Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Wat me het meest is bijgebleven?” Elsa Robalo (39) moet even nadenken. De jurist zou tal van verhalen kunnen vertellen over de cliënten van Nos Direito (‘Ons Recht’ in het Portugees), maar ze wil haar woorden zorgvuldig kiezen. Het Rotterdamse bureau voor juridisch advies richt zich namelijk vooral op de Kaapverdische gemeenschap, waarin “iedereen iedereen kent”.

“Er komen vaak mensen die bang zijn hun baan kwijt te raken door ziekte.” Robalo noemt het voorbeeld van een vrouw die verspreid over twee jaar meermaals ziek was geweest. Haar werkgever had dat als één ziekteperiode in de administratie verwerkt. “Dat zien we vaker: werkgevers die strategisch met ziekmeldingen omgaan om iemand eruit te werken. Dat kan heel intimiderend zijn, al sta je vaak sterker dan je denkt.”

OneWorld portretteert mensen die zich inzetten voor een betere buurt, school, of werkomgeving. De Verenigde Naties en miljoenen betrokken burgers spraken hiervoor de duurzame werelddoelen af (SDG’s), die we in 2030 moeten halen. Denk aan gendergelijkheid, géén armoede, betaalbare en duurzame energie en kwaliteitsonderwijs voor iedereen. De Goal Getters in deze rubriek gaan daar nu al voor. Geïnspireerd? Check hier wat jij kunt doen.

Maar dat moet je als burger dan wel wéten. Nos Direito biedt daarom gratis eerstelijns juridisch advies, in vier talen: Nederlands, Engels, Kaapverdisch en Portugees. Het motto van de organisatie, aldus Robalo: ‘Je kunt pas opkomen voor jouw rechten als je weet wat die zijn’. Want hoewel eerstelijns advies inhoudt dat de juristen geen procedures starten, kan een simpel advies of een duw in de juiste richting al een wereld van verschil maken. De simpelste tip – je hoeft nooit iets te tekenen zonder dat je de tijd krijgt om eerst onderzoek te doen – helpt veel mensen, vertelt Robalo trots. “Ze komen heel onzeker binnen en lopen vol zelfvertrouwen weg. Daar is het ons om te doen.”

Nos Direito_5
V.l.n.r.: Lizandra de Brito, Liana Vieira, Dina Furtado, Patricia Rodrigues, Elsa Robalo Beeld door: Coco Olakunle

Nos Direito is een collectief van vijf vrouwelijke juristen met Kaapverdische roots: Elsa Robalo, Lizandra de Brito, Dina Furtado, Patricia Rodrigues de Carvalho en Liana Vieira. Tijdens een wekelijks spreekuur kan iedereen aankloppen met juridische vragen, zoals over een conflict met de werkgever, een teruggevorderd rijbewijs, een scheiding of discriminatie op de werkvloer. Nos Direito geeft advies, helpt met brieven schrijven en verwijst zo nodig door. Een groot deel van de bezoekers heeft een Kaapverdische achtergrond – Rotterdam kent de grootste Kaapverdische gemeenschap van Nederland.

Ken je rechten (en de weg)

Eigenlijk zouden er initiatieven zoals Nos Direito voor elke migrantengroep moeten zijn, vinden de vrouwen. Het is waardevol om midden in een gemeenschap te staan. Veel mensen die normaliter niet snel om hulp vragen, komen bij Nos Direito terecht omdat ze de vrouwen persoonlijk of via-via kennen. In het Rotterdamse buurthuis Pier 80, waar ze een ruimte mogen gebruiken, worden al veel Kaapverdische activiteiten georganiseerd. Mede daardoor werd Nos Direito snel bekend onder de gemeenschap. Inmiddels ontvangen de juristen wekelijks zo’n acht mensen – vanwege corona gebeurt dat nu telefonisch.

Dit soort initiatieven is essentieel in een rechtsstaat, vindt Robalo’s collega Lizandra de Brito (39). Voor veel mensen – ook Nederlanders zonder migratieachtergrond – vormen alle instanties en juridische diensten een doolhof. Voor eerstelijns advies is er het Juridisch Loket (nu alleen telefonisch bereikbaar), maar niet iedereen kent dat, of vindt het überhaupt makkelijk om hulp te vragen. “Officiële instanties kunnen bedreigend overkomen. Dan ben je geneigd een contract te tekenen zonder advies in te winnen. Of mensen gaan op zoek naar hulp, maar komen uit bij een dure advocaat. Vaak speelt schaamte ook een rol, als mensen bijvoorbeeld in de schulden zitten. En als iemand de taal niet spreekt, is dat een extra struikelblok.”

Officiële instanties kunnen bedreigend overkomen en schaamte speelt vaak een rol

Dat laatste weet De Brito als geen ander. Van jongs af aan hielp ze haar ouders met het lezen en beantwoorden van formele brieven, van overheidsinstanties of werkgevers. “Hun Nederlands was niet zo goed, en tegen mij zeiden ze: jij gaat toch naar school, snap je deze brief niet? Tegen de tijd dat ik op de middelbare school brieven moest schrijven voor Nederlands, haalde ik alleen maar negens”, lacht De Brito. Robalo deelt de jeugdherinnering; het is dan ook geen toeval dat de twee al vroeg wisten dat ze rechten wilden studeren.

Nog altijd hebben veel oudere Kaapverdische Nederlanders moeite met de taal, vertelt Robalo. “De meesten gingen nou eenmaal direct werken toen ze hier aankwamen. Ze hebben veel voor ons opgeofferd, Nos Direito is onze manier om iets terug te doen.” Dat doen ze vrijwillig, naast hun fulltime banen: De Brito bij de Gemeente Rotterdam en haar eigen juridisch adviesbureau; Robalo als bezwaarmedewerker bij een sociale verzekeringsbank.

Zelfredzaamheid

Nos Direito-11
Lizandra de Brito en Elsa Robalo Beeld door: Coco Olakunle

Uiteindelijk wil Nos Direito de cliënten zelfredzamer maken, vertelt Robalo: de juristen geven tips die mensen voor altijd meenemen, waardoor ze een volgende keer beter voor zichzelf kunnen opkomen. “Er komen vaak mensen met vragen over een vaststellingovereenkomst bij ontslag. Dan weten ze bijvoorbeeld niet dat als daarin staat dat jij afstand doet van je baan, je het recht op WW verliest.”

Om zoveel mogelijk mensen te bereiken, delen ze ook juridische tips op sociale media, geïnspireerd door echte verhalen. Zoals dat van een client die na haar scheiding verhuisde, maar vergat dat haar naam nog op het huurcontract van haar ex-man stond. In Nederland word je namelijk automatisch medehuurder bij een huwelijk of een geregistreerd partnerschap. Robalo: “In dit geval kon haar ex-man de huur niet meer betalen, waardoor zíj een enorme rekening kreeg. Zoiets delen we op sociale media, want zo’n klein foutje kan verstrekkende gevolgen hebben.”

De overheid moet veel meer doen om te zorgen dat iedereen zijn rechten kent

Soms moeten ze iemand doorverwijzen, als er bijvoorbeeld een procedure moet worden gestart of als specifieke expertise ontbreekt. De Brito: “Op het spreekuur kwam een vrouw wier vader naar Nederland was gekomen zonder verblijfsrecht. Geen van ons is gespecialiseerd in immigratierecht, en één foutje bij de IND is funest. Haar hebben we dus doorverwezen.” Dat doen ze heel zorgvuldig, benadrukt Robalo, zodat mensen bij de juiste persoon terechtkomen en niet alsnog van het kastje naar de muur worden gestuurd.

Politiek schiet tekort

Volgens De Brito en Robalo moet de overheid veel meer doen om te zorgen dat iedereen zijn rechten kent en betaalbare juridische hulp kan krijgen en vinden. Maar in plaats daarvan bezuinigt de regering juist steeds meer op sociale advocatuur (niet-commerciële advocatuur die mensen met lagere inkomens bijstaat). Het aantal sociaal advocaten loopt terug, terwijl het aantal mensen dat in de schulden zit juist toeneemt.

Een groeiend aantal mensen weet bovendien niet hoe zij de juiste hulp kunnen krijgen vanwege ‘een complex juridisch systeem’, zo stelde de Nationale Ombudsman vorig jaar. Robalo: “Dat is zo zonde, want zonder hulp stapelen problemen zich al snel op. We hebben mensen bij Nos Direito gehad die zo diep in de schulden zaten dat ze bijna uit huis werden gezet. In dat stadium is het veel moeilijker om iemand te helpen.”

Helaas wordt het belang van laagdrempelige initiatieven zoals deze niet altijd ingezien, vertelt De Brito. “Toen wij van start gingen en subsidie wilden aanvragen, kregen we te horen dat men het een prachtig initiatief vond, maar niet de noodzaak zag om ons deels te richten op de Kaapverdiaanse gemeenschap. Het kwam erop neer dat ‘wij’ hier al lang genoeg zijn, en inmiddels de taal en de weg zouden moeten kennen. Maar we doen dit werk nou juist om die weg te wijzen! Dat is nodig, zolang de overheid daarin tekortschiet.”

SDG-icon-NL-RGB-10
Young same sex couple adoringly smile at their baby boy

Waarom moeten seksuele rechten eigenlijk in de Grondwet?

Discriminatie op basis van seksualiteit was toch al bij wet verboden?

17149526226_1969d3a456_k

Nederland schendt de rechten van vluchtelingenkinderen

Kinderen in zogenaamde 'gezinslocaties' leven met een continue angst voor uitzetting.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redacteur

Roxane Soudagar studeerde Politicologie (Internationale betrekkingen) en volgde een master in Conflict Studies & Human Rights.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief