Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Update van de redactie 29 november 2021:

Het kabinet erkende maandag dat er bij een deel van de Belastingdienst sprake is geweest van institutioneel racisme. Staatssecretaris Marnix van Rij (Financiën, CDA) schrijft dat in een brief aan de Tweede Kamer.

De Belastingdienst bleek jarenlang met zwarte lijsten te hebben gewerkt, met daarop namen van mensen bij wie een ‘hoog risico’ bestond dat zij fraudeurs zouden zijn. Duizenden mensen kwamen in de financiële problemen doordat de Belastingdienst hen daarop plaatste op basis van persoonskenmerken, nationaliteit en leeftijd. Mensen met een niet-westers uiterlijk werden strenger gecontroleerd. Sommigen mensen verloren hun toeslag al op de dag dat ze in de lijst werden opgenomen, zonder dat verder onderzoek naar hun situatie werd gedaan.

Dit artikel verscheen eerder op OneWorld.nl op 12 april 2022.

“De fase van blaffen is voorbij, u moet gaan bijten!” Het is duidelijk wat er verwacht wordt van Rabin Baldewsingh (59) die sinds oktober de eerste Nationaal Coördinator tegen Racisme en Discriminatie (NCDR) van Nederland is. Baldewsingh krijgt het bijtadvies op 21 maart, de Internationale Dag tegen Racisme, van iemand in het publiek tijdens een bijeenkomst in Amsterdam-Zuidoost over anti-zwart racisme die hij zelf heeft georganiseerd. Prominente wetenschappers, activisten, juristen en belangenorganisaties stellen hem tijdens de bijeenkomst vragen en leveren input over de aanpak van racisme. Na 22 van zulke bijeenkomsten – ook wel ‘Town Hall-sessies’ genoemd – en nog een heleboel ander onderzoek stelt Baldewsingh actiepunten op voor het kabinet.

Hij noemde zichzelf tijdens sessie een ‘waakhond’ die waar nodig ‘ook zal blaffen’ als het kabinet zijn beloftes niet waarmaakt. Maar de man van het bijtadvies, is niet onder de indruk. “U weet hoe dingen werken, u hoeft geen informatie meer op te halen. Hoe lang zijn we hier al mee bezig?!” Baldewsingh: “Pas op meneer, ik kom uit Suriname, daar worden bijtende honden soms doodgeknuppeld. Draagvlak is heel belangrijk. But I feel your pain.” Het tekent de spanning die er hangt tussen de mensen die al jarenlang actievoeren tegen racisme, ondanks intimidatie en geweld, en de politicus in pak die spreekt van ‘verbinding’ en ‘draagvlak’. Eigenlijk heeft iedereen dezelfde vraag: kan Baldewsingh écht iets veranderen?

Wat doet de NCDR?

Na de golf van antiracismeprotesten in 2020 besloot het kabinet om een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme aan te stellen. Na een open sollicitatieprocedure kreeg de voormalige Haagse PvdA-wethouder Baldewsingh de functie; hij ging in oktober 2021 aan de slag.

Zijn belangrijkste taak, zo valt te lezen in het Regeerakkoord, is om een Nationaal Programma op te stellen met daarin concrete actiepunten voor de politiek om racisme en discriminatie te bestrijden. Hij overhandigt dat programma deze zomer aan het kabinet. De NCDR is een aanspreekpunt en een aanjager die de overheid kritisch volgt en het beleid van verschillende ministeries aan elkaar verbindt. Maar hij kan niets afdwingen en geen straffen opleggen. Het is een zelfstandige functie, die valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

“Veel mensen hebben enorm hoge verwachtingen van mij,” zegt Baldewsingh een paar dagen later in zijn kantoor in Den Haag. “Maar ze moeten begrijpen: ik ben een regeringscommissaris, geen activist. Althans: niet meer,” lacht hij. De Surinaams-Hindostaanse Baldewsingh kwam op 13-jarige leeftijd naar Nederland en woonde in zijn jonge jaren meerdere demonstraties bij: over kernwapens, El Salvador, de apartheid in Zuid-Afrika. Maar eind jaren 90 maakte de PvdA’er – hij was toen in de 30 – zijn intrede in de Haagse gemeentepolitiek.

Van 2006 tot 2018 was hij wethouder, met onder meer de portefeuilles Sociale Zaken, Werkgelegenheid en Integratie. “Ik hield me dus al bezig met antidiscriminatie en inclusie, en ik heb ook oplossingen aangedragen. Binnen de gemeente hebben we bijvoorbeeld anoniem solliciteren ingevoerd, dat leidde daadwerkelijk tot meer diversiteit, zowel qua gender als qua afkomst. En ik was voorzitter van een commissie over de komst van een slavernijmonument in Den Haag; daar wordt nu aan gewerkt.”

Zijn eigen ervaringen met racisme wil Baldewsingh niet uit de doeken doen

Baldewsingh maakt een ontspannen, optimistische indruk. Hij staat bekend om zijn ferme uitspraken over integratie: die moet van beide kanten komen, culturele verschillen mogen er best zijn, en segregatie is niet per definitie slecht; Nederland is een ‘mozaïeksamenleving’ volgens hem.

Natuurlijk heeft hij zelf ook ‘de nodige ervaringen’ met racisme, maar die wil hij liever niet uit de doeken doen. Sterker nog: hij sluit de avond op 21 maart af met de oproep niet ‘vanuit een slachtofferrol alleen maar te blijven klagen’. Wat bedoelde hij daarmee? “Ik kies ervoor om mijn ervaringen met racisme achter me te laten. Als anderen daar wel over willen vertellen dan is dat prima, en ik wil zeker niet zeggen dat zij geen pijn hebben. Maar ik kies ervoor om witte mensen te laten zien: je kunt mij in dit land negatief bejegenen, je kunt mij uitschelden, maar dat deert mij niet. Laten we de krachten bundelen en dingen gedaan krijgen.”

U bent nu vijf maanden Nationaal Coördinator, wat is er in die periode al bereikt?

“Je moet begrijpen, deze functie bestond niet: er was geen locatie, geen team, geen beleid. Het kost tijd om dat allemaal op te zetten. Ook heb ik zeventig gesprekken gevoerd met organisaties, bedrijven en de ministeries, en nu ben ik begonnen met ‘Town Hall-sessies’ over onderwerpen als institutioneel racisme, mensen met een beperking, discriminatie in het onderwijs, de arbeidsmarkt. Dat zijn bijeenkomsten waarbij deskundigen en activisten zelf oplossingen aandragen, en het publiek – iedereen kan zich aanmelden – vragen aan mij mag stellen. Zo wil ik erachter komen welke thema’s er spelen, welke ‘blinde vlekken’ er zijn en wat er concreet beter kan in het beleid.”

Deze zomer moet er een Nationaal Programma liggen. Heeft u al enig idee wat daar zeker in komt te staan?

“We hebben nog maar een paar sessies gehad, maar er zijn al ideeën. Neem stagediscriminatie: de organisatie die zich hiermee bezighoudt – SBB [Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, red.] – kijkt alleen naar het mbo. Dat moet worden uitgebreid naar het hbo. Of moslimdiscriminatie: de wetgeving die witwassen en terrorisme moet bestrijden, bevat elementen waardoor veel moslims al op een lijst van verdachten terechtkomen als ze een donatie doen aan een moskee. Dat vind ik schandalig; die wetgeving moet tegen het licht worden gehouden.”

iStock-1253774892

Gezocht: gezellige, a-politieke antiracismebaas

‘Zwarte mensen die racisme bestrijden, zijn juist níet neutraal.’

Ook op de Town Hall-sessie op 21 maart, de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie én de avond waarop hem wordt geadviseerd minder te blaffen en meer te bijten, is er aan suggesties geen gebrek. Zo stelt de jurist Domenica Ghidei voor om ‘nationaliteit’ en ‘etniciteit’ aan artikel 1 van de Grondwet – waarin het discriminatieverbod staat – toe te voegen. Activist en antropoloog Mitchell Esajas vindt dat we het n-woord strafrechtelijk als discriminerende term moeten zien. En de jonge activist Lakiescha Tol wil racisme in het onderwijs bij de bron aanpakken, met verplichte lesstof over racisme op de lerarenopleidingen.

Baldewsingh zelf heeft daarnaast ideeën over inclusie binnen de overheid. Hij stelt voor dat diversiteit binnen sollicitatiecommissies verplicht wordt, en hij wil de ‘Rooney Rule’ uit de Amerikaanse footballcompetitie naar de Nederlandse overheid halen: daar moet voor belangrijke functies minstens één persoon van kleur een uitnodiging voor een gesprek krijgen.

Overigens is een expert in arbeidsmarktdiscriminatie in de zaal er niet van overtuigd dat zijn suggesties effectief zijn. “Het zijn natuurlijk allemaal losse instrumenten die op zichzelf niet voldoende zijn”, zegt Baldewsingh daarover. “We hebben én diverse sollicitatiecommissies nodig, én anoniem solliciteren, én je moet je personeel opleiden om de eigen vooroordelen aan te pakken, en nog veel meer.”

CMS FORMAT Coördinator Racisme 2
‘We hebben in Nederland te lang gezegd dat discriminatie niet bestaat.’ Beeld door: Angela Tellier

U had het veel over ‘draagvlak’ op 21 maart. Dat leek te botsen met het ongeduld van activisten in de zaal, die al jaren tegen wil en dank actievoeren tegen racisme.

“Kijk, we hebben in Nederland véél te lang gezegd dat discriminatie niet bestaat. Tegelijkertijd waren mensen ook bang om zich over racisme uit te spreken, en Nederland is nou eenmaal een polderland; dat zorgt er allemaal voor dat verandering tijd kost. Dus ik snap dat veel organisaties hier al heel lang mee bezig zijn, en ik wil wel naast ze staan, maar ik heb een andere rol. Mijn taak is om het kabinet maatregelen aan te dragen en te adviseren over antidiscriminatie. Het werkt niet als ik slechts op de barricades klim en roep: dit moet onmíddellijk worden aangepakt! Beter is om het speelveld goed in het oog te houden en te zorgen dat het Nationaal Programma breed gedragen is. Uiteindelijk zit het geld bij de ministeries, en zij bepalen of het programma ook wordt uitgevoerd.”

En als een actiepunt niet breed gedragen is, komt het dus ook niet in het Nationaal Programma?

“Dat weet ik nog niet. Er is een aantal punten dat ik héél belangrijk vind. Daarvan zeg ik: als ik geen draagvlak vind, wil ik het alsnog benoemen bij de ministeries, middels een gesprek, een extra brief, of een toevoeging aan het programma. Maar ik weet niet of het een actiepunt wordt; het moet wel uitgevoerd kunnen worden.

Ik spreek me bijvoorbeeld al jaren uit over de Rotterdamwet [volgens deze wet mogen gemeenten mensen die in aanraking zijn geweest met de politie of mensen met een uitkering weren uit bepaalde wijken, red.]. Of het uitsluiten van vrouwen met een hoofddoek bij de politie: waarom zouden we dat doen? Het kabinet zegt dat het met neutraliteit te maken heeft, maar dat vind ik geen goede argumentatie. En persoonlijk vind ik het heel erg dat de Wet Gelijke Behandeling niet geldt in alle delen van het koninkrijk. Op sommige Caribische eilanden kunnen koppels van hetzelfde geslacht geen kinderen adopteren of gebruik maken van partnerpensioen.”

Hoe ziet uw rol eruit nadat het Nationaal Programma is ingediend?

“Ik zal moeten toezien dat de actiepunten worden uitgevoerd. Zo niet, dan zal ik het kabinet daarop aanspreken, en als wel, dan zal ik dat toejuichen. Maar daarom is draagvlak zo belangrijk; de ministeries moeten het wel willen uitvoeren.

Wat ik ook wil veranderen: momenteel weten mensen vaak helemaal niet waar ministeries en het kabinet mee bezig zijn. Terwijl er echt vooruitgang geboekt wordt: er staan maatregelen in het regeerakkoord, waaronder anoniem solliciteren invoeren binnen de overheid en een nationale slavernijherdenking, maar er wordt niet over gecommuniceerd. Het Nationaal Programma wordt openbaar toegankelijk, en ik zal heel duidelijk maken welk ministerie welk actiepunt moet uitvoeren. Als het dan niet gebeurt, kunnen mensen bij mij én bij het ministerie verhaal halen.”

iStock-1197184267

Waarom sommige Nederlanders maar een halve AOW krijgen

Zij lopen soms wel 300 tot 400 euro mis.

Aerial photograph of people gathered in a square

‘Westers’ versus ‘niet-westers’ was nooit een onschuldige indeling

Het CBS laat die tweedeling vallen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redacteur

Roxane Soudagar studeerde Politicologie (Internationale betrekkingen) en volgde een master in Conflict Studies & Human Rights.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief