Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

Toegang tot drinkwater is een mensenrecht, volgens zowel het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens als het VN-Kinderrechtenverdrag en het VN-Vrouwenrechtenverdrag. Iedereen heeft recht op de noodzakelijke hoeveelheid water voor eten, drinken en de basishygiëne. Dat water moet bovendien schoon, veilig, betaalbaar – niet per se gratis – en toegankelijk zijn.

Maar dat is op papier. In de praktijk hebben, volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, wereldwijd 785 miljoen mensen geen toegang tot drinkwater. En één op de vier mensen (bijna 2 miljard) heeft geen toegang tot een goed functionerend drinkwatersysteem. Onder hen zijn ook mensen die onder de Nederlandse verantwoordelijkheid vallen. Zoals op Sint-Eustatius, samen met Bonaire en Saba sinds 10 oktober 2010 een ‘bijzondere gemeente’ in Nederland. Sinds ‘10-10-10’ zijn de waterproblemen van deze BES-eilanden de problemen van Den Haag. Het Nederlandse ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) is er systeem- en eindverantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening, maar toch kampt het eiland met grote watertekorten. Statianen hebben het idee dat hun problemen worden genegeerd.

Water is op Sint-Eustatius zeven keer zo duur als in Europees Nederland

Sinds 2011 legt de St. Eustatius Utility Company (STUCO) ondergrondse leidingen op Sint-Eustatius aan. De bedoeling is dat elk huis op het eiland toegang krijgt tot stromend water, maar vooralsnog is dat nog maar het geval voor ongeveer de helft van de pakweg 1800 huishoudens. De meeste huishoudens die niet op het net zijn aangesloten, halen hun water uit cisternen: waterdichte ruimtes, meestal ondergronds, die als waterreservoir fungeren. De cisternen zijn afhankelijk van regenval, maar die is erg wisselvallig: Sint-Eustatius kampt afwisselend met extreme droogte en hevige stormen, wisselingen die groter zullen worden naarmate het klimaat verder verandert.

CMS FORMAT watermisdaad 4
Beeld door: © Jaquil Pandt

Wie wel op het waternet is aangesloten, moet daarvoor diep in de buidel tasten. Water is er ruim zeven keer zo duur als in Europees Nederland. Voor 1000 liter water rekende STUCO in 2021 rond de 6,73 Amerikaanse dollars (5,81 euro, de Amerikaanse dollar is het wettige betaalmiddel op de BES-eilanden). In Europees Nederland betaal je voor dezelfde hoeveelheid water 0,83 euro. Het zijn prijzen die voor veel Statianen niet op te brengen zijn: anders dan in Europees Nederland heeft Den Haag op Sint-Eustatius geen sociaal minimum vastgesteld (zie kader).

Sociaal minimum

Het sociale minimum is het minimale bedrag per dag dan wel maand dat nodig is om van te leven. In Europees Nederland is het sociale minimum opgenomen in de Toeslagenwet en wordt het elk halfjaar herzien. Het specifieke bedrag is afhankelijk van leeftijd en huishouden. Zo is het laatst vastgestelde sociale minimum (juli 2021) voor bijvoorbeeld een alleenstaande van 21 jaar of ouder 1239 euro per maand. Als je totale inkomen lager is dan dat sociale minimum, kun je in Nederland aanspraak maken op een toeslag. In 2017 vroeg het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om voor elk van de BES-eilanden een eigen sociaal minimum vast te stellen, maar dat is er tot op heden nog niet van gekomen.

Wel bepaalde demissionair staatssecretaris Raymond Knops (Koninkrijksrelaties, CDA) dat het bruto minimumloon per 1 januari 2022 op Saba zou stijgen van 1135 dollar naar 1248 dollar en op Bonaire van 950 dollar naar 1045 dollar. Sint-Eustatius, waar het bruto minimumloon 1150 dollar is, moet nog voor een verhoging pleiten. Voor leden van de lokale eilandsraad en veel ambtenaren is de maat vol: zij hebben het gevoel dat de staatssecretaris hen niet serieus neemt, ten koste van kwetsbare burgers.

Duur water en een lege regenput

De 68-jarige weduwe Suzanne woont op Sint-Eustatius. Ze wil niet met haar achternaam in dit artikel, omdat ze niet graag kwaadspreekt over haar eiland en omdat de sociale lijntjes kort zijn onder de 3100 inwoners. Nadat haar man in 1981 stierf, kwam de zorg voor haar kinderen en het huishouden op Suzannes schouders te liggen. Haar huis had weliswaar een eigen cisterne, maar in de droge maanden moest ze die regelmatig laten bijvullen. Het laten komen van een watertruck kostte elke keer zeker 100 dollar (87 euro). Toen ze een goede baan kreeg en zich meer kon veroorloven, besloot ze zich bij STUCO aan te melden voor stromend water, als aanvulling op de regenput. Maar eenmaal met pensioen kon ze dat niet meer opbrengen. “Leven in een huishouden met vijf mensen, van alleen pensioen en bijstand, dat is niet gemakkelijk. We besloten om kosten te besparen door niet langer het water van STUCO te gebruiken.”

Door schoon te maken in een hotel verdiende Suzanne ook na haar pensioen nog wat bij. Maar toen kwam corona en sloten de hotels. “Het eiland ging op slot. En het regende niet. Onze regenput raakte tot tweemaal toe helemaal leeg. Toen ik naar STUCO ging om te proberen water van hen te krijgen, hoorde ik dat het me 60 dollar (zo’n 52 euro, red.) zou kosten. Ik had niet eens 30 dollar voor eten.”

De ombudsman vroeg zich af waarom burgers in een Nederlandse gemeente maandenlang geen zekerheid hadden

Suzannes zoon van 42, die in de bijstand zat, woonde bij haar met twee kinderen, net als haar zus, die ook geen werk had. Ruim een week gebruikte het huishouden water dat het in emmers had verzameld om te koken en te baden. “We gebruikten slechts vijfenhalve emmer. Om het toilet door te spoelen gebruikte ik vuil water uit onze wasmachine en die van een buurman. Het was onhygiënisch en ik walgde ervan, maar we hadden geen keus.” Na negen dagen sparen had Suzanne genoeg geld om een vrachtwagen te laten komen met water van STUCO, waarmee ze haar cisterne vulde. Daarna regende het gelukkig nog een paar keer.

De coronapandemie maakte de ongelijkheid tussen Europees en Caribisch Nederland zichtbaarder. Statianen klaagden dat vele huizen dagenlang zonder stromend water waren komen te zitten en STUCO’s waternetwerk bleek kwetsbaar. Omdat STUCO niet het hele eiland van water kon voorzien, had het bedrijf rantsoenen ingesteld. In mei 2020 wendde de nationale ombudsman zich tot toenmalig staatssecretaris Raymond Knops (Koninkrijksrelaties, CDA) en de toenmalige gouverneur-commissaris op Sint-Eustatius, Marnix van Rij. De ombudsman vroeg zich af hoe het mogelijk was dat burgers die in een Nederlandse gemeente wonen maandenlang geen zekerheid hadden over een van de meest elementaire levensbehoeftes.

Koloniaal en belerend

Nederland behandelt de problemen op de BES-eilanden op een manier die de bewoners koloniaal en belerend vinden. Toen er geld werd gegeven om ondergrondse waterleidingen te installeren, werden Nederlandse deskundigen ingeschakeld. De beste die er waren, volgens Van Rij, maar zij bleken niet uit de voeten te kunnen met de grote hoogteverschillen op bergrijk Sint-Eustatius, met lekkages tot gevolg.

Hoogleraar Europees en nationaal waterrecht Marleen van Rijswick legt uit waarom toegang tot water moeilijk afdwingbaar is: juridische bijstand is niet altijd even toegankelijk. “Afhankelijk van in welk land je woont en of je al dan niet tot een gemarginaliseerde groep behoort, kan het heel moeilijk zijn om de weg naar de rechter te vinden.” Zo kun je in het Europese deel van Nederland tegen onrechtvaardigheid snel juridische stappen ondernemen of naar een juridisch loket. Statianen daarentegen moeten meestal het eiland verlaten om advies te krijgen. De prijs van een retourvlucht naar Sint-Maarten (nog geen 100 kilometer verderop) bedraagt ongeveer 250 dollar (216 euro).

CMS FORMAT watermisdaad 3

Door klimaatverandering zullen drinkwatertekorten wereldwijd een steeds groter probleem worden. Op Sint-Eustatius valt steeds minder regen, waardoor de reservoirs minder zekerheid bieden. Naarmate water een schaarser product wordt, neemt ook het risico op uitsluiting van kwetsbare groepen toe, ziet Van Rijswick. “Juist daarom is het recht op water zo belangrijk, zodat we in elk geval een ondergrens hebben en mensen toegang krijgen tot een minimum aan drinkwater.” In Europees Nederland ziet ze het niet zo snel gebeuren dat droogte leidt tot grootschalige drinkwatertekorten voor burgers. Maar op Sint-Eustatius zal de nood alleen maar hoger worden.

Dit is het tweede deel van een tweeluik. Deel 1: Waarom Nederlandse kinderen soms zonder drinkwater zitten.
Het tweeluik verscheen in de winter van 2021 in één artikel in OneWorld Magazine.

 

Waarom Nederlandse kinderen soms zonder drinkwater zitten

Mensenrechtenorganisaties sleepten de staat voor de rechter.

zimbabwe magazine stuk

Te huur in Zimbabwe: ruime woning met uitzicht op milieuramp

'Ik vrees dat ik op een dag niet levend mijn huis uit kom.'

Over de auteur

Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief