Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Al sinds ver voor zijn aanwezigheid in de Tweede Kamer lijken veel media geobsedeerd met de uitlatingen van Thierry Baudet. Of het nou de bedoeling is om hem te confronteren, te bekritiseren, een podium te geven of zijn achterban te onderzoeken: de man was niet van televisie of uit de kranten weg te slaan, en bouwt al sinds het begin van zijn partij aan een grote aanwezigheid op social media, YouTube en online forums.

De Forum-soap gaat voor alles

De soapachtige perikelen die dit oplevert worden, net als iedere ander kronkel van Baudet de afgelopen jaren, breed uitgemeten in de pers. De NOS laste nota bene een extra journaal in toen Baudet als partijvoorzitter opstapte. Ik kan me geen extra journaal herinneren voor de ruzies bij DENK, een partij die toch een Kamerzetel meer had dan Forum voor Democratie. Ondertussen beheerst de Forum-soap krant, televisie, radio en internet.

Baudet mocht eind november bij Beau aanschuiven: de vierde keer in iets meer dan een jaar tijd dat hij daar aan tafel zat. In februari liep de Forum-leider binnen vijf minuten geïrriteerd weg tijdens een interview met Emma Wortelboer voor De Vooravond. ‘Een walgelijk, oppervlakkig, NPO-achtig interview’, liet de NPO hem nog sneren. En weglopen deed hij vaker: een uitzending van Jinek verliet Baudet voortijdig omdat de ‘roast’ van cabaretier Martijn Koning hem niet beviel. RTL en Eva Jinek boden na afloop excuses aan, niet aan de kijker of aan Koning, maar aan Baudet, die zei voorlopig niet meer bij Jinek aan tafel te gaan zitten. Ook NPO-talkshows OP1 en Margriet van der Lindens M hadden de handen vol aan Baudets rare sprongen. En bij WNL, waar hij ook geregeld aanschoof, hebben ze het überhaupt al zo’n beetje het hele jaar rond over de man die door alt-rightorganisatie Erkenbrand ‘onze leider’ wordt genoemd.

De inhoud blijft buiten schot, dus kunnen leden scoren door afstand te nemen van het expliciete antisemitisme

Een van de gevolgen van de aandacht voor de politieke soap rond FvD is dat die andere zaken, zoals de verhoren in de toeslagenaffaire en het bijbehorende institutionele racisme, naar de achtergrond dringt. Bij alle talkshows werd de duiding vooral gedaan door journalisten en (voormalig) FvD-leden, en richtte zich op het dagelijkse gekonkel bij de partij. De denkbeelden die binnen de partij gangbaar zijn, kwamen dus niet of nauwelijks aan de orde. Doordat de inhoud van de partij zelf buiten schot blijft, kan iedereen binnen Forum voor Democratie nu makkelijk scoren door afstand te nemen van het extremere en expliciete antisemitisme. Media faciliteren dat zonder harde vragen te stellen over wat die mensen al die jaren nou binnen de partij deden.

Media-aandacht in aanloop naar de verkiezingen van 2021

Hoewel de rechtse partijen (centrumrechts en populistisch rechts bij elkaar) tijdens de verkiezingscampagne ongeveer de helft van de zetels in de Tweede Kamer hadden, kregen ze in de media drie keer zoveel aandacht als de linkse partijen. Dat blijkt uit onderzoek naar de media-aandacht voor de lijsttrekkers van de grootste partijen gemeten in de periode 1 februari-12 maart 2021, in 45 radio- en tv-programma’s bij de publieke omroep.

Andere conclusies: in de verkiezingscampagne kwamen mannelijke politici twee keer zo vaak aan bod als vrouwen. Thierry Baudet kreeg meer spreektijd dan Jesse Klaver of Esther Ouwehand en Forum voor Democratie kreeg op televisie meer aandacht dan de linkse oppositiepartijen en de ChristenUnie bij elkaar, die een veel groter deel van de bevolking vertegenwoordigen. ‘Vermoedelijk speelt hier mee dat journalisten sneller aanslaan bij ophef, die Baudet graag biedt’, concludeert NRC. Bovendien kreeg Baudet veruit de meeste media-aandacht in vergelijking met de verwachting op basis van het aantal Kamerzetels vóór de verkiezingen (twee), zo liet politiek blog Stuk Rood Vlees zien (zie grafiek).

graph1 (1)
Beeld door: Stuk Rood Vlees

Rassenleer met een miljoenenpubliek

In werkelijkheid komt dat antisemitisme natuurlijk niet uit de lucht vallen. Forum voor Democratie is al sinds de oprichting een racistische partij, met een racistisch partijprogramma. FvD-fans vierden Baudets overwinningsspeech na de Eerste Kamerverkiezingen vorig jaar, waarin hij de ‘boreale’ (lees: witte) beschaving heilig verklaarde, immigratie tot de vijand, en universiteiten, media en eigenlijk de gehele politiek als verraders neerzette. ‘He has gone full race realism with a million people watching’, schreven Baudets meest neonazistische supporters op internetforum 4chan. Oftewel: hij stond voor een miljoenenpubliek rassenleer te verkondigen.

Bron: twitter.com

De waarheid is dat FvD nooit zo groot was geworden zonder dat racisme. Iedere absurde en abjecte bewering die uit Baudets mond kwam, genereerde alleen maar meer media-aandacht — zoals ook gebeurde bij Pim Fortuyn in 2002 en Geert Wilders in 2006. Maar Fortuyn werd vermoord, en Wilders lijkt aan het einde van zijn Latijn. We zien liever een fris gezicht dat dezelfde dingen in wat meer pretentieuze bewoordingen zegt, zoals onderzoekster Flavia Dzodan in 2017 al opmerkte. Vandaar dat Jort Kelder bij Buitenhof in 2019 Baudet een solo-interview aanbood, en Jesse Klaver niet: ‘Klaver alleen is volgens ons geen garantie op nieuwe inzichten of vergezichten.’ Politieke inhoud is blijkbaar vooral leuk als het nieuw en innovatief is, ook als dat nieuwe en innovatieve neerkomt op racisme.

Slechte publiciteit bestaat niet

Dit soort media-aandacht komt neer op gratis reclame. There’s no such thing as bad publicity. Door Baudets uitspraken constant te belichten werd hij een van de voornaamste namen in de oppositie. Zielsverwant Donald Trump maakte gretig gebruik van dit soort reclame: onderzoeksfirma mediaQuant becijferde dat de man gedurende de presidentiële verkiezingen van 2016 5 miljard dollar aan onbetaalde media-aandacht kreeg, tegenover 3 miljard dollar voor Hillary Clinton.

Door Baudets uitspraken constant te belichten werd hij een van de voornaamste namen in de oppositie

Ook in de politicologie is er bewijs dat dit soort aandacht tot politieke winst leidt. Om socioloog Tom van der Meer te citeren: ‘Een politiek bandwagon effect betekent dat burgers hun beleids- of partijvoorkeuren of hun politieke gedrag aanpassen, om maar te horen bij die van de grootste, de populairste, en/of de snelst groeiende groep volgens de peilingen.’

animal-dog-pet-dangerous-2238

Wat politici eigenlijk bedoelen als ze zeggen: ‘Red dit land!’

Een ‘hondenfluitje’ stelt politici in staat om weg te komen met racistische uitspraken.

Toch gaat dit niet alleen over media-aandacht; ook inhoudelijk is er sprake van een verschuiving waarvan Baudet heeft geprofiteerd. In de jaren negentig hadden Baudets vele racistische uitspraken hem misschien eerder gediskwalificeerd, maar tegenwoordig liggen ze simpelweg in het verlengde van veel gangbare opvattingen. Tot voor kort werd dat mainstream racisme buiten FvD belichaamd door VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff, maar VVD-Tweede Kamerlid Bente Becker lijkt het stokje over te hebben genomen: hard schreeuwen, uithalen naar migranten en vluchtelingen, discriminerende en onhaalbare beleidsvoorstellen doen en steigeren als je kritiek krijgt. Ook het CDA houdt wel van wat racistische hondenfluitjes op z’n tijd, en ook de ‘linkse’ SP is al een tijd bezig met een gestage beweging naar rechts wat migratie betreft.

Vergelijkbare ideologieën

De overlap in racistische retoriek tussen mainstream rechtse partijen en Forum voor Democratie wordt ook zichtbaar als je beseft waar FvD’s kiezers vandaan komen. Volgens een eerste peiling van Ipsos kwam 75 procent van de steun voor FvD bij de Eerste Kamerverkiezingen vorig jaar van mensen die in 2017 op PVV, VVD, CDA en FvD zelf stemden. Slechts 10 procent van de huidige FvD-stemmers stemde toen op een linkse partij. Mocht de partij ooit uit elkaar klappen, dan kunnen die kiezers weer terug naar hun oude nesten – partijen die voor een groot deel hetzelfde verhaal vertellen, en onderdeel zijn van hetzelfde probleem. Het is geen toeval dat Wybren van Haga, nadat hij uit de VVD was geschopt, snel aansluiting vond bij FvD: deze partijen hebben gewoon heel vergelijkbare ideologieën.

En daar zou het nu eigenlijk over moeten gaan. Over het racisme waar Forum voor Democratie zijn populariteit op heeft gebouwd, en de manier waarop datzelfde racisme terug te vinden is in andere partijen. Over waarom media jarenlang zo geobsedeerd waren met de persoon Baudet, en hem nu pas echt als extreemrechts behandelen. Over waarom er nu een brede consensus is ontstaan dat het expliciete antisemitisme een onoverkoombaar probleem is bij de partij, maar datzelfde niet geldt voor andere vormen van racisme—en dan niet alleen bij FvD.

Met andere woorden: het zou weer over de politieke inhoud moeten gaan, in plaats van over de dagelijkse perikelen in een marginale partij als Forum voor Democratie.

Dit is een geactualiseerde versie van een eerder artikel van Sander Philipse over hoe Forum voor Democratie garen spint bij de ‘mediacratie’.

Rectificatie: In een eerdere versie van dit artikel schreef de auteur dat FvD-Statenlid Yael Potjer in 2017 kritiek zou hebben geuit over antisemitisme in WhatsApp-groepen. Dit bleek niet juist. Potjer zegt na Baudets terugtreden kritiek te hebben geuit op nazistische trekken bij partijgenoten.

media

Media en de schietpartij in Utrecht: misselijkmakende hijgerigheid

Anonieme bronnen en wilde speculaties, alles om de kijkers vast te houden.

elijah-o-donnell-603766-unsplash

De verrechtsing van de media

Journalisten vertellen wat er allemaal mis gaat door de verrechtsing op de redactie.

Sander-Philipse

Over de auteur

Sander Philipse schrijft normaal gesproken over American Football maar vindt progressieve zaken ook belangrijk.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief