Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

De EU heeft nog geen 3 procent van de beloofde 160 miljoen overtollige vaccins daadwerkelijk afgeleverd aan armere landen. Dat maakte het internationale nieuwsmedium Reuters deze maand bekend. Ook de VS hebben tot nu toe slechts 15 miljoen van de beloofde 500 miljoen vaccins aangeleverd. Van de Europese vaccins waren er 126 miljoen bestemd voor Covax, een non-profit organisatie die in het leven geroepen is door de WHO en hulporganisatie Gavi. Covax moet een eerlijkere verdeling van vaccins over rijkere en armere landen garanderen. Toch is vaccingelijkheid nog lang niet in zicht. Want terwijl we in Europa alweer naar voetbalwedstrijden gaan, is in Afrika nog geen procent van de bevolking gevaccineerd. Covax is namelijk grotendeels afhankelijk van donaties, en de rijkere landen komen hun beloftes aan Covax niet na.

Hoe dwingend is Covax?

Gavi COVAX AMC, doorgaans het Covax-programma of Covax genoemd, bestaat sinds april 2020 en heeft als doel om dit jaar 2 miljard prikken te zetten bij mensen in 92 van de armste landen ter wereld. Hiermee zou het programma 20 procent van de bevolking van armere landen kunnen vaccineren, wat genoeg zou moeten zijn om kwetsbare groepen en essentiële werknemers te beschermen. Om dat doel te bereiken koopt Covax 2,5 miljard doses, maar daarbovenop heeft het nog 1,25 miljard vaccindonaties nodig.

Covax kan weinig doen als landen vaccins beloven maar niks aanleveren

Voor zowel het geld als de vaccins is Covax volledig afhankelijk van de giften van rijkere landen. Als die niet komen, kan Covax weinig doen. Daarmee is het Covax-programma volkomen vrijblijvend, wat impliceert dat de vaccinatie van armere landen hun eigen probleem is. Terwijl het succes van Covax direct invloed heeft op de besmettingen in rijkere landen. Bovendien is de vaccinschaarste ontstaan doordat rijke landen vaccins hamsteren. Zij bestelden vorig jaar 53 procent van de meest beloftevolle vaccins, terwijl hun inwoners bij elkaar slechts 14 procent van de wereldbevolking telden.

Uit een intern document van Covax dat Reuters inzag, blijkt dat de leiders van het programma in december al weinig vertrouwen hadden in het slagen ervan, omdat er te weinig geld zou zijn en de contractuele afspraken te ingewikkeld waren. De beloften in het kader van Covax, waar armere landen op rekenden, waren dus veel minder betrouwbaar dan ze werden gepresenteerd.

De grootste leverancier viel weg

Covax concurreert voor de schaarse vaccins met veel westerse landen, terwijl het tegelijkertijd afhankelijk is van diezelfde landen voor het geld om vaccins mee te kopen. Dat was van het begin af aan al een probleem voor Covax. Gavi, een van de partijen achter het Covax-programma, trok daarom direct aan de bel toen het ernaar uitzag dat er te weinig prikken overbleven voor Covax. Maar daar werd niet naar geluisterd.

Daarom moest Covax elders vaccins bestellen. Vooral het Serum Institute of India was een belangrijke leverancier. Het instituut zou maar liefst 500 miljoen doses verkopen aan Covax. Wat veel is als je bedenkt dat de WHO berekende dat er in april nog maar 14 miljoen prikken waren uitgedeeld in armere landen. Maar na de uitbraak van de deltavariant in India stopte het instituut afgelopen maart met de levering aan Covax, om de Indiase brandhaard te blussen. Daardoor ontstond er een enorm tekort in het Covax-programma, dat waarschijnlijk nog tot dit najaar zal aanhouden. Unicef riep daarom rijkere landen op om snel vaccins te doneren.

Volgens Unicef konden de landen 150 miljoen prikken afstaan zonder dat het impact zou hebben op hun vaccinatiecampagnes

In reactie daarop kwam de G7 (Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, VK en de VS) afgelopen juni bij elkaar in Groot-Brittannië. Volgens Unicef konden de landen deze zomer zo’n 150 miljoen prikken afstaan zonder dat het impact zou hebben op hun vaccinatiecampagnes. De G7 beloofde vervolgens maar liefst 870 miljoen vaccins, waarvan de helft tegen het einde van dit jaar. De WHO en Unicef waren blij met de beloftes, maar benadrukten dat het sneller moest gaan.

Derde prikken en tienervaccinaties

Toch lijken deze beloftes tot nu toe meer op humanitaire retoriek dan op daadwerkelijke afspraken. De directeur-generaal van de WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, uitte eerder deze maand al zijn verbazing over het feit dat landen een zogenaamde derde ‘boosterprik’ overwegen. Er is nog geen enkele aanwijzing dat een aanvullende prik op dit moment nodig is, maar dat houdt Pfizer niet tegen om de extra prik te willen verkopen aan de Amerikaanse regering.

Deze boosterprikken zijn niet te legitimeren nu zoveel landen nog steeds op hun eerste Covax-prikken wachten, vindt Ghebreyesus. “Wie stuurt brandweermannen naar de frontlinie zonder bescherming? Wie zijn het meest blootgesteld aan de vlammen van de Covid-pandemie?” vroeg hij tijdens een persconferentie van de WHO op 12 juli. De boosterprikken zouden volgens hem naar Covax moeten gaan.

Tijdens een virtuele bijeenkomst in mei in Genève stelde Ghebreyesus dat het vaccineren van tieners ook een grote vergissing is. Deze groep loopt relatief weinig gevaar, en zou dus beter de prikken kunnen afstaan aan kwetsbare groepen in andere landen. Maar daar is weinig gehoor aan gegeven. In veel westerse landen kunnen tieners zich inmiddels laten vaccineren; in Nederland mogen kinderen tussen 12 en 17 jaar sinds begin juli een afspraak inplannen. De Amerikaanse regering wil zelfs kinderen onder de 12 jaar vanaf eind augustus laten vaccineren.

De EU belooft intussen 2,47 miljard euro aan financiële steun en 1,3 miljard prikken voor het einde van het jaar, maar het is niet bekend wanneer Covax deze donaties precies kan verwachten. Het algemene beeld dat hieruit naar voren komt, is niet fraai. Rijkere landen beloven veel, maar bewaren hun reserves voor zichzelf. Achter de humanitaire retoriek gaat vooral een ieder-voor-zich-mentaliteit schuil.

Patenten vrijgeven

De vaccinschaarste komt deels door de geringe productiefaciliteiten: slechts een paar fabrieken zijn verantwoordelijk voor het vaccineren van de hele wereldbevolking. Daar willen ze ook nog eens geld aan verdienen, terwijl hun onderzoek grotendeels bekostigd is met overheidsinvesteringen. Volgens campagnevoerders die de patenten willen afschaffen, zou de wereld voor een prijs tussen de 6,5 en 25 miljard dollar gevaccineerd kunnen worden als de World Trade Organization (WTO) de eigendomsrechten weggeeft. Als die dat niet doet, dan zou het rond de 100 miljard dollar kosten. Vandaar dat Zuid-Afrika en India in oktober 2020 een voorstel indienden bij de WTO om de eigendomsrechten van vaccintechnologie vrij te geven. Op die manier kunnen landen zelf de vaccins ontwikkelen waar ze nu op moeten wachten.

Pfizer-BioNtech maakte deze maand bekend het Zuid-Afrikaanse Biovac instituut te helpen met het produceren van 100 miljoen prikken per jaar. Volgens Reuters wil Pfizer daarmee de WTO laten zien dat patenten niet hoeven worden vrijgegeven om vaccinatie-ongelijkheid te bestrijden. In werkelijkheid is deze deal niet veel meer dan een druppel op een gloeiende plaat. Biovac zal enkel de laatste fases van het productieproces volbrengen, het vullen en verpakken, en zal pas halverwege 2022 kunnen beginnen.

Produceren in eigen land beter dan Covax

De coronavirusafgezant van de Afrikaanse Unie, Strive Masiyiwa, is daarom niet onder de indruk van de nieuwe samenwerking tussen Pfizer en Biovac. Volgens hem is er maar één duurzame oplossing: vaccins volledig laten produceren in Afrika. Ook de WHO en Artsen Zonder Grenzen zien dat als een van de beste oplossingen voor de huidige vaccinatie-ongelijkheid.

De situatie had heel anders kunnen zijn als we in december wisten dat er geen hulp zou komen

Masiyiwa vertelde tijdens de wekelijkse persconferentie van de Africa Centres for Disease Control and Prevention dat Europese leveranciers lange tijd beweerden hun handen vol te hebben aan de behoeftes van Europa. Toen Covax vervolgens in India vaccins bestelde, bleek de Indiase leverancier na de uitbraak van de deltavariant ook nog alleen voor India te kunnen produceren. Volgens hem is het nu tijd voor Europese leveranciers om ofwel vaccins aan Afrikaanse landen te verkopen, ofwel deze landen toe te staan hun eigen vaccins te produceren.

De druk om patenten vrij te geven en de vaccinproductie naar het Afrikaanse continent te plaatsen komt deels door het falen van Covax. Minder dan 50 miljoen van de toen nog beloofde 700 miljoen vaccins waren begin juli aangekomen. “De situatie had heel anders kunnen zijn als we in december wisten dat er geen hulp zou komen en we het zelf moesten regelen”, zegt Masiyiwa. Nu gingen landen er tevergeefs van uit dat de beloofde prikken zouden aankomen. Doordat westerse landen hun beloftes tot nu toe niet nakomen, houden ze volgens Masiyiwa veel landen onnodig aan het lijntje.

Naamloos

Deze bioloog ontwikkelt een vaccin voor Afrika (want wij kopen alles op)

‘Als we het heft niet in eigen handen nemen, worden we aan ons lot overgelaten.’

HannevanderWoude_Q3B2080-2320×1340-1160×670

Eigen bovenarm eerst

Terwijl wij vaccins hamsteren, laten we een heel continent stikken, ziet Asha ten Broeke.

EshaGuyHadjadj_4793-8x8cm

Over de auteur

Esha Guy Hadjadj is schrijver, vertaler en freelance-journalist. Hij schrijft over de manier waarop we ons verhouden tot een al dan niet …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief