Podcasts zijn allang geen trend meer: ze worden op steeds grotere schaal gemaakt en geconsumeerd. Zo ook tijdens de maanden in lockdown, toen mensen massaal aan het podcasten sloegen – zowel met luisteren als met maken. Want ook als je niet meer samen kunt komen, kun je vanuit huis met slechts een microfoon en een computer, een podcast maken. Omdat ze gratis zijn, makkelijk te downloaden en over alle onderwerpen kunnen gaan die je maar kunt bedenken, hebben podcasts ook het imago toegankelijk te zijn. Iedereen kan er immers een maken, en iedereen kan ze beluisteren. Of toch niet?

Blinde luisteraars

Sander Smale (21) en Tatjana Wehrmann (30) zijn allebei blind én fervent podcastluisteraar. “Ik ben geabonneerd op zo’n 150 shows”, zegt Smale. “Ik ook, hoewel ze niet allemaal meer nieuwe afleveringen publiceren”, vult Wehrmann aan. Vanaf deze week zijn ze behalve luisteraar, ook maker: op het Podcastfestival lanceren ze de eerste aflevering van hun podcast De Witte Stok. Wehrmann: “Over de dingen waar wij als blinden letterlijk en figuurlijk tegenaan lopen.”

Het lijkt zo’n logische stap: door het wegvallen van zicht ervaren ze de wereld al grotendeels auditief en met podcasts krijgen blinde en slechtziende mensen toegang tot een gigantische wereld aan verhalen. Toch zijn podcasts niet bijzonder populair in deze groep, zeggen Smale en Wehrmann. “Het grootste probleem is je weg te vinden in het enorme aanbod, zeker voor blinde en slechtziende mensen,” zegt Smale.

Zelf vinden hij en Wehrmann vooral podcasts via sociale media, waar ze verschillende makers volgen. Maar veel blinde en slechtziende personen zitten niet op sociale media. En er bestaat geen overzichtelijke en toegankelijke online podcastgids om nieuwe producties te ontdekken.

Onder blinde en slechtziende mensen is er ook angst voor nieuwe technieken

In deze groep is er bovendien angst voor nieuwe technieken, vertellen ze. Dat leeft natuurlijk breder, maar voor veel blinde en slechtziende mensen is de angst niet ongegrond. Het gebeurt namelijk regelmatig dat bedrijven hun app updaten of site aanpassen zonder rekening te houden met blinde en slechtziende mensen.

Om internet te gebruiken maken Smale en Wehrmann – net als de meeste blinde en slechtziende mensen – gebruik van een zogenaamde screenreader: software die tekst op een webpagina voorleest. Met gebruik van het toetsenbord selecteren ze daarnaast knoppen op het scherm of ze geven met hun stem een commando. “Bij de nieuwste update van Spotify kunnen we de player niet meer aanklikken met onze spraaksoftware, en ja, dan houdt het op.”

Nieuwkomers

thumbnail_RAUM – portretten – lr – Hanin
Hanin Ballan

Ook voor mensen die nieuw in Nederland zijn, zouden podcasts ideaal kunnen zijn: ze geven een inkijkje in een nog niet zo bekende wereld en kunnen een handig hulpmiddel zijn om de taal te leren. Maar ook deze groep weet de podcast niet altijd te vinden. “Om muziek te luisteren wordt Soundcloud veel gebruikt, dus dat is een ideale plek om deze doelgroep te bereiken”, vertelt de Nederlands-Syrische journalist Hanin Ballan (23).

Met haar podcast Andak Gabar richt ze zich specifiek op nieuwkomers met een Arabische taalachtergrond. De podcast kwam voort uit haar afstudeeronderzoek, waarvoor ze meer dan 350 Syrische nieuwkomers over hun nieuwsgebruik sprak. “Ik kwam erachter dat ze graag het nieuws willen volgen, maar hun Nederlands nog niet goed genoeg is om bijvoorbeeld nos.nl te kunnen volgen.”

Vanuit die behoefte is er een nieuwscircuit op Facebook ontstaan. “Nieuwkomers die al wat beter Nederlands spreken, beginnen allerlei groepen en pagina’s waarop artikelen van bijvoorbeeld de NOS naar het Arabisch worden vertaald.” Die zijn ontzettend populair – “sommige pagina’s hebben tienduizenden volgers” – maar niet altijd even accuraat, zag Ballan. “Ik merkte dat een deel van het nieuws daar niet klopte.” Niet door slechte intenties, maar vooral door inaccurate vertalingen, door taal maar ook door cultureel begrip.

Er is nog steeds behoefte aan betrouwbaar nieuws in het Arabisch en Nederlands

Naar aanleiding van haar onderzoek sloeg Ballan de handen ineen met een bevriende Syrische journalist, Besan Zarzar. Samen begonnen ze de podcast Andak Gabar, letterlijk vertaald: ‘Heb je er kennis van?’. “We vatten het nieuws samen, eerst in het Arabisch en daarna in het Nederlands.” Ook maakten ze de afgelopen maanden enkele afleveringen over de persconferenties van premier Rutte. “Ik volgde het nieuws op de voet en selecteerde wat ik relevant vond voor de doelgroep. Destijds werden er bijvoorbeeld 5G-masten in brand gestoken en las je in de media over een opleving van rechts-extremisme. Ik vond het belangrijk om Syriërs uit te leggen wat er gebeurde.”

Ballan kreeg ontzettend veel reacties van luisteraars van Andak Gabar. Zoals verwacht waren dat veel Syriërs die kort in Nederland woonden, maar ook andere Arabisch-sprekende mensen. “En wat ik grappig vond: er luisterden ook Nederlanders die Arabisch aan het leren waren.”

Met de luistercijfers ging het goed – de eerste aflevering was binnen drie dagen meer dan duizend keer beluisterd. Toch besloot Ballan het project te stoppen. “Het klinkt misschien flauw, maar ik voelde me te veel een taalschool. Ik denk dat er nog wel behoefte is aan betrouwbaar nieuws in het Arabisch en Nederlands.” Maar veel aanbod is er niet, na het wegvallen van Andak Gabar, zegt Ballan.

Dove en slechthorende ‘luisteraars’

Dove en slechthorende mensen zijn op het eerste gezicht niet de meest voor de hand liggende podcastdoelgroep. Toch kunnen ook zij van podcasts genieten, zegt web developer Darice de Cuba (39), zelf niet doof geboren maar doof geworden (ofwel laatdoof). Zij houdt zich naast haar reguliere werk bezig met toegankelijkheid van ontwerp en techniek. Zo geeft ze advies aan bedrijven om bijvoorbeeld hun website toegankelijk te maken en spreekt ze hierover op festivals en congressen.

thumbnail_Darice-Sept-2019-square
Darice de Cuba

Om podcasts toegankelijk te maken voor dove en slechthorende mensen, bestaat een heldere oplossing: een transcript toevoegen. Toch is het aantal podcasts in Nederland dat de afleveringen uitschrijft, beperkt. Een rondvraag op Twitter levert zeven Nederlandstalige podcasts op die van alle of sommige afleveringen transcripten maken.

“In de Verenigde Staten is dat veel meer.” De Cuba noemt de podcast This American Life: een van de bekendste en langstlopende Amerikaanse podcasts, waar in iedere aflevering verhalen rond een maatschappelijk thema worden verzameld. Deze podcast heeft van alle 751 afleveringen op de website een transcript toegevoegd. Dat dit in Nederland minder gebruikelijk is, heeft volgens De Cuba te maken met tijd en geld, maar ook met bewustwording. “Veel podcastmakers denken er gewoon niet aan.”

Veel podcastmakers zijn zich niet bewust van het publiek dat ze mislopen

Het transcriberen van audio is bovendien een tijdrovende klus, en voor het uitbesteden hebben veel, vooral kleine, onafhankelijke podcastmakers, het geld niet. Veel podcastmakers zijn zich daarbij niet bewust van het publiek dat ze mogelijk mislopen, en dat laat ook niet altijd van zich horen, ziet De Cuba. “Ik denk dat ze zich er soms gewoon bij neerleggen, dat podcasts niet toegankelijk voor hen zijn.”

De Cuba vindt dat podcastmakers toch de moeite moeten nemen hun afleveringen te (laten) transcriberen. De groep die geïnteresseerd is in transcripten, is namelijk groter dan alleen dove en slechthorende mensen, denkt ze. “Transcripten maken podcasts ook voor mensen voor wie Nederlands niet de eerste taal is, makkelijker te volgen. En er zijn mensen die snel overprikkeld raken door audio, of mensen die gewoon liever lezen dan luisteren.”

Een bijkomend voordeel van transcripten op de site van een podcast, zegt De Cuba: “Google houdt er ook van.” Omdat tekst wel doorzoekbaar is en audio niet, maakt het publiceren van een transcript je website beter vindbaar.

Een vraag voor veel, zeker beginnende, podcastmakers: hoe bereik ik meer mensen, hoe laat ik mijn publiek groeien? Promotie en mond-tot-mondreclame werken, maar toegankelijkheid kan ook zorgen voor een groter – en diverser – publiek. Want daar valt nog een wereld te winnen voor podcastmakers in Nederland.

Op 18 en 19 september vindt de derde editie van het Podcastfestival plaats; vol liveshows, panelgesprekken en meer. Darice de Cuba spreekt over het belang van transcripten en Tatjana Wehrmann en Sander Smale presenteren de eerste aflevering van hun podcast De Witte Stok.

Two women wearing a medical face masks

‘Gaan we nu wel naar dove en slechthorende Nederlanders luisteren?’

'Hoe kun je spraakafzien ('liplezen') door een mondkapje?'

IMGL2237

Scenarist Diana Sno (SpangaS): ‘Ik zie mezelf nog steeds niet terug op tv’

Diana Sno gebruikt haar invloed om meer diversiteit op de Nederlandse tv te brengen.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
li57P-UN_400x400

Over de auteur

Misha Melita is journalist en podcastmaker en organiseert op 18 en 19 september vanuit Stichting Podcastnetwerk de derde editie van het …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief