OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het is inmiddels meer dan een halfjaar geleden dat de #MeToo-beweging haar hoogtepunt bereikte; vele slachtoffers deelden hun ervaringen met seksueel geweld online en offline, met soms hevige consequenties voor de benoemde daders.

De kreet me too heeft zich wijd verspreid: ‘een mietoetje doen’ is inmiddels een ingeburgerd grapje, en vrijwel elk groot medium heeft wel een of meerdere stukken gewijd aan alle ‘gevaren’ van de beweging: een heksenjacht, trial by media, verpreutsing, het opsluiten van vrouwen in de ‘slachtofferrol’. Maar waar staat de beweging nu eigenlijk echt voor? Vijf misconcepties over #MeToo.

1. #MeToo komt van Twitter en is begonnen bij actrice Alyssa Milano
Het gebruik van de hashtag om ervaringen met seksueel geweld te delen werd inderdaad online groot na een oproep van  actrice Alyssa Milano. Nadat zij en andere actrices naar buiten kwamen met misbruikverhalen over de destijds machtige Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein, zette Alyssa Milano op Twitter aan tot het massaal delen van verhalen onder deze hashtag. Met succes.

Maar het gebruik van de kreet Me too is niet bedacht door Milano: veel eerder begon activiste en hulpverlener Tarana Burke in de Verenigde Staten met gebruik van de term in haar werk met overlevenden van seksueel geweld. Burke maakte mee dat een 13-jarig meisje haar vertelde dat ze seksueel misbruikt was. Burke schrok ervan en viel stil: later bedacht ze zich dat ze ‘me too’ had willen zeggen, om haar te steunen en te laten weten dat ze er niet alleen voor stond. Deze strategie noemt Burke ‘empowerment through empathy. Milano erkende later dat de slogan niet door haar gemunt is.

39019295020_0c0390b70f_b
Tarana Burke Beeld door: Penn State

2. #MeToo sluit vrouwen op in de ‘slachtofferrol’
Dit verwijt kennen we helaas niet alleen van de #MeToo-beweging. Wie benoemt hoe mensen in bepaalde aspecten slachtoffer zijn; in het bijzonder hoe bepaalde groepen in de samenleving méér risico lopen op dat slachtofferschap, stuit al snel op het verwijt mensen in de ‘slachtofferrol’ te duwen.

Dit impliceert dat als mensen buiten hun schuld om onrecht ervaren, bijvoorbeeld omdat ze seksueel misbruikt zijn door mensen met veelal een machtspositie op hen, ze zich hier niet publiekelijk over uit mogen spreken. Of ze verraden er in ieder geval zwakte en aandachtszoekerij mee. De mentaliteit is: eigen boontjes doppen. Kin vooruit. Het verwijt van slachtofferschap werkt daarmee een zwijgcultuur in de hand, eentje die al lange tijd daders bevoordeelt.

Het verwijt van slachtofferschap werkt een zwijgcultuur in de hand, eentje die al lange tijd daders bevoordeelt

Maar het is nu juist de massale zichtbaarheid die #MeToo zo krachtig heeft gemaakt: door de collectieve schreeuw van veel individuele vrouwen samen werd het probleem van seksueel geweld zichtbaar en onmogelijk nog langer te ontkennen of te bagatelliseren. Wat is er krachtiger dan jezelf kwetsbaar durven opstellen en de schaamte die je waarschijnlijk lange tijd alleen zelf hebt gevoeld, eindelijk bij je dader neer te leggen?

3. #MeToo gooit intimidatie en verkrachting op één hoop en is daarmee onproductief, en leidt tot een heksenjacht
Veel mensen vinden dat #MeToo te ver is gegaan. Ze zijn het er uiteraard mee eens dat verkrachting niet door de beugel kan, maar zien het kwaad niet in van onbedoeld ongewenste opmerkingen of aanrakingen. Natuurlijk verschillen die zaken van elkaar in ernst en impact, dat zal geen enkele #MeToo-aanjager ontkennen. Maar beide uitingen getuigen van een cultuur waarin vrouwen zich vaak onveilig voelen, en waarbij grensoverschrijding ten koste van vrouwen eerder norm dan uitzondering is.

Toen een veel oudere man, die mijn leidinggevende was bij een horeca-uitzendbaantje, me bij onze eerste ontmoeting traag van top tot teen bekeek en “zooo!” riep, daarna grapte dat hij “mij wel eens zou pakken”, en sporadisch aan mijn haar zat, vroeg ik me af: wat als we eens alleen in een kamer zijn? Het feit dat hij dit deed en zowel in functie als in leeftijd mijn meerdere was, gaf me een onveilig gevoel; een gevoel dat ik juist wegens zijn machtspositie niet met anderen durfde te delen. Hij hoefde daarvoor niet verder te gaan dan intimidatie.

Dit wordt ook wel een ‘geweldspiramide’ genoemd. Ja, kleedkamerpraat verschilt in ernst van verkrachting, maar de ontmenselijking en het gebrek aan respect voor andermans grenzen die zich beiden ook in taalgebruik of kleine aanrakingen kunnen uiten, verstrekken een basis voor geweld. Het probleem bij de wortels aanpakken is daarom meer dan terecht en juist nodig voor een effectieve aanpak van seksueel geweld.

DAc8K8qWAAABjv0
Beeld door: 11th Principle: Consent

Het argument is vaak dat goedbedoelende, vriendelijke mannen van wangedrag beschuldigen zou leiden tot een verwoestende heksenjacht. Hieraan verbonden ligt het idee dat alleen monsters verkrachten. Akelige onbekende mannen in donkere steegjes die vrouwen bespringen. Dit beeld maakt het contrast tussen de verkrachtende belager en die ene vriend die bij feestjes soms ‘per ongeluk’ zijn handen laat vliegen veilig en helder; kwaadaardig versus onschuldig. Cijfers tonen echter aan dat seksueel geweld met name door bekenden gebeurt. Het wordt echter pas echt moeilijk wandaden te erkennen en veroordelen, wanneer we daders persoonlijk kennen. Maar juist dan is afkeuring, als signaal naar slachtoffers, immens belangrijk.

4. #MeToo leidt tot verpreutsing
Hier waarschuwden onder andere Catherine Deneuve en andere Franse actrices voor in hun anti-#MeToo-brief: omdat mannen zich nu vaker afvragen wat ze wel en niet mogen doen, verpreutst de samenleving. Seksuele vrijheid zou door #MeToo afnemen. De Françaises verdedigden ‘het recht om lastig te vallen’.

Ik vraag me af voor wie die seksuele vrijheid zou afnemen. Slachtoffers van seksueel geweld zijn vaak niet meer seksueel vrij; na misbruik hebben ze vaak flink wat tijd en verwerking nodig om weer op een fijne manier seksueel actief te kunnen zijn. Grensoverschrijding voorkomen houdt daarmee seksuele vrijheid juist in stand. Alleen daders worden in hun bewegingsvrijheid beperkt. Maar is het zo erg om je af te moeten vragen of je grenzen overschrijdt? Hoeveel moeite is het om bij een ander te checken of je avances welkom zijn?

Deze stelling getuigt van weinig optimisme en een nogal treurig mensbeeld. Waarom zouden mensen niet vrijelijk seksueel actief kunnen zijn zonder elkaars grenzen te overschrijden? Wie zegt dat aandacht voor eigen en andermans wensen en grenzen saai of formeel moet zijn? Het is niet vreemd dat veel mensen dit sombere beeld bij seks hebben; in populaire cultuur gaat seks tussen mensen vrijwel altijd soepeltjes vanzelf en zonder expliciete communicatie. Maar instemming checken kan prima tijdens dirty talk. En communicatie over wensen en grenzen maakt de weg juist vrij voor betere en fijnere seks.

5.#MeToo is een Amerikaans Hollywood-probleem
Was het maar zo dat we de beweging klakkeloos uit de VS importeren en die hier geen relevantie kent. Volgens grootschalige Europese onderzoekscijfers uit 2014 maakt een op de tien vrouwen in Nederland verkrachting mee; bijna de helft heeft ervaring met fysiek of seksueel geweld. Driekwart maakt seksuele intimidatie mee.

Dit is een structureel probleem in de Nederlandse samenleving, en of de beweging nu in de VS is begonnen of niet; het heeft geholpen met het benoemen en bevechten van de problematiek hier. Zo heeft er een verdubbeling van de meldingen van seksueel geweld plaatsgevonden, en zijn er op veel plekken vertrouwenspersonen en meldpunten bijgekomen. De geest is uit de fles, ondanks alle mythes die er over #MeToo bestaan.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
bw

Justine van de Beek

Redacteur Harlot

Justine van de Beek (22) is overtuigd feminist en als socioloog gespecialiseerd in gender en seksualiteit.
Profielpagina

Advertentie

banner_buurt-1 (002)

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov