Toen ik op mijn zestiende in een restaurant ging werken, kwam ik in aanraking met conventionele wijn. Ik vond het leuk om er wat over te leren, maar het was ook een ver-van-mijn-bedshow. Ik zag vooral het clichébeeld van neuzelende mensen, veelal mannen in pak, die spraken over details als rijping op eikenhouten vaten en aardse tonen van meloen. Maar sinds ik in een restaurant werk waar we ‘natuurlijk gemaakte’ wijnen schenken, ben ik enthousiast over natuurwijnmakers.

Natuurwijnmakers neuzelen niet, ze maken wijn omdat ze het leuk vinden en lekker – iets wat je nooit (!) over ‘gewone’ wijn mag zeggen. Bij natuurwijn zijn de druiven op biologische of biodynamische wijze verbouwd, al dan niet gecertificeerd. De wijnen zijn ongefilterd en dus vaak troebel, er gaat geen gist bij, want de druiven vergisten spontaan en er wordt verder niets aan toegevoegd. Hooguit zit er, om de wijn wat stabieler te maken, een paar milligram sulfiet in – verwaarloosbaar vergeleken met de honderden milligrammen in gewone wijn. De smaken zijn wild en spannend: je proeft het sappige van druiven en ik word blij van de geur en smaak van wilde gisten.

Het valt me op dat natuurwijn steeds vaker bij restaurants op de kaart staat; ik ben dus lang niet de enige liefhebber. Maar wat zijn, behalve de smaak, de verschillen tussen dit drankje en de gemiddelde fles uit supermarkt of slijterij?

Om daarachter te komen reis ik af naar het Twentse Vriezenveen; naar natuurwijngaard VieVinVjienne van Hermien en Marcel Oude Booyink. Het land lijkt er door onkruid overwoekerd. De wijnstokken zijn meer dan twee meter hoog, terwijl ze bij de meeste Franse wijngaarden niet hoger komen dan mijn middel. “De lange stammen houden veel voeding vast voor de druiven en zorgen dat als het vriest in mei, de oogst niet verloren gaat”, zegt Marcel Oude Booyink. Vanaf een meter boven de grond is het namelijk bijna twee graden warmer.

Wrang genoeg krijgt Nederland, net als andere noordelijke landen, een steeds gunstiger klimaat om wijn te verbouwen. Onlangs meldde de Universiteit van Columbia nog dat als de aarde zoals verwacht twee graden opwarmt, de wereldwijde oppervlakte die geschikt is voor wijnbouw halveert. De klap is een beetje op te vangen met klimaatresistentere druivenrassen, maar waarschijnlijk zal de wijnteelt grotendeels naar het noorden opschuiven.

Scharrelende schapen

Hermien en Marcel Oude Booyink zijn hun wijngaard en natuurwijnmakerij in 2007 begonnen. Ze zijn niet biologisch gecertificeerd, maar gebruiken uit principe geen gif. Hun manier van werken illustreert de natuurwijnmakersfilosofie: ze willen niet alleen qua smaak een alternatief zijn voor conventionele wijn, ze geloven ook in een andere verbouwmethode dan kale vlaktes met eindeloze rijen druivenranken.

Zo lopen er tussen de druivenstokken Shropshire-schapen, het enige schapenras dat de stam van de wijnstokken niet opeet, legt hij uit. Wel eten ze ‘onkruid’ en wat laaghangende bladeren van de druivenplant en dat is weer handig voor de bemesting. Ook maken ze met hun pootjes de aarde goed los. Machines doen het tegenovergestelde: die persen de aarde samen.

De Oude Booyinks nemen liever slechte oogsten voor lief dan dat ze kopersulfaat of andere middelen gebruiken

“Op de grote distels die afgelopen zomer in de wijngaard stonden, wemelde het van de insecten”, vertelt Hermien. Het wortelnetwerk van de bomen om de gaard heen, het onkruid en de struiken wisselen gezonde schimmels en voeding uit. Insecten zorgen voor bestuiving en miljoenen wormen zorgen dat de bodem los blijft zodat regenwater de wortels van de wijnstokken goed kan bereiken.

Om de risico’s op schimmels te beperken, werkt het stel met nieuwe druivenrassen zoals marechal foch, rondo, johanniter en solaris – die zijn gekruist om resistenter te zijn tegen bijvoorbeeld een veelvoorkomende schimmel als valse meeldauw. De traditionele druivenrassen als chardonnay, sauvignon blanc en pinot noir zijn veel vatbaarder voor schimmels. Daarnaast plukken ze in de zomer een deel van de bladeren weg, zodat de wind de planten droog houdt en er geen schimmels ontstaan.

In de conventionele wijnteelt wordt wel veel gespoten. In Frankrijk neemt de wijnsector maar liefst 20 procent van het pesticidegebruik voor zijn rekening, meldt wijnmagazine Decanter. Dat leidt tot gezondheidsrisico’s voor wijngaardpersoneel en omwonenden; vorig jaar won een ziek geworden werknemer een rechtszaak tegen haar baas. De wijnboer had het personeel beter tegen pesticiden moeten beschermen.

Zelfs biologische wijnboeren gebruiken in Europa – soms preventief, soms alleen in moeilijke jaren – wel eens kopersulfaat tegen bladschimmel en rot. De EU staat het toe in de biologische landbouw; Nederland niet. Maar ook Nederlandse biowijnboeren gebruiken het wel eens, blijkt uit een artikel van NRC Handelsblad. De Oude Booyinks nemen liever slechte oogsten voor lief dan dat ze kopersulfaat of andere middelen gebruiken. Ze compenseren de slechte jaren met betere jaren. “Koper komt in de bodem terecht, hoopt zich op en is giftig voor bepaalde diersoorten, waardoor het evenwicht in de biodiversiteit wordt verstoord. Ook in de jaren na het bespuiten”, zegt Marcel.

Ontransparant etiket

Een ander opvallend verschil tussen ‘gewone’ en natuurwijnen, is de ingrediëntenlijst. Dat er in natuurwijn niets anders zit dan druiven, wist ik al, maar het blijkt dat in conventionele wijn wel zestig chemische additieven mogen zitten. De ingrediëntenlijst van Coca-Cola is er niets bij, en het hoeft niet eens op het etiket te staan. Volgens wijnbouwdeskundige Jan Oude Voshaar heeft brancheorganisatie International Organisation of Vine and Wine (OIV) er sterk voor gelobbyd dat de zestig chemische additieven niet vermeld hoeven te worden, omdat ‘de consument de toegestane middelen kent en de organisatie streng handhaaft op overtredingen’.

Ziek zul je van die additieven waarschijnlijk niet worden, maar het gebrek aan transparantie op het etiket is vervelend

“In de jaren zestig werd de prijs van wijn belangrijker dan de kwaliteit”, legt Oude Voshaar uit. “Kunstmest zorgde voor anderhalf keer grotere druiven en daarmee drie keer zo veel wijn per hectare.” Daardoor werden de smaak en het mondgevoel van de wijn dun. En zo werden additieven, waarvan sommige al toegestaan waren voor het helder maken of conserveren van de wijn, in grotere hoeveelheden toegevoegd om de originele smaken na te bootsen. “Zo neemt polyvinylpolypyrrolidone vervelende, onrijpe bitters weg en zorgt Arabische gom voor een dikker mondgevoel”, zegt Oude Voshaar.

Ziek zul je van die additieven waarschijnlijk niet worden, maar het gebrek aan transparantie op het etiket is vervelend. Je weet bijvoorbeeld niet altijd of een wijn vegetarisch of veganistisch is. Oude Voshaar legt uit dat veel wijnen worden geklaard (helder gemaakt) met dierlijke eiwitten, vaak uit melk of eieren maar ook weleens met gelatine of vislijm.

additieven
Beeld door: Carline Huge

Een ander nadeel van de ontransparante etiketten is dat een wijnmaker die wél open wil zijn, ontmoedigd kan worden. Wijnimporteur Yannick Slagter van YanFlorijn in Amsterdam vertelt: “Een wijnboer uit Italië waar wij mee werken, zette op zijn etiket de uitkomst van de – voor elke wijnboer verplichte – metingen die hij liet doen na het maken van de wijn. Vervolgens kochten mensen zijn wijn niet meer, omdat erop stond dat er zes milligram sulfiet per liter in zit. Dat is extreem weinig en het was sulfiet die natuurlijk in druiven zit, dus niet toegevoegd, maar als je het niet in perspectief kunt zien, lijkt het misschien veel. Als iedereen verplicht is de ingrediënten te vermelden, kun je als consument zelf wijnen vergelijken.”

Milieu-impact

Naast gif en kunstmest zijn er nog andere factoren met milieu-impact, die helaas ook voor natuurwijn gelden. De verpakking heeft veel invloed volgens Milieu Centraal. Zo heeft Italiaanse wijn in een glazen fles die per vrachtwagen wordt vervoerd een meer dan twee keer zo hoge klimaatimpact als de lichtere, stapelbare bag-in-box-wijn, zelfs als die per schip uit Australië komt.

Wijnteelt kost ruimte: in Frankrijk 3 procent van alle landbouwgrond, in Nederland minder dan 1 procent, volgens het CBS. Hoe duurzaam is het om die grond te gebruiken voor een luxeproduct als wijn en niet voor voedsel?

Volgens het Water Footprint Network is er 110 liter water nodig om een glas wijn (125 ml) te produceren. Vergeleken met bier of thee is de productie dus behoorlijk waterintensief: bier kost 74 liter per glas (250 ml), thee 27 liter per glas (250 ml).

Bodemprijzen

Natuurwijnen zijn wat duurder, ze lopen op vanaf ongeveer tien euro per fles. Dat is veel vergeleken met de bodemprijzen van de supermarkt, maar ik drink liever minder vaak een wijn die duurzamer geproduceerd is dan vaker een goedkope wijn. “Voor die 3 euro kun je simpelweg geen goede wijn maken”, zegt ook wijnbouwdeskundige Oude Voshaar. Kies in de supermarkt in elk geval voor de biologische wijn, zonder kunstmest en synthetisch gif. Oude Voshaar: “Die wijnen hebben een betere smaak en textuur van zichzelf zonder al te veel toevoegingen.”

Ik drink nog een glaasje wijn uit Twente. Ik vond natuurwijn al lekker, maar nu ik weet dat er geen gif of zestig additieven in mijn glas zitten, smaakt het nog beter.

Wijn online

yanflorijn.nl
bruutwijn.nl
vleck.nl
blijewijnen.nl
puurnatuurwijn.nl

In de app Raisin staat een overzicht van alle natuurwijnen en waar je ze kunt kopen.

Dit artikel verscheen eerder in OneWorld Magazine.

61988_122647_trLbsR

Nu krijgt ook de Europese consument gif van Braziliaanse producten binnen

Braziliaanse pesticiden brengen de gezondheid van Europeanen in gevaar.

kwikwi-2

Het grootste gevaar voor de mens ligt op ons bord

Het is wachten op een ziekte even dodelijk als ebola en even besmettelijk als de mazelen.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
Birk1

Over de auteur

Redactiestagiair

Birk Heijkants (1997) studeert Journalistiek in Utrecht. Hij schrijft graag over een duurzame en eerlijke voedselketen.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief