‘We zitten allemaal in hetzelfde schuitje’, klonk tijdens de eerste coronagolf al geregeld. Dat mantra werd tijdens de tweede golf weer van stal gehaald. Terwijl het coronavirus lang niet iedereen met dezelfde kracht treft: de gevolgen van de pandemie verschillen per land en vooral per bevolkingsgroep. Ongelijkheid tussen arm en rijk, wit en zwart wordt door de coronacrisis nog eens aangedikt. De situatie in vier opvallende landen op een rijtje, te beginnen bij huis.

Nederland

440.000 besmettingen, 8000 doden

Het is een wereldwijde trend dat bestaande ongelijkheden door corona wordt benadrukt en aan het licht komt. De trend is ook in Nederland zichtbaar. In de tweede golf werd bijvoorbeeld ook hier duidelijk dat mensen met een niet-westerse achtergrond vaker ziek werden: er liggen meer coronapatiënten met een migratieachtergrond op de IC.

Zijn de IC-bedden dan vooral bezet ‘door Mohammed en Fatima die onze taal niet spreken en lak hebben aan de regels’? Veel mensen vielen over deze uitspraak die Geert Wilders op 11 oktober op Twitter deed. Zijn insinuatie, dat mensen met een migratieachtergrond zich weinig van de maatregelen zouden aantrekken, bleek onjuist nergens op gebaseerd. Expertisecentrum gezondheidsverschillen Pharos toonde in een onderzoek immers aan dat mensen met en zonder migratieachtergrond even goed de regels naleven.

Kinderen worden de dupe van de ongelijkheid die volwassenen laten ontstaan

Medisch specialist Simone Goosen gooit het zelfs over een andere boeg: zij vraag zich af of het niet juist ‘de andere partij’ is die ervoor zorgt dat Covid-19 mensen met een migratieachtergrond naar verhouding harder treft. Zij vreest dat deze groep de weg naar de zorg bijvoorbeeld minder makkelijk weet te vinden vanwege een taalbarrière. Ook hoogleraar intensivecaregeneeskunde Armand Girbes vraagt zich af of deze patiënten wel voldoende worden bereikt door de communicatie van de overheid, zo zei hij tegen NOS.

Ontwerp zonder titel-6

Citroen helpt tegen corona, lezen nieuwkomers

Geen betrouwbare corona-info voor 100.000 mensen.

Extra schrijnend is het als kinderen de dupe worden van de ongelijkheid die volwassenen laten ontstaan. Neem de toegang tot drinkwater, die voor veel kinderen onder druk blijkt te staan, óók tijdens de coronacrisis. Hoewel toegang tot drinkwater is opgenomen in het VN-Kinderrechtenverdrag, worden kinderen volgens de Nederlandse wet niet als ‘kwetsbare consument’ gezien, voor wie een verbod op afsluiting geldt als de waterrekening niet kan worden betaald. Gebruikers die zeer ernstige gezondheidsrisico’s zouden oplopen zonder drinkwater, worden wel als kwetsbare consument gezien. Jaarlijks wordt er in Nederland bij ongeveer 500 tot 700 gezinnen met kinderen het water afgesloten.

Dat aantal is een schatting van EenVandaag. “Hoeveel kinderen er precies worden afgesloten is lastig te zeggen, want voor zover wij weten worden zij niet apart geregistreerd bij de waterbedrijven”, zegt Eva Huls, advocaat bij kinderrechtorganisatie Defence for Children. In de eerste week van juli begon die organisatie, samen met het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten, een procedure tegen enkele waterbedrijven. Tegelijkertijd klagen ze de Nederlandse staat aan. Hun eis: kinderen moeten ook als kwetsbare consument worden opgenomen in de wet; het ontnemen van toegang tot water is namelijk een schending van het kinderrecht.

Ook nu de scholen weer open zijn, hebben kinderen uit kansarme gezinnen nog te lijden onder de eerste coronagolf. Veel leerlingen die thuis geen of weinig materiële voorzieningen (laptops, printers, een goede internetverbinding) hebben, liepen eerder dit jaar een significante leerachterstand op als gevolg van het afstandsonderwijs, waar zij moeilijk aan mee konden doen. Voor leerlingen die wel over de benodigde apparaten beschikken, kan thuiswerk onprettig zijn, waar zij een achterstond door konden oplopen. Een kind dat krap woont heeft minder plek om rustig huiswerk te maken, een kind dat thuis niet veilig is kan zich moeilijk concentreren. Anderen hebben extra hulp nodig bij schoolwerk, die ouders niet altijd kunnen geven.

India

8,7 miljoen besmettingen, 125.000 doden

Op 24 maart kondigde de Indiase premier Modi de strengste lockdown ter wereld in. En die heeft ernstige gevolgen. Aanvankelijk zou de lockdown drie weken duren; dit werden uiteindelijk drie maanden. Bedrijven sloten eind maart hun deuren voor hun werknemers. Miljoenen arbeidsmigranten hadden geen andere keuze dan terugkeren naar hun geboortedorpen, te voet. Daarmee overtraden ze de lockdown, wat hun op zware straffen kwam te staan: agenten sloegen op straat met stokken op hen in. Bij sommige vernederende ‘strafacties’ moesten de arbeidsmigranten push-ups of squats doen, of schreven agenten ‘lockdown-breker’ op hun voorhoofd.

Migrant workers and their family members walking towards

Indiase arbeiders moeten kiezen: corona of honger

Binnenblijven zonder inkomen is voor hen geen optie.

Toen de lockdown in juni werd opgeheven, nam ook het aantal coronapatiënten in rap tempo toe. In sommige deelstaten ontstond een tekort aan medicijnen, medisch personeel en sanitaire voorzieningen. Die tekorten maakten het onmogelijk het virus in te dammen, maar het waren de arme Indiërs die daar het meest onder leden. Terwijl in de staat Karnataka slachtoffers in naamloze graven werden gegooid en er in Delhi een tekort was aan opvangcentra, konden de Bollywood-sterren in hun villa’s thuisblijven. Kortom, de ingrijpende lockdown beschermde vooral de rijken van India, die het zich konden veroorloven thuis te blijven.

Na juni is het aantal besmettingen alleen maar sneller gestegen. Inmiddels hebben ruim 8,5 miljoen Indiërs corona gehad. En hoewel het dodenaantal momenteel rond de 125.000 ligt, lijken Indiërs weerbaarder voor het virus dan mensen in rijkere landen, zoals Nederland. Uit onderzoek bleek dat Indiërs waarschijnlijk een sterker immuunsysteem hebben door bepaalde omstandigheden als onzuiver drinkwater, onhygiënisch voedsel en vervuilde lucht. Hierdoor zouden zij minder snel aan Covid-19 overlijden.

Wat niet betekent dat mensen in India minder snel besmet zouden raken dan mensen in andere landen. Toch koos premier Modi ervoor om in oktober de maatregelen verder te versoepelen, uit angst voor het instorten van de economie. Dit heeft geresulteerd in een stijging van 2 miljoen besmettingen.

Brazilië

5,8 miljoen besmettingen, 165.000 doden

In de Braziliaanse steden zijn de verschillen tussen de haves en de have-nots duidelijker dan ooit. Miljoenensteden als São Paulo en Rio de Janeiro tellen honderden favela’s; in totaal kent het land er meer dan 6.000. De al slechte leefomstandigheden in deze sloppenwijken maakten de situatie dit jaar alleen maar erger. Inwoners die dicht op elkaar wonen, krijgen niet de mogelijkheid om volledig in quarantaine te gaan. Er is weinig schoon drinkwater om de handen te wassen, geen geld om zeep of desinfecterende handgel te kopen en het openbaar vervoer zit stampvol: afstand houden is onmogelijk.

rio-de-janeiro-3549794_1920

‘Wij in de favela’s hebben het meest van corona te vrezen’

Het begon als een virus dat rijke Brazilianen meenamen.

In de Braziliaanse gezondheidszorg heeft zich de afgelopen maanden een tweedeling laten zien. Al voor de crisis werd bekendgemaakt dat het land de ongelijkheid in de zorg wilde aanpakken en het stelsel wilde hervormen. Ruim 75 procent van de bevolking is aangewezen op de openbare gezondheidszorg, waarvan de kwaliteit een stuk lager ligt dan in de topziekenhuizen waar de geprivilegieerde bovenlaag toegang toe heeft. Deze ziekenhuizen kampen met een tekort aan bedden en basismaterialen, zoals beschermende handschoenen. Omdat acht op de tien Brazilianen niet meer verdienen dan een of twee minimumsalarissen (tussen de 150 en 300 euro), is de private zorg alleen weggelegd voor een selecte groep burgers.

Eind maart besloot het Braziliaanse parlement om aan armere inwoners een basisinkomen van een kleine 120 euro (per maand per volwassene) te verstrekken. In juli kreeg president Jair Bolsonaro zelf het ‘griepje’ – zijn woorden –, waar hij nog altijd de ernst van ontkent. Hoewel het land in de top drie landen met de meeste besmettingen staat, koos Bolsonaro ervoor om geen lockdown in te stellen, omdat de economische schade volgens hem erger zou zijn dan de ziekte zelf.

In een felle speech die Bolsonaro op 11 november vanuit het zijn presidentiële paleis gaf, liet hij weten dat hij de sterfgevallen (165.000 op moment van schrijven) betreurt, maar voegde daaraan toe: ‘We gaan allemaal ooit eens dood.’ Zijn controversiële uitspraken over de pandemie hebben veel ophef opgeleverd. Parlementsvoorzitter Rodrigo Maia veroordeelde de uitspraken meteen en sprak zijn solidariteit uit met de nabestaanden van de coronaslachtoffers.

Momenteel geldt in Brazilië een mondkapjesplicht en zijn grote bijeenkomsten en evenementen verboden. Die maatregelen worden in sommige deelstaten en steden al versoepeld. De overheid treedt daarbij niet hard op tegen de overtreders. In juni gingen groepen Brazilianen de straat op om te demonstreren tegen Bolsonaro’s coronabeleid. In Paraisópolis, een van de grootste favela’s in São Paulo, hebben bewoners zelf actie ondernomen om het virus buiten de deur te houden. Zo worden er mondkapjes geproduceerd, schoonmaakmiddelen uitgedeeld en lunches klaargemaakt.

Ondertussen blijft er een gebrek bestaan aan testmateriaal en ligt het aantal officiële besmettingen van 5,8 miljoen waarschijnlijk veel hoger.

Verenigde Staten

10,9 miljoen besmettingen, 250.000 doden

De Verenigde Staten, die in absolute aantallen de meeste positieve coronagevallen ter wereld kennen, kampen met enorme sociaaleconomische gevolgen van de crisis; vooral werknemers van kleinere bedrijven dragen die. Een aantal grote bedrijven, zoals Amazon en Uber, besloot zijn werknemers in geval van een coronabesmetting twee weken door te betalen om de zieke werknemers te stimuleren thuis te blijven en verspreiding zo te voorkomen. Dit is een uitzonderlijk geval, omdat de Verenigde Staten, anders dan andere westerse landen, werkgevers niet verplichten om werknemers bij ziekte door te betalen. 32 miljoen arbeiders konden niet van deze maatregel profiteren en kwamen voor een dilemma te staan: gezondheid of salaris?

Zwarte patiënten krijgen al decennialang minder goede zorg dan witte patiënten

Ruim 250.000 Amerikanen zijn al overleden, 6,9 procent van de bevolking (tientallen miljoenen) is werkloos geraakt. Volgens deskundigen laten de cijfers zien dat de pandemie de al bestaande ongelijkheid heeft vergroot. Nu de economie langzaam herstellende is, wordt duidelijk dat kwetsbaardere groepen, waaronder afro-Amerikanen en latino’s, het meest onder de situatie lijden. Zij keren gemiddeld minder snel terug naar werk. Terwijl de helft van de witte Amerikanen die hun baan in februari en april verloren, hun werk hebben hervat, geldt dat voor zwarte Amerikanen geldt slechts voor een derde.

Behalve door de gevolgen van de crisis, stelt de The New York Times dat zwarte Amerikanen en latino’s zwaarder door het virus zelf worden getroffen. Zowel in stedelijke als in landelijke gebieden en in alle leeftijdsgroepen. Veel van hen werken namelijk in de ‘frontlinie’, zijn afhankelijk van het openbaar vervoer en wonen met meerdere generaties in krappe appartementen of huizen. 43 procent van de zwarte Amerikanen en latino’s heeft bovendien werk in dienst- of productiebanen die niet op afstand kunnen worden gedaan.

Hoewel gezondheidsproblemen ook een factor kunnen zijn van de hogere besmettings- en sterftecijfers onder deze groepen, zijn er steeds meer aanwijzingen dat zwarte en hispanic Amerikanen benadeeld worden in de zorg. Uit onderzoek blijkt dat zwarte patiënten al decennialang medische zorg van een mindere kwaliteit krijgen dan witte patiënten. Zo worden ze sneller bij een zorgverlener weggestuurd en worden pijnklachten vaker genegeerd.

Gidscontinent Afrika

2 miljoen besmettingen, 46.000 doden

De vraag dringt zich op hoe we de ernstige impact van de eerste en tweede golf hadden kunnen verkleinen. Dat is helaas niet met zekerheid te zeggen. Toch is er een gidsland, of liever gezegd: -continent. Afrika doet het volgens de cijfers veel beter dan Europa en Noord- en Zuid-Amerika. De Afrikaanse regeringen hebben onder andere snel gehandeld: maatregelen werden snel van kracht en sommige landen hadden al een lockdown ingelast voordat er überhaupt coronagevallen waren geregistreerd. Het werelddeel heeft, na de impact van onder meer de ebola-uitbraken, veel geleerd, en is voor een effectieve, preventieve aanpak gegaan.

Misschien dat de rest van de wereld na deze tweede golf ook iets heeft geleerd, waar we in de komende maanden de positieve gevolgen van gaan zien.

erik-mclean-sIg5RzqmV3o-unsplash

‘Hoe houd je corona buiten Afrika? Test de Europeanen!’

West-Afrika slaagde er al eerder in een epidemie in te dammen.

iStock-1180089717

‘Bescherm huurders, ook na corona’

De huren zijn in geen zes jaar zo hard gestegen als nu.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
nienketaalman

Over de auteur

Redactiestagiair

Nienke Taalman (1999) studeert Journalistiek op Hogeschool Windesheim en schrijft graag over identiteit en vrouwenrechten.
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief