Nelson Mandela staat bekend als iedereens goedlachse knuffelopa. Hét icoon van rechtvaardigheid omdat hij een einde maakte aan de apartheid in Zuid-Afrika. Een regime waar we nu (bijna) collectief van gruwelen. Maar tot 2008, vijf jaar voor zijn dood, stond Mandela op de officiële terroristenlijst van de Verenigde Staten – een racistische staat werp je namelijk niet omver met waterballonnen. Dat doe je met strategie, protest en soms met wapens.

Toen ‘Madiba’ na 27 jaar gevangenschap in 1991 als vrij man 20.000 uitzinnige Nederlanders op het Leidseplein toesprak, leek het alsof we allemaal anti-apartheidsstrijders waren. Premier Mark Rutte beweerde na Mandela’s overlijden dan ook dat ‘Nederland voorop ging in de strijd’ tegen apartheid. In werkelijkheid deed Nederland apartheid lang af als een binnenlandse, Zuid-Afrikaanse aangelegenheid en deed het halfslachtig mee aan internationale boycots; de centen gingen vóór. Alleen gematigde anti-apartheidsclubs kregen voor de schijnbalans wat geld. Pas toen de kritiek op de witte Zuid-Afrikaanse regering te overweldigend werd, nam Nederland stelling tegen het regime.

Vastgelopen discussies, eeuwig rondzingende onjuistheden en foodhallen: van sommige dingen zou het fijn zijn als we er met z’n allen een punt achter zetten en ons bezighouden met nuttigere zaken. OneWorld is er klaar mee. Deze maand: het ‘redelijke midden’.

Typisch gedrag van ‘het redelijke midden’. Dat is de groep die de laatste jaren door politici en opiniemakers wordt geprezen omdat ze geen kant kiest (behalve dat van het midden). Dat is de grootste verdienste van dit redelijke midden; niks veranderen. Het zijn de hoeders van de status quo omdat hen is wijs gemaakt dat sociale verandering hun comfortabele stabiliteit – huisje, leaseauto, skivakantie – verstoort.

Ze rijden niet met tractoren het Malieveld aan gort om hun aandeel stikstof in de lucht te houden (al hebben ze begrip voor die hardwerkende boeren), maar ketenen zich ook niet vast aan kolencentrales (minder begrip, vanwege de eerder genoemde economische stabiliteit).

Het redelijke midden moet belastingbetalend Nederland voorstellen, dat de boel draaiende houdt en ondertussen wordt overstemd door radicale activisten; drammers die willen breken met bijvoorbeeld het allesverslindende kapitalisme. Die mensen ‘polariseren’ alleen maar.

Wij-zij tegenstelling

Deze term is cruciaal voor het redelijke midden, het magische woord waarmee je elk kritisch debat tot moes slaat: ‘Niet zo polariseren’. Met andere woorden: verstoor de boel niet, we hebben het toch goed? De laatste jaren wordt het vooral misbruikt om mensen uit gemarginaliseerde groepen, die voor zichzelf opkomen door kritisch te zijn over racisme of genderongelijkheid, te betichten van ‘wij-zij’-tegenstellingen creëren.

Wie ‘wij’ en wie ‘zij’ zijn wordt nooit benoemd. Al laat het zich raden dat ‘wij’ het redelijke midden is; het medicijn voor de tweedeling in ons verder zo gave land. Gevaarlijk aan hoe het woord ‘polariseren’ wordt ingezet, is dat het suggereert dat iemand die strijdt tegen arbeidsdiscriminatie net zo goed zou polariseren als iemand die vindt dat moslims geen rechten mogen hebben. Terwijl de eerste geen probleem creëert, maar benoemt dat er een probleem ís.

Een aardig individu kan ook bijdragen aan een onrechtvaardig systeem

Ook in coronatijd wordt er van alle kanten gezegd dat we nu vooral niet moeten ‘polariseren’. Zo vond Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok dat viroloog Ab Osterhaus geen kritiek mocht hebben op het beleid van het RIVM. “In tijden van angst is het belangrijk dat wetenschappers met één mond spreken”, zei Klok bij NPO Radio 1. Een hoofdredacteur die vindt dat je geen kritiek moet hebben op de autoriteiten?

Powerduiding
Een nieuwe podcast met de ondertitel ‘linkse politieke powerduiding’ heeft de sarcastische titel Het Redelijke Midden. Waarom deze naam? “Wat ons betreft is de publieke opinie dusdanig opgeschoven naar rechts, dat zelfs wat ‘links’ of ‘radicaal-links’ genoemd wordt, eigenlijk een gedweeë capitulatie voor het neoliberalisme is”, zegt journalist Pim van den Berg. Samen met schrijver Thijs Kleinpaste, mediacriticus Kelly Mostert en online strateeg Jaap Stronks maakt hij de podcast.

“Er is amper systeemkritiek vanuit links, amper durf om de werkelijk fundamentele, destructieve tendensen van kapitalisme te erkennen, laat staan te ontmantelen, of met alternatieven te komen.” Wat Het Redelijk Midden betreft is anti-kapitalisme de énige zinnige respons. “Want klakkeloos meegaan in onze zelfverwoesting zou onredelijk gevonden moeten worden, toch? Vandaar de naam.”

Het redelijke midden zal zich nooit mengen in ingewikkelde discussies over de relatie tussen kapitalisme en vrouwenonderdrukking. Net zomin zal het midden het opnemen voor ongedocumenteerden die geen basisvoorzieningen krijgen. Totdat bepaald sociaal onrecht zo breed wordt afgekeurd – bijvoorbeeld het uitzetten van schattige, minderjarige asielzoekers – dat het midden niet achter kan blijven. Dan doen ze alsof ze altijd al criticasters waren van het asielsysteem en sluiten ze zich geruisloos aan bij de door hen verguisde activisten. Een beetje zoals Rutte en zijn Mandela-liefde.

Of zoals zijn schaamteloze statement onlangs tijdens een corona-persconferentie dat hij een ‘diep socialistisch land’ leidt met ‘veel waardering voor de publieke sector’. Alsof hij niet al een decennium bezuinigt ten faveure van belastingontduikende multinationals. De redelijke middenmoters klapten ondertussen op Rutte’s aanwijzen voor het door zijn kabinetten uitgeknepen zorgpersoneel. Want het voelt goed om te doen alsof ‘de meeste mensen deugen’.

Geen wonder dat Rutger Bregmans gelijknamige feelgoodboek een bestseller is. Het zegt tegen ons: de wereld is misschien bar en boos, maar jij bent goed. Fijn voor de middenmensen, want zij zien liever het grote plaatje niet; dat een aardig individu ook kan bijdragen aan een onrechtvaardig systeem. Daarbij: kritisch zijn en systeemdenken is ook helemaal niet leuk. Het levert confrontaties op met jezelf en je omgeving. Wie heeft daar zin in?

Symbool van de ideeënarmoede

Het redelijke midden is een diffuse groep; van GroenLinksers, VVD’ers, tot CDA’ers en PVV’ers. Maar we kunnen stellen dat het midden alles behalve redelijk óf gematigd is. Het is eerder laf, het symbool van politieke ideeënarmoede en niet eens het midden, maar gewoon het nieuwe woord voor rechts – want behoudend.

Geen wonder dat VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff vorig jaar probeerde de partijkoers te laten aansluiten op dat redelijke midden, in zijn discussiestuk met de lukrake titel Liberalisme dat werkt voor mensen. Hij stelde zijn achterban gerust dat er in elk geval niets ging veranderen aan hun leven: ‘Je hoeft niet korter te douchen, je hoeft niet met een schuldgevoel het vliegtuig in en je balletje mayo smaakt nog net zo lekker als nu.’ Totdat een plantaardig dieet de norm wordt: dan zal het redelijke midden er als de koloniale kippen bij zijn om die nieuwe kikkererwtenpannenkoek (roti) te claimen als hun uitvinding.

Geen enkele sociale vooruitgang – vrouwenkiesrecht, arbeidsrechten – is er gekomen door redelijk te zijn

Wanneer bepaalde vrijheden tot de norm behoren, vragen we ons zelden af hoe keihard de strijd moet zijn geweest om ze te verwerven. Geen enkele sociale vooruitgang – vrouwenkiesrecht, arbeidsrechten – is er gekomen door redelijk te zijn. Die rechten zijn bevochten door ‘radicalen’ als Martin Luther King en ‘terroristen’ als Nelson Mandela. Daarom stel ik een nieuwe term voor: het valse midden. Dan weten we in elk geval iets beter waar we het over hebben.

Dit artikel verscheen eerder in OneWorld Magazine.

We leven in onzekere tijden door het coronavirus. Er is behoefte aan betrouwbare informatie én verdieping. We hopen dat je dit bij ons vindt en wil bijdragen aan onze onafhankelijke journalistiek.

Dit kan je doen door te doneren of je te abonneren op ons magazine. Alvast bedankt!

6803251943_5cf0aeed23_o

Bij de echte subsidieslurpers heet het ineens ‘belastingvoordeel’

OneWorld is er klaar mee: subsidieophitsing.

seada-uitgelicht1

‘Een crisis gaat ons egoïsme niet veranderen’

In coronacrisis tonen Nederlanders zich solidair met elkaar, merkt Seada Nourhussen.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Hoofdredacteur

Seada Nourhussen (Gondar, Ethiopië 1978) is sinds februari 2018 hoofdredacteur van One World. Tot eind 2018 was ze columnist voor Trouw en …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief