Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Om onze culturele geschiedenis te beschermen voor toekomstige generaties, worden steeds meer culturele organisaties in Suriname getraind in het inventariseren van ons immaterieel erfgoed. Uiteindelijk moeten we tot een nationale lijst van immaterieel erfgoed komen”, vertelt Johan Roozer van het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.

Tijdens een recente bijeenkomst van UNESCO (Organisatie der Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur), op het eiland Mauritius, werden tradities uit verschillende landen uitgeroepen tot immaterieel erfgoed van de mensheid. Zo werd bekend dat de Jamaicaanse reggae vanaf nu op de beschermde UNESCO-lijst staat. De Surinaamse inventarisatie staat nog in de kinderschoenen, vertelt Roozer, die beleidsadviseur is van het Directoraat Cultuur van het ministerie.

We hebben als land weinig geschreven bronnen. Dus we halen veel informatie uit van generatie op generatie doorgegeven verhalen

Hij hoopt dat binnen vijf jaar een lijst kan worden ingediend bij de UNESCO met de immateriële elementen die Suriname graag wil vastleggen. Het land besteedt pas zo’n vijf jaar aandacht aan haar immaterieel erfgoed; daarvóór lag de focus volledig op het gebouwde erfgoed. Volgens Roozer is de uitdaging bij het opstellen van de lijst nationaal erfgoed in Suriname vooral om mensen samen te brengen en te bepalen wat verschillende partijen op de lijst willen plaatsen.

“Een andere uitdaging is dat we als land weinig geschreven bronnen hebben. De oorspronkelijke bewoners en de marrons hebben weinig genoteerd en daarom moeten we veel informatie halen uit mondelinge, van generatie op generatie doorgegeven verhalen. Hoewel die bij de leefgemeenschappen van de Saramaccaners en Aucaners heel goed in elkaar zitten, is het lastig om ze als buitenstaander goed te begrijpen.”

Volgens de VN-cultuurorganisatie is immaterieel erfgoed ‘levend erfgoed’. Het omvat sociale gewoonten, voorstellingen, rituelen, tradities, uitdrukkingen, bijzondere kennis of vaardigheden die gemeenschappen en groepen erkennen als een vorm van cultureel erfgoed. Een bijzonder kenmerk is dat het wordt overgedragen van de ene op de andere generatie en belangrijk is voor een gemeenschappelijke identiteit. Het parlement van Suriname heeft op 21 februari 2017 goedkeuring gegeven om toe te treden tot de ‘conventie cultureel immaterieel erfgoed’. Deze conventie, een verdrag van UNESCO, handelt over de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed en werd in 2003 in Parijs aangenomen. Het Surinaamse Directoraat Cultuur van het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur is belast met het opstellen van de lijst met voorstellen immaterieel erfgoed en het te zijner tijd voordragen aan de UNESCO. Culturele organisaties van Suriname mogen hun immaterieel erfgoed voordragen, dat daarna wordt opgenomen op de lijst. UNESCO besluit uiteindelijk wat wordt aangemerkt als werelderfgoed.

Geldgebrek

Het is geen geheim dat er vanuit de Surinaamse overheid weinig geld wordt vrijgemaakt voor cultuur. Volgens de staatsbegroting van het land is voor 2018 ongeveer 2000 euro beschikbaar voor alle culturele zaken. Toch zijn veel organisaties optimistisch over het samenstellen van de lijst voor de UNESCO.

Het is immers voor elke samenleving belangrijk dat cultuur wordt vastgelegd, stelt historicus Maurits Hassankhan. “Daarom is inventarisatie van groot belang. Het heeft namelijk te maken met de identiteit als natie en als groep. Maar het overdragen van kennis en informatie kost geld en daarvan wordt niet veel vrijgemaakt op de staatsbegroting”, geeft Hassankhan aan.

In het buitenland stellen veel bedrijven geld beschikbaar voor sociaal-culturele projecten. In Suriname helaas niet

“Particuliere organisaties en bedrijven moeten daarmee lastig gevallen worden, maar die willen ook weinig besteden aan cultuur. In het buitenland stellen veel bedrijven geld beschikbaar voor sociaal-culturele projecten. In Suriname helaas niet. Ik heb bijvoorbeeld veel sponsorbrieven geschreven voor culturele projecten, maar helaas hebben maar weinig bedrijven positief gereageerd. Er zou een wet moeten komen waarin bedrijven verplicht worden om een percentage van hun winst aan culturele projecten te besteden.”

Hassankhan denkt dat het delen van kennis tussen ouders en kinderen een manier is om culturele informatie niet verloren te laten gaan. “Daarna kan informatie via het onderwijs overgebracht worden. Met verschillende vakken kun je cultuurbesef bij de jeugd overbrengen. Het is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de totale samenleving dat deze informatie niet verloren gaat.”

Pom, de koto en djarang kepang

Het lijkt er in ieder geval op dat een aantal bekende Surinaamse gerechten, zoals pom, een plek zullen krijgen op de lijst. Een goeie ontwikkeling, vindt chef-kok en voorzitter van de Suriname Chefs Association Patrick Woei. Zijn organisatie zorgt ervoor dat de bereidingswijze van gerechten wordt opgeschreven en bewaard.

“De Surinaamse keuken is een combinatie van een groot aantal keukens, waaronder de Hindoestaanse, Afrikaanse, Javaanse, Chinese, Hollandse, Joodse, Portugese en Indiaanse. Dat heeft ervoor gezorgd dat onze keuken veel gerechten kent; de verschillende bevolkingsgroepen zijn elkaars gerechten en ingrediënten gaan gebruiken en beïnvloeden, waaruit weer nieuwe Surinaamse gerechten zijn ontstaan. Wij zijn de laatste jaren aan het experimenteren, maar net als andere geïsoleerde gemeenschappen kun je merken dat we voornamelijk recepten en smaken van honderd jaar geleden goed hebben geconserveerd.”

Broodje Pom
Broodje Pom Beeld door: Michael Nanden

Belangrijk is nu om de oorspronkelijke recepten van de gerechten te achterhalen en vast te leggen. En dat betekent graven in de geschiedenis, vertelt Woei. “Over de inheemse culinaire geschiedenis van vóór de komst van Columbus is niet veel bekend, maar we kunnen aannemen dat de Surinaamse keuken daar begon. De oorspronkelijke bewoners zochten van dag tot dag naar eten om in leven te blijven, er was geen plaats voor luxe kruiden en wij denken dat zelfs zout of andere smaaktoevoegingen schaars waren”, aldus Woei.

“Waarschijnlijk kwam wel de smaak van rook veel voor, bij warme vis en wild. Sowieso was de invloed van koken op houtvuur op de smaak groot. Tijdens de slavenperiode bepaalde vooral de provisie die op de boot werd meegenomen het eten. Dan denken we aan bruine bonen, erwtensoep en zout vlees uit een vat. Ook uit deze periode komt de bokking, en bakkeljauw.”

Behalve het culinaire instituut van Woei zijn ook de Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie (VHJI) en de Afro-Surinaams culturele organisatie NAKS bezig met het samenstellen van de basislijst. Daarop staan onder meer de koto, het traditionele kledingstuk van de afro-Surinamers, en de Javaanse djarang kepang-dans. Elwin Atmodimedjo, voorzitter van VHJI, streeft ernaar om alle Javaanse groeperingen uit stad en land hierbij betrekken. “Wij houden consultatierondes en daarbij stellen we lijsten van cultuurelementen op die we zullen voordragen. Er zijn nu al tal van elementen genoteerd die niet meer bestaan of beoefend worden.”

Zoals oma het maakte

Johan Roozer van het ministerie geeft aan dat de overheid, die weliswaar verantwoordelijk is voor de uitvoering van de VN-conventie, zich niet mag inlaten met de keuzes die erfgoedgemeenschappen maken. “De selectie gebeurt democratisch. Als ik bijvoorbeeld vind dat pom op de lijst moet komen, maar de mensen die pom maken vinden dat niet, dan komt het niet op de lijst. We zijn daarom gestart met een register, waar culturele organisaties zaken kunnen aandragen die zij belangrijk vinden. Uit die lijst kan de gemeenschap bepalen welke elementen zij willen borgen. Daarna begint het beschrijven van de aangedragen elementen, vertelt Roozer. “Niet het element op zich is belangrijk, maar de beschrijving: hoe komt die pom oorspronkelijk tot stand? De pom zoals ‘oma’ ‘m maakte, dat is het recept. Het is net als pizza, het recept van pizza is werelderfgoed, maar je ziet overal variaties op de oorspronkelijke uitvoering.”

IMG_3419

Honing, het nieuwe goud van Suriname

Is honing de volgende lucratieve bron van inkomsten voor Suriname?

Volgens Roozer is het ook belangrijk om af te stemmen met andere landen waarin soortgelijke culturele elementen leven. Het gaat ten slotte om bewustwording en de vastlegging van de identiteit van een land – in dit geval Suriname. “In Nederland heeft de Surinaamse gemeenschap de pom bijvoorbeeld ook op de Néderlandse erfgoedlijst geplaatst, maar daar is nu discussie over: omdat pom in Suriname is ontstaan. Nederland heeft ons daarom gevraagd om bij een aantal elementen te kijken of we ze aan beide kanten van de oceaan kunnen beschrijven. Voordat zij het op de lijst plaatsen, raadplegen ze ons.”

De multiculturele samenleving van Suriname is een mooi gegeven, maar vormt ook een uitdaging bij het samenstellen van een goede lijst, aldus Roozer. “Omdat er zoveel culturen zijn, zijn er ook cross-culturele elementen. En we willen niet dat groepen gaan vechten omdat ze vinden dat een bepaald element ‘van hun’ is. We hebben daarom aan verschillende culturele groepen gevraagd zich bezig te houden met het identificeren van immaterieel cultureel erfgoed binnen hun cultuur. De verschillende groepen zijn nu bezig om commissies te installeren die zich gaan bezighouden met de inventarisatie van het immaterieel erfgoed.” Over een paar jaar zal duidelijk zijn welke culturele uitingen een plek op de lijst hebben weten te veroveren.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Kevin Headley

Kevin Headley

Documentairemaker

Kevin Headley (1983) is een Surinaamse documentairemaker. Hij is geboren en getogen in Suriname en leerde in 2009 de basisvaardigheden van …
Profielpagina

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov