. Het systeem is zo gemaakt dat je weer vertrekt. Er is geen integratiepad, mensen leren geen Grieks. Ze kunnen geen leven opbouwen. Natúúrlijk trekken ze verder.” Hij vraagt zich af: “Waarom geven we statushouders niet hetzelfde recht als EU-burgers om zich elders in de EU te vestigen?”

CMS FORMAT griekenland 4
Vluchteling op Victoria Square in Athene. Beeld door: Milad Motlagh

Ook Minos Mouzourakis van de Griekse hulporganisatie Refugee Support Aegean ziet geen beleid om mensen een toekomst in Griekenland te bieden. “Nu vangen de landen aan de buitengrenzen iedereen op. Er zou een eerlijke dialoog tussen de EU-lidstaten moeten komen over onze omgang met asiel. Vluchtelingen bestáán en ze kunnen een bijdrage leveren – als we ze de kans geven.”

In Nederland is het wachten op nieuw beleid van staatssecretaris Van der Burg (VVD) van Justitie en Veiligheid, die bepaalt of de IND de aanvragen van ‘Griekse statushouders’ inhoudelijk gaat behandelen. Chatelion Counet van VluchtelingenWerk is ongeduldig. “De mensen om wie het gaat staan in Nederland al meer dan een jaar in de wacht. Eerst wilde men het onderzoek afwachten en nu zit er nóg geen beweging in, terwijl uit alles blijkt dat de situatie voor statushouders in Griekenland onmenselijk is.”

* Vanwege hun kwetsbare positie noemen we alleen de voornamen van de statushouders. De achternamen zijn bij de redactie bekend.

Deze reportage is mede mogelijk gemaakt door het Steunfonds Freelance Journalisten.

IMG_6825

Wat vinden asielzoekers zelf van de chaos in Ter Apel?

'Nederland vol? Ik zie vaak gebouwen leeg staan.'

CMS format polen

‘We weten nooit wat we in het bos vinden: levende mensen, of lijken’

Krzysztof en Barbara* zoeken op de Pools-Belarussische grens naar vluchtelingen.

Trudeke_Sillevis_Smitt

Over de auteur

Trudeke Sillevis Smitt (1963) is jurist en freelance journalist.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief