Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In de theewinkel waar ik werk krijg ik regelmatig de vraag of we ook thee uit Europa verkopen. Het antwoord daarop is altijd nee. Thee groeit over het algemeen namelijk niet in Europa, en de Europese plantages die wél thee produceren, verkopen die voor een prijs die de gemiddelde consument hier niet bereid is te betalen.

Waar de vraag vandaan komt is wel duidelijk: wie duurzaam wil leven krijgt van alle kanten het advies om zoveel mogelijk lokaal geproduceerd voedsel te kopen, als het even kan direct van de boer. Dat hoeft immers niet ingevlogen of verscheept te worden. Maar dit advies hoeft niet voor elk product te gelden. Thee uit Europa klinkt bijvoorbeeld duurzaam en eerlijk, maar klopt die intuïtie wel?

Thee uit Brabant

Wil je je thee écht lokaal hebben, dan moet je in het Noord-Brabantse Soerendonk zijn Daar ligt de enige Nederlandse theeplantage, het Zuyderblad. Eigenaresse Linda Cebrian-Rampen heeft er op dit moment anderhalve hectare aan theeplanten staan. Dat is klein voor een theeplantage, en Cebrian-Rampen produceerde dit jaar niet meer dan één of twee kilo, die ze verkocht aan een nabijgelegen sterrenrestaurant.

Veel groter zal de plantage ook niet worden, vertelt ze via de telefoon. “Het is prima mogelijk om in Nederland thee te verbouwen, maar het zal altijd kleinschalig blijven. Een grote theeplantage kan algauw 600 hectare beslaan. Wil je zoiets in Nederland, dan moet je investeren in machines omdat de lonen hier te hoog zijn voor het handwerk dat thee plukken is. En machines die zo fijn kunnen plukken als mensenhanden, die zijn er nog helemaal niet.”

Wereldwijd gaat thee tegen veel te lage prijzen van de hand

Wat het productieproces ook hindert is dat de theeplant in Nederland langzamer groeit dan elders: “Je zit hier verder weg van de evenaar, dus je hebt ander licht.” Tot nu toe verbouwt Cebrian-Rampen daarom ook andere gewassen, zoals asperges, en geeft ze voorlichting over thee, via rondleidingen en high-teas.

De snelst groeiende thee is trouwens niet per se van de beste kwaliteit. Juist een plant die meerdere seizoenen heeft doorstaan – waaronder een met vrieskou – levert een hoogwaardig product. Bladeren van lagere kwaliteit verdwijnen vaak als onderdeel van een melange in theezakjes. Dat zijn de theeën die wij in de supermarkt voor 1 euro per doosje in ons mandje gooien.

Wereldwijd gaat thee tegen veel te lage prijzen van de hand. Een kilo groene thee uit Kenia, bijvoorbeeld, zou 73 cent méér kosten als je alle verborgen kosten meerekent. Dan gaat het om milieukosten (zoals compensatie van landgebruik) en sociale kosten; kinderen die nu op plantages werken zouden bijvoorbeeld naar school kunnen als consumenten een eerlijke prijs zouden betalen. Die 73 cent lijkt misschien een klein bedrag, maar om hun producten zo goedkoop mogelijk aan te bieden, rekenen supermarkten hem toch niet door.

Op zoek naar een goed verhaal

Het kán dus wel, thee uit Europa. Maar: je moet wel bereid zijn ervoor te betalen. Dat zijn de meeste consumenten nog niet. En dan nog steeds is het de vraag of je beter bezig bent wat de milieu-impact van thee betreft.

Tijdens de rondleidingen die ze geeft en de high-teas die ze op de plantage organiseert, krijgt Cebrian-Rampen geregeld de vraag of haar thee wel biologisch is, en hoe duurzaam eigenlijk. “Ik zeg dan dat ik nu weliswaar geen bestrijdingsmiddelen gebruik, maar dat ik niet weet wat ik zou doen als mijn planten door insecten geplaagd zouden worden. Verder gaat de interesse van gasten meestal niet. Natuurlijk vinden ze het lokale aspect leuk, maar de diepere vragen komen alleen van theekenners.”

Met hun voorkeur voor lokale producten blijken consumenten vooral op zoek te zijn naar ‘authenticiteit en herkenbaarheid’. Dit merkte milieu-adviseur Henri de Ruiter ook, toen hij zich tijdens zijn promotieonderzoek naar duurzaamheid en gezondheid bezighield met lokaal eten. In een blogpost voor Slow Food Youth Network noemt hij dit de local food paradox: ‘Voorstanders van lokaal voedsel geven de voorkeur aan de minst duurzame producten.’

Consumenten die op zoek zijn naar lokaal voedsel lijken vooral blij te zijn dat ze de lammetjes in de wei kunnen zien rennen – wat ook mooi is – maar vragen meestal niet door naar het duurzaamheidsaspect, aldus De Ruiter. Het mooie beeld geeft de indruk dat een lokaal product ook automatisch duurzaam is, terwijl dat niet per se het geval hoeft te zijn.

Het is dus vooral op basis van hun gevoel dat mensen denken dat ‘lokaal’ beter is, zegt ook Cebrian-Rampen. “Bezoekers snappen allemaal dat mijn thee niet met de boot of het vliegtuig hoeft. En dus is het beter, denken ze, want het hoeft niet uit China te komen.” Maar hoewel thee uit Europa een goed verhaal oplevert, is het niet per se duurzamer.

Thee uit Europa is duur, maar niet per se duurzamer

Gedroogde theebladeren komen over het algemeen op containerschepen naar Nederland, en daarbij valt nauwelijks milieuwinst te behalen. Dat berekende Milieu Centraal in een onderzoek naar de milieu-impact van thee. Het invliegen van thee, wat een stuk belastender is voor het milieu, gebeurt zelden. Een uitzondering is bijvoorbeeld een eerste pluk in de lente, die alleen gedronken wordt door een selectieve groep theeliefhebbers. Bij die groep is het helder dat de theeconsumptie van ver een stuk minder milieuvriendelijk is.

Drie kwart van de klimaatimpact van thee komt niet van het vervoer, maar van het opwarmen van water

Als het transport nauwelijks een rol speelt in CO2-uitstoot, waar zit ‘m de milieu-impact van thee dan wel in? Milieuproblemen bij de theeteelt gaan deels over verminderde bodemkwaliteit en achteruitgang van de biodiversiteit in gebieden waar theeplantages zich vestigen. Maar de echte boosdoener ligt dichter bij huis: drie kwart van de impact van thee komt niet van het vervoer, of de productie, maar van het opwarmen van water om thee mee te zetten. We warmen bij het zetten van een kop thee bijna altijd te veel water op, en daarbij gaat onnodig veel energie verloren. Dáár is de meeste winst op te behalen, gevolgd door het tegengaan van verspilling: gooi je overgebleven thee niet weg, luidt het advies, maar schenk het in een thermoskan.

Duurzaam én eerlijk, hoe doe ik dat?

Je kunt je – naast de duurzaamheidsoverwegingen – ook afvragen of het verstandig is, met het oog op werkgelegenheid in landen die van oudsher thee produceren, om je thee een stuk duurder te halen bij een plantage zoals die van Cebrian-Rampen. Hoewel er volgens Milieu Centraal in de theeteelt legio sociale en economische problemen spelen (zoals onderbetaling en slechte arbeidsomstandigheden), zorgt verstandige teelt tegelijkertijd voor veel werkgelegenheid in thee producerende landen in Afrika en Azië. Het verbouwen van thee is immers arbeidsintensief.

Het is volgens Milieu Centraal dan ook vooral zinvol om in de supermarkt je ogen open te houden voor keurmerken. Koop je bijvoorbeeld thee met een Max Havelaar-keurmerk, dan weet je in elk geval dat de boeren een eerlijke prijs hebben ontvangen. En misschien begint een eerlijkere theeconsumptie wel bij ‘consuminderen’. Cebrian-Rampen: “Er zijn nu eenmaal bepaalde dingen die je niet in Europa kan krijgen, tenminste niet áltijd en niet in alle seizoenen. Misschien moeten we niet elke dag thee willen drinken.”

Maar ik vraag me af of mijn baas bij de theewinkel blij is als ik dat opschrijf.

Vijf tips om duurzamer van je thee te genieten

  • Zet thee op maat: kook niet meer water dan je gaat drinken.
  • Drink je vaak thee? Kies dan voor thee met zo min mogelijk verpakking eromheen. Drink je weinig thee? Dan zorgt verpakking dat je thee langer lekker smaakt.
  • Als je thee met losse blaadjes zet: doseer op maat en spoel het thee-ei af met koud water.
  • Kies voor thee met een topkeurmerk. Die is gewoon te koop bij de supermarkt, biologische winkel of speciaalzaak.
  • Het gebruikte theezakje hoort bij restafval en losse thee mag bij het GFT.

(Bron: Milieu Centraal)

beverage-blur-close-up-1833327

We hebben straks misschien geen thee meer (en nog vijf andere producten)

Van bier tot chocolade: al dit lekkers moeten we straks missen als we niet snel ingrijpen.

aroma-background-black-1415555

Een bakkie zuivere koffie graag

Hoe lang kunnen we nog met een gerust hart koffie drinken?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Alrun Bernhard

Redactiestagiair

Alrun Bernhard (1996) heeft Literary and Cultural Analysis gestudeerd en is nu bezig met een master Journalistiek. Ze probeert al haar …
Profielpagina