Het nieuws over de aanslag op de Iraanse generaal Qassem Soleimani bereikte mij in de vroege ochtend van 4 januari. Terwijl zijn beeltenis op het scherm verscheen, klonken in mijn hoofd de oorlogsliederen. Ik ben een resultaat van de oorlog en neem die overal mee naartoe. Zelfs nu ik zo ver van huis ben. Wegvluchten, was mijn eerste reflex. Maar ik werd door het nieuws ingehaald.

Op de Nederlandse televisie werd de uitvaart van Soleimani, die nog eens 56 slachtoffers eiste, herhaaldelijk uitgezonden. Duizenden in het zwart geklede Iraniërs namen afscheid van hun ‘held’. De dood van de generaal riep bij Iraniërs wereldwijd verschillende reacties op. Een veelgehoorde uitspraak, zelfs van mensen die beweren een hekel aan het regime te hebben, was dat deze man ‘anders was’. ‘Slim, charismatisch, geheimzinnig, een soort Che Guevara.’

Deze laatste omschrijving kwam van de Iraans-Nederlandse schrijver Kader Abdolah. Met ongeloof las ik zijn mening in de Volkskrant, waarin hij samen met andere prominente Iraanse Nederlanders om zijn mening over Soleimani werd gevraagd. Abdolah betuigde ongegeneerd zijn respect voor de generaal. In het eerste boek dat ik van hem las, De meisjes en de partizanen, schreef Abdolah over de mensen die voor de vrijheid vochten, mensen die hun land moesten ontvluchten. Zijn verhaal was voor mij toen herkenbaar en inspirerend.

Mijn eerste reactie was daarom ontkenning: dit kán niet. Hoe kan Abdolah, als gevluchte activist uit dit repressieve regime, zijn respect uiten voor zo’n moordenaar? Hoe kan Ardeshir Zahedi, een voormalige Iraanse diplomaat, die sinds de islamitische revolutie in de VS woont, respect tonen voor Soleimani? En hoe kan de beroemde Iraanse schrijver Mahmoud Dolat Abadi, wiens laatste boek nu al jaren gecensureerd wordt, dat doen?

Iran: veilig en stabiel?

Abdolah zegt over Soleimani: ‘Hij hield de vijand buiten de deur en zorgde daardoor voor veiligheid en stabiliteit in Iran.’ Of Iran veilig en stabiel is (en vooral: voor wie) is zeer de vraag. Dat Abdolah, net als ik en miljoenen andere Iraniërs, buiten Iran zijn vrijheid en veiligheid moet zoeken, en dat miljoenen jongeren op het punt staan om hun vaderland met pijn in hun hart te verlaten, zegt daar eigenlijk al voldoende over.

Ook buiten Iran zorgde Soleimani niet voor veiligheid. Zónder hem had de droom van ayatollah Khomeini van een sjiitisch rijk van Afghanistan tot aan Palestina nooit zover kunnen komen. Het feit dat terroristische groeperingen zoals Hezbollah in Libanon, Syrië en Irak de afgelopen decennia sterker zijn geworden, komt voornamelijk door financiële injecties vanuit Iran.

Net als Iran is ook de VS op zoek naar eigen belangen in de regio

Soleimani had behalve verspreiding van de staatsideologie ‘over de grens’ maar één doel voor ogen: overwinning in de langdurige strijd tussen sjiitische en soennitische moslims. En terwijl Soleimani en zijn troepen met man en macht Assad aan de macht hielden en de protesten in Syrië onderdrukten, raakten miljoen mensen ontheemd.

En net als Iran is ook de VS op zoek naar eigen belangen in de regio. Beiden profiteren van spanningen en langdurige oorlogen buiten hun eigen grenzen. De verkoop van massavernietigingswapens wordt door het behouden en opvoeren van bedreigingen verzekerd. Hiervoor moeten de grootmachten hun vijanden blijven provoceren. Het Midden-Oosten is met zijn vele gewapende groeperingen die als ‘vijanden’ kunnen worden bestempeld, bij uitstek een regio waarin de afgelopen decennia de spanning steeds wordt opgevoerd. Vijanden die soms tégen elkaar en soms mét elkaar tegen een gedeelde vijand vechten. In zulke oneindige oorlogen worden figuren zoals Soleimani dan opeens als ‘held’ bestempeld.

Dat heeft er ook mee te maken dat hij zijn carrière begon als vrijwillige soldaat in de Iran-Irakoorlog en in tegenstelling tot vele andere Iraanse machthebbers niet corrupt leek te zijn. Hij geloofde in de islamitische revolutie en werd in zijn (mis)daden als oprecht gezien.

Soleimani wás de vijand

Ik vraag me af: wie is nou eigenlijk de vijand? Onze vijand zit al sinds 1979 in ons eigen land aan het roer. Welke andere vijand had in minder dan twee weken tijd 1500 protesterende burgers op straat kunnen vermoorden en hun nabestaanden kunnen verbieden om te rouwen? Welke andere vijanden waren er in geslaagd om binnen één week 7500 mensen te arresteren en voor hun vrijlating miljoenen rials borg te eisen? Welke vijand had het land zo van binnenuit kunnen vernietigen als het Iraanse regime van ayatollah Khamenei?

Het was geen geheim dat Soleimani tot aan zijn dood als militaire commandant die het dichtst bij de hoogste leider van Iran stond, de onderdrukkingsstrategie mede bepaalde. Soleimani was verantwoordelijk voor de repressie van de protesten van het Iraanse volk. Helaas werden de beelden van zijn misdaden niet op de Nederlandse noch op de buitenlandse televisie uitgezonden. Er spelen natuurlijk ook andere, grotere belangen, die boven de mensenrechten gaan. Behouden van de nucleaire deal met Iran bijvoorbeeld, en profiteren van de economische relatie met het land.

Volgens de mensen die Soleimani als held beschouwen, is de VS door deze aanslag weer de grote vijand. Zij zien elke aanval op een Iraanse militair als een aanval op het land, op het Iraanse volk. Zij voelen de angst voor oorlog en vergeten de daden van hun eigen generaal. Ze tonen sympathie met hem. Het klinkt mij als een geval van het Stockholmsyndroom, aangevuld met anti-imperialistische en anti-Amerikaanse sentimenten, die al sinds de islamitische revolutie in 1979 sterk leven in Iran. Deze gevoelens – fel tegen de VS als grootmacht – idealiseren de strijd van Soleimani tegen de vijand (de VS).

Nationalisme verblindt

Dat een democratie als de VS het rechtvaardig vindt om iemand, zonder bewijs in het buitenland te liquideren, maakt veel nationalistische reacties los onder de Iraanse bevolking. Een nationalisme dat de misdaden van Soleimani goedpraat.

De Iraanse intelligentsia die achter Soleimani is gaan staan, is ook in de val van dit nationalistische populisme gelopen. Ondertussen ontkennen ze dat Iran voortdurend in oorlog en strijd verkeert, nu al veertig jaar geïsoleerd is en dat de jongere generaties de isolatie, strijd en sancties zat zijn en contact met de vrije wereld willen. Ja, zelfs met de VS en Israël.

Voor een nationalist is het geen probleem als zijn held miljoenen mensen vernietigt. Een nationalist is blij zolang elke oorlog buiten de grenzen van zijn land wordt gehouden. Soleimani, een gevaarlijke terrorist, was een product van deze manier van denken. Een afschuwelijke redenering die vele slachtoffers eist. Soleimani straalde macht uit; een masculien aspect dat in landen als Iran, dat al eeuwenlang een patriarchaal systeem in stand houdt, onverminderd populair is.

In de media zag ik dat mensen de score tussen Iraanse en Amerikaanse aanvallen bijhouden, alsof het om een voetbalwedstrijd gaat. Het grote verschil is dat bij deze ‘wedstrijd’ miljoenen mensen onvrijwillig zijn betrokken. Denk aan de 167 onschuldige vliegtuigpassagiers die onderweg naar huis ‘per ongeluk’ werden neergehaald en geen idee hadden dat zij zich op het speelveld begaven.

Tegen Iraniërs wereldwijd die zich positief hebben uitgelaten over Soleimani wil ik zeggen: u bent niet mijn vertegenwoordiger. U bent niet mijn stem en niet die van alle anderen die de afgelopen veertig jaar onder het regime hun dierbaren hebben verloren, in de gevangenis zijn beland of gevlucht zijn.

Sardar_Qasem_Soleimani-04

Mag Trump zomaar een generaal doden?

Het korte antwoord daarop: nee.

1024px-Hezbollah_iran_hamas

Iraanse interventies in de Arabische Wereld

Het Iraanse regime stopt – soms openlijk, soms langs slinkse wegen –  miljarden in…

Firoozeh Farjadnia

Over de auteur

Firoozeh Farjadnia groeide op in Kermanshah, in het Koerdische deel van Iran. In 1995 vluchtte ze naar Nederland, waar ze een opleiding …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief