De politiek zou een hoop kunnen leren van een huisarts, zegt Shakib Sana (42). Hoe je mensen informeert over het belang van een prik, bijvoorbeeld. De Rotterdamse huisarts zet zich al maanden in om betrouwbare informatie over het coronavirus toegankelijk te maken, en zo de vaccinatiegraad in kwetsbare wijken te verhogen. Rotterdam Delfshaven, waar Sana zijn praktijk heeft, is de op één na armste van de stad. Toen begin april de groep van 63- en 64-jarigen werd opgeroepen voor een coronaprik bij de huisarts, kwamen slechts 30 à 40 procent van Sana’s patiënten opdagen. Ter vergelijking: in meer welvarende wijken lag de vaccinatiegraad onder die groep op 80 à 90 procent.

Bij Sana gingen meteen de alarmbellen af. Want deze ‘vaccinatiekloof’ komt nog eens boven op de al veel langer bestaande gezondheidskloof: in kwetsbare wijken, met relatief veel armoede, kampen meer mensen met bijvoorbeeld suikerziekte, longziekten, hart- en vaatziekten en psychosociale problematiek. Die slechtere leefomstandigheden eisen in de coronacrisis hun tol: internationale studies tonen aan dat in Engeland, de kans om aan Covid-19 te overlijden twee keer zo groot is in een achterstandswijk als in een welvarende wijk.

OneWorld portretteert mensen die zich inzetten voor een betere buurt, school, of werkomgeving. De Verenigde Naties en miljoenen betrokken burgers spraken hiervoor de duurzame werelddoelen af (SDG’s), die we in 2030 moeten halen. Denk aan gendergelijkheid, géén armoede, betaalbare en duurzame energie en kwaliteitsonderwijs voor iedereen. De Goal Getters in deze rubriek gaan daar nu al voor. Geïnspireerd? Check hier wat jij kunt doen.

Sana kwam in actie: samen met internist Robin Peeters (Erasmus MC) en andere medisch specialisten, huisartsen, verpleegkundigen, apothekers en medisch studenten uit Rotterdam, stond hij vanaf mei elke zaterdag op de markt. Compleet vrijwillig, met een informatiekraam én de mogelijkheid voor iedereen die dat wilde om ter plekke een eerste prik te laten zetten. Eerst alleen met het AstraZeneca-vaccin; dankzij samenwerking met GGD Rotterdam konden ze later ook andere vaccins gebruiken.

Soms moet je mensen ongelijk behandelen om gelijkheid te bereiken: in de zorg is dat heel normaal

Er kwamen ook informatie- en priklocaties in een winkelcentrum, een moskee en verschillende wijkhuizen in Rotterdam. Nu in de zomer ligt het project even stil, daarna wordt het verder uitgebreid met samenwerking van de GGD. Ook zetten Sana en veel andere huisartsenpraktijken in de stad hun deuren open voor patiënten met vragen: zit er echt een chip in het vaccin? Kun je er onvruchtbaar van worden? Hoe zit het met die ernstige bijwerkingen?

Inmiddels is de vaccinatiegraad in Delfshaven gestegen naar zeker 60 procent, zegt Sana. “Dat is nog steeds niet zo hoog als we zouden willen, maar het gaat vooruit. Ik zie steeds vaker dat eerst één iemand zich laat vaccineren, en als er dan niets aan de hand blijkt, de volgende keer de echtgenoot meekomt. Daarna komen er twee tantes, uiteindelijk de opa.”

TvN-ShakibSana07
Beeld door: Tammy van Nerum

Het gaat niet om afkomst

Sana’s geheim? Simpel: hij gaat de wijk in en heeft persoonlijke aandacht voor de mensen om wie het gaat. Daar zou de politiek wat van kunnen leren, zegt hij. Sana: “Soms moet je mensen ongelijk behandelen om gelijkheid te bereiken: in de zorg is dat heel normaal. De ene patiënt heeft voorkennis en is na een consult van twee minuten al klaar; die extra tijd besteed ik dan aan een patiënt die meer vragen heeft.” De gezondheidskloof tussen arm en rijk zou op dezelfde manier gedicht kunnen worden, denkt hij: met persoonlijke aandacht, toegankelijke informatie en gelijke kansen.

Met afkomst heeft die gezondheidskloof niet veel te maken, benadrukt Sana. “Uit alle onderzoeken blijkt dat de gezondheidskloof vooral te maken heeft met sociaaleconomische status. Er zijn ook kwetsbare wijken waar bijna alleen maar witte mensen wonen, en daar zie je hetzelfde patroon.” Datzelfde geldt voor de vaccinatiekloof. Dat de vaccinatiegraad onder mensen met een migratieachtergrond relatief laag is, komt onder andere doordat onder die groep meer armoede en laaggeletterdheid voorkomt. “Armoede, arbeidsdiscriminatie, sociale problemen – het leidt allemaal tot stress, en dat heeft directe gezondheidseffecten. Gezondheid hangt samen met sociale ongelijkheid, het wordt tijd dat ook de overheid dat gaat erkennen.”

En dan is er nóg een kloof waar Sana aandacht voor wil vragen: de informatiekloof. Dat mensen in kwetsbare wijken sneller afzien van een vaccinatie, heeft veel te maken met hoe de overheid haar informatie communiceert, zegt Sana. De brief waarin mensen voor een vaccinatie worden uitgenodigd, bevat bijvoorbeeld ontzettend veel tekst en aanwijzingen, die niet voor iedereen begrijpelijk zijn. Daar komt bij dat mensen met een lager opleiding- en inkomensniveau over het algemeen minder vertrouwen hebben in publieke instanties, en dus ook in publieke informatie. Sana: “Dat vertrouwen heeft door de toeslagenaffaire nog een extra deuk opgelopen. Dat maakt de bestaande informatiekloof alleen maar groter.”

Wat het vertrouwen ook geen goed deed: het tijdelijk stopzetten van het gebruik van het AstraZeneca-vaccin, vanwege de ernstige (maar zeer zeldzame) bijwerkingen. Sana: “In welvarende wijken bleef de vaccinatiebereidheid min of meer hetzelfde. Mensen begrepen dat het risico niet zo groot is. Maar in onder andere Delfshaven creëerde het nieuws over de stopzetting zoveel angst, dat veel mensen helemaal besloten af te zien van een prik. Hoe minder je begrijpt van de risico’s van het virus, hoe meer je keuzes zal maken op basis van angst.”

Ontwerp zonder titel-6

Citroen helpt tegen corona, lezen nieuwkomers

Geen betrouwbare corona-info voor 100.000 mensen.

In de strijd tegen wantrouwen (en desinformatie en nepnieuws) richtten Sana en Peeters gezondheidskloof.nl op. Op de website staan informatievideo’s in verschillende talen – van Arabisch en Farsi tot Portugees en Pools – en er worden regelmatig informatiesessies aangekondigd. En om de informatiekloof op de politieke agenda te zetten, vroegen Sana en andere Rotterdamse medisch specialisten het demissionaire kabinet in april al in een brandbrief voor betere en toegankelijkere informatievoorziening over het virus. De brief kon op steun rekenen van veel artsenverenigingen, die het probleem herkennen.

Het gevolg: er werden informatiefolders geprint en bij huisartsenpraktijken uitgedeeld, in twaalf verschillende talen. Een goed begin, vond Sana. “Maar daarmee ben je er nog niet. Je moet informatie ook begrijpelijk maken voor mensen die analfabeet of laaggeletterd zijn, of mensen met een verstandelijke beperking.”

Dat bewustzijn groeit onder politici, zegt Sana: Hugo de Jonge is hoogstpersoonlijk langsgekomen in Delfshaven en veel gemeenten sturen mensen de wijk in om de vaccinatiebereidheid te verhogen. Maar het had eerder gekund, vindt hij. “Hopelijk is dit een les voor de volgende gezondheidscrisis: neem kwetsbare groepen metéén mee. En erken dat de gezondheidsproblemen in sociale wijken vragen om structurele oplossingen voor ongelijkheid en armoede.”

Dit artikel verscheen eerder op OneWorld.nl op 3 augustus 2021.

veDIyR3Q

‘Er is niet veel nodig om in complotten te geloven’

Munganyende Hélène Christelle herinnert zich haar eerste vaccinatie nog goed.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over de auteur

Redacteur

Roxane Soudagar studeerde Politicologie (Internationale betrekkingen) en volgde een master in Conflict Studies & Human Rights.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief