Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Je zou het na een snikhete zomer zoals vorig jaar niet verwachten, maar behalve kurkdroge zomers staan ons ook intense, natte periodes in Nederland te wachten. Bodemdeskundige Harry Boerma vertelt wat wij, de burgers die de steden bewonen, zelf kunnen doen. Boerma is naast bodemdeskundige ook ervaringsdeskundige én werkt bij de Gemeente Utrecht als Adviseur ondergrond.

Boerma bestempelt zichzelf als ‘early adapter’ als het gaat om duurzaamheid door bijvoorbeeld de aanschaf van zonnepanelen, maar na de extreme regenbui van juli 2014 realiseerde hij zich dat het tijd werd voor nog drastischer maatregelen. “Ik weet nog dat ik buiten in de tuin stond en zag hoe het regenwater als een waterval naar beneden neerkwam op het platte dak van de uitbouw: er was geen houden aan.”

Als riolen het afvalwater niet meer kunnen verwerken komt het vervuilde water in de grachten en kanalen terecht

Extreme weertypes zoals deze worden volgens klimaatonderzoekers veroorzaakt door de opwarming van de aarde. Deze toenemende natheid heeft grote gevolgen voor steden. De verwachting dat in 2050 70 procent van de wereldbevolking in een stedelijke omgeving woont maakt ingrijpen des te dringender.

De gevolgen variëren van ongemak tot rampzalig. Schoon hemelwater komt in het riool bij het afvalwater terecht of blijft in grote plassen in de tuin liggen, straten lopen onder en dit alles brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Als riolen het afvalwater niet langer kunnen verwerken komt het vervuilde water in de grachten en kanalen terecht. Het is niet voor niets dat er voor zwemevenementen, zoals het jaarlijkse Utrecht City Swim, niet eerder dan een dag van tevoren het startsein kan worden gegeven, omdat dan pas duidelijk is of de kwaliteit van het water in de grachten wel voldoende is.

Gemeentes steunen initiatieven

Gemeentes kennen allerlei subsidieregelingen en initiatievenfondsen, waarmee ze groen gedrag van hun burgers stimuleren. Zo konden inwoners van Utrecht vorig jaar gratis planten halen bij de deelnemende tuincentra in het kader van: ‘Tegels eruit, plantjes erin’. Planten, gazon en groene heggen houden namelijk schoon hemelwater vast.

In veel steden worden afwateringsgebieden aangelegd waar het overtollige water in kan wegvloeien. Zo heb je in Utrecht bergbezinkbassins (ondergrondse betonnen bakken waarin het overtollige water kan worden opgeslagen) aan de Maliesingel en aan de Catharijnesingel. Bewoners van de wijken Zeeheldenbuurt en Lombok kregen een extra rioolaansluiting op de tuin onder hun huis om het regenwater af te voeren dat eerder het souterrain in stroomde. En de gemeente gaat alle wijken op termijn voorzien van een gescheiden stelsel met aparte riolen voor regenwater en vuil water. Dit alles gebeurt in het kader van het project Waterproof 030.

De Gemeente Amsterdam kent een vergelijkbaar programma, Rainproof. De Gemeente Rotterdam, waar vanwege het haven- en deltagebied het risico voor overstromingen extra groot is, antwoordt op de dreigende wateroverlast met een heus Waterplan. In Zwolle, tenslotte, krijgen inwoners in het kader van ‘citizen science’ meetapparatuur mee naar huis, waarmee ze naast fijnstof en CO2 ook de hoeveelheid neerslag in hun tuin kunnen monitoren.

Vergroenen

Boerma woont met zijn vrouw en drie dochters in een jarendertighuis in de Utrechtse wijk Tuinwijk. De tuin staat vol met planten: een mini-beukenhaagje, een bloeiende klimroos en weelderige klimop die opkruipt tegen de houten omheining. Een bewuste keuze voor veel groen want het helpt om schoon regenwater vast te houden.

Een andere optie om te vergroenen is het aanleggen van geveltuinen: een strook planten – het woord zegt het al – tegen de gevel van je huis. Geschikt ook voor mensen zonder een ‘echte’ tuin om op een simpele manier overtollig regenwater vast te houden. Sommige gemeentes, zoals de Gemeente Utrecht, subsidiëren geveltuinen ter grootte van twee stoeptegels. Een simpele manier om niet alleen hemelwater op te vangen, maar ook fijnstof. En om het bewoners makkelijker te maken worden de overtollige stoeptegels gratis door de gemeente opgehaald.

IMG_8072
Geveltuintje Beeld door: Erzsó Alföldy

Ook plantenbakken kunnen mensen, al dan niet met hun buurtgenoten, zonder toestemming in hun straat aanleggen, evenals als boomspiegeltuintjes (ruimte rond de voet van een boom). Ook hierbij geldt: planten houden overtollig regenwater vast dat anders meteen in het riool zou verdwijnen. Of op straat zou blijven liggen.

IMG_8081
Plantenbakken Beeld door: Erzsó Alföldy

Water opvangen

Groene daken en planten in de tuin zijn niet de enige maatregelen die je kunt nemen tegen wateroverlast. Zo koop je al voor een paar tientjes bij het tuincentrum of doe-het-zelfzaak een regenton, waarmee je, gekoppeld aan de regenpijp, het overtollige regenwater kunt opvangen. Wat je later, bij droog weer, kunt gebruiken om je tuin te besproeien. Dit laatste is voor Boerma‘s piepkleine stadstuintje geen haalbare optie gebleken. “Ik heb ooit een regenton van 25 liter aangeschaft, die je niet onderaan maar middenin de regenpijp kon vastmaken. Maar omdat die steeds verstopt raakte, heb ik hem maar weer weggehaald. Ik moet er nog eens goed induiken, misschien biedt een infiltratiekrat in de grond voor ons wel een oplossing. Dat is een soort buffervat met gaatjes erin, waarin het teveel aan regenwater wordt opgevangen, dat sijpelt dan langzaam de grond in.”

Ook heeft Boerma de dakgoot die aan de schuur vastzit, omgelegd, zodat het hemelwater nu niet langer in het putje in de tuin wegstroomt maar over de schutting het perk en uiteindelijk het park in. “Je kunt met zulke kleine, simpele ingrepen vaak al een hoop bereiken.”

Hij berekende dat tijdens die extreme regenbui van juli 2014 “in twee uur tijd – want zo lang heeft die hoosbui geduurd – zo’n 3600 liter water naar beneden kwam. Vervelend want de lekkage die daardoor ontstond moest ik repareren. Maar die hoosbui heeft me ook aan het denken gezet.”

Sedum-dak

Ook jij koelt af van een groen dak

Hoe heter de stad wordt, hoe groter de roep om groene daken.

Na wat diepgravend onderzoek liet Boerma in 2017 een ‘sedum-dak’ op de uitbouw van 8 vierkante meter aanleggen. “Dat zijn vetplantjes die heel goed water vasthouden, het werkt als een spons. Ze zijn bovendien super makkelijk in het onderhoud, ik hoef maar één keer per jaar wat onkruid weg te halen. En ze kunnen heel goed tegen droogte, zo hebben ze het vorige zomer ondanks de hitte prima gered zonder dat ik ze extra water hoefde te geven. Ik vind die gele en roze bloemetjes ook heel mooi. Als ik ’s ochtends de gordijnen van de slaapkamer opentrek, is dat het eerste wat ik zie. Daar word ik heel blij van. Tenslotte trekken die plantjes ook allerlei nuttige insecten aan.”

Voor de kosten hoef je het volgens Boerma ook niet te laten. Die kwamen uit op zo’n 640 euro, inclusief het materiaal voor de dakbedekking, de plantjes én de arbeidskosten. “Wat ze doen is eerst een filtratiemat aanbrengen. Daaroverheen komt een antiworteldoek en een laag substraat, een licht gesteentesoort. Tenslotte wordt daar een soort mat, vergelijkbaar met een grasmat, over uitgerold, met een mengsel aan vetplantjes. Daar heeft Sempergreen, het bedrijf dat de klus heeft geklaard, hele kilometers van op voorraad.”

Tenslotte trekken die plantjes ook allerlei nuttige insecten aan

Het golfplaten dak van de schuur heeft Boerma vervolgens zelf van een sedum-dak voorzien. “Daarvoor heb ik eerst kleikorrels aangebracht direct op de golfplaten, met eroverheen een laag tuinaarde. Daar heb ik vervolgens gewoon wat vetplantjes van het tuincentrum in geplant, plus nog wat restlapjes die ik van het andere dak over had. Ik was er niet meer dan 100 euro aan kwijt.”

“De plantjes houden het water vast, wat ook lekkage voorkomt. Daarnaast vind ik die plantjes dus heel mooi, zijn ze goed voor de biodiversiteit, en werken ze ook nog eens isolerend. In de zomer heeft het sedum-dak een verkoelend effect en het geluid van het kletterende water wordt gedempt.”

Doe-het-zelf

Wil jij ook je eigen woonomgeving helpen vergroenen en sta je te popelen om aan de slag te gaan? Check dan eerst de website van je gemeente voor de mogelijkheden en voorwaarden. Zo heeft de Gemeente Utrecht een subsidie voor het aanleggen van groene daken, en kunnen inwoners van de stad een beroep doen op het Initiatievenfonds.

Handzame tips voor een klimaatvriendelijke tuin of balkon, van groene daken en planten tot regentonnen, vind je bij Milieu Centraal.

Hoe Zit Het Met Water? is onafhankelijk tot stand gekomen en financieel mede mogelijk gemaakt door Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Nestlé, Onswater.nl, Oasen en Simavi.  De overeenkomst tussen OneWorld en deze bedrijven is openbaar en in te zien.

Simon

Simon François doucht niet meer, maar borstelt zich

Leven zonder water.

artikel-Cover_1200x675_HZHM-water_Nestle

Deel van Dossier

Hoe Zit Het Met Water?

Het juninummer van OneWorld-magazine draait om water. Van wie is water, mag je er geld…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Erzsó Alföldy

Erzsó Alföldy

Freelance journalist

Erzsó is freelance journalist met een achtergrond in wetenschap en cultuur. Ze schrijft vooral over actuele, maatschappelijk relevante …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)