Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Raworth luidde de avond in met een kristalhelder betoog waarin ze het publiek langs de belangrijkste steunpilaren van de moderne economie voerde, en wees op de kromme aannames die daaraan ten grondslag liggen. Zoals de verafgoding van constante economische groei, of het slordige idee dat natuurlijke hulpbronnen onuitputtelijk zijn. Dit soort misplaatste uitgangspunten vormen het fundament van ons huidig economisch denken, en daar moet verandering in komen, bepleit ze.

Onze wereld wankelt door extreme ongelijkheid, en we verkwanselen de beperkte natuurlijke hulpbronnen van onze planeet dusdanig dat we de leefomstandigheden van de mensheid in gevaar brengen, legt Raworth uit. Constante economische groei lost problemen zoals grootschalige ongelijkheid en klimaatverandering niet op, of maakt ze erger.

Waar is een economie goed voor?

Economie moet volgens Raworth staan voor een wereld waarin iedereen in zijn behoeften kan voorzien, binnen de grenzen van de planeet. En die denkbeeldige economische ruimte waarbinnen we ons veilig en tevreden kunnen bewegen, dat is de donut: de ‘sweet spot’ voor de mensheid.

donut-1727498_1920

De kracht van een beeld, zoals Raworths donut, is dat het mensen en groepen koppelt aan een gemeenschappelijk narratief, het biedt ze een gedeeld doel, zegt discussiant Marleen Stikker, directeur van de Waag Society. “Moet je kijken, er wordt weer over de economie gesproken en gedebatteerd, en waarom? Omdat de economie wordt ontraadseld, waardoor burgers weer betrokken raken.”

Route naar de donut

De vraag op de lippen van menigeen in het publiek werd door enkelen gesteld: hoe bereiken we de donut, hoe doorbreken we de suprematie van machten die dit tegenwerken? Hoogleraar Economics of Complexity aan de Rijksuniversiteit Groningen Lex Hoogduin antwoordt dat het aan de consument is. Wil je producten die duurzaam zijn, koop het niet-duurzame alternatief dan niet. Iemand in het publiek riep: “You’re a typical economist! Raworth redde Hoogduin uit de brand: “He’s not”, zegt ze.

Hoogduin, zegt hij, heeft waardering voor Raworth vanwege de aandacht die ze voor dit onderwerp heeft weten op te roepen, maar hij zet zijn vraagtekens bij de kneedbaarheid van een uiterst complex systeem zoals onze economie. Daarop antwoordt Raworth met een allegorie: “Ik zie het als een tuin, die ook een complex systeem is. We hebben te maken met organische elementen, die buiten onze macht groeien en veranderen. Toch kunnen we de omstandigheden zo rangschikken en begeleiden dat ze gunstig voor ons uitpakken. Zo stel ik me het proces voor waarin we geleidelijk overgaan tot een ander fundament voor onze economie.”

De honger naar een nieuw verhaal

Raworths verhaal werd gulzig opgezogen door het publiek. Wat vinden ze zo goed aan de donuteconomie?

Babette_profiel
Babette Porcelijn

Babette Porcelijn, auteur van het boek De verborgen impact, roemt Raworth om het economische kader dat ze voorstelt: “Het is van wezenlijk belang dat we beseffen dat de economie een onder- en een bovengrens heeft.” In het midden van de donut (de ondergrens) huizen ongelijkheid en tekort, en voorbij de gesuikerde buitenranden (de bovengrens) loert de uitputting van natuurlijke hulpbronnen, waarin we – zoals schrijver Karl Öve Knausgard het in zijn boek Zomer omschrijft – “voorbijgaan aan het nut, en gegrepen worden door de roes van de overvloed.”

Digitaal strateeg Maarten Essenburg van Creative Agency Vandejong werd vooral enthousiast van de ‘ingebedde economie’ van Kate Raworth: afscheid van de simpele kringloop van bedrijven en huishouden, maar een rijker model aangevuld met belangrijke andere ‘personages’ zoals de maatschappij, de aarde, de macht, en de ‘commons’ (het gemeenschapsbezit). “Vanmiddag had ik het erover met mijn collega’s aan de lunch: dat wat we ‘in common’ hebben, dus van ons allemaal is. De klassieke economie heeft daar geen oog voor. Mij interesseren vooral de digitale commons: open source design bijvoorbeeld, Linux en Wikipedia. Het gaat dan om mensen die door middel van goede afspraken samen iets beheren. Hun inzet, werk en tijd dragen significant bij aan de economie maar komen niet terug in het Bruto Nationaal Product.”

Tessa_de_Geus_2
Tessa de Geus, onderzoeker bij Kennisland

Onderzoekers Tessa de Geus en Simone van de Wetering van denktank Kennisland kwamen allebei ‘gemotiveerd’ en ‘energized’ uit de avond met Kate Raworth. Ze proefden ‘de honger naar een nieuw verhaal’. Simone: “Mijn vader is economie-docent en zei me: dit boek moet je lezen. Ik vond Raworths verhaal met name overtuigend omdat ze een taal heeft gevonden om verschillende thema’s en disciplines samen te brengen.”

Tessa: “Marleen Stikker van de Waag Society was al een paar jaar geleden gegrepen door de donuteconomie. Toen we samen met sociale innovatie in Amsterdam bezig waren, wilde ze al het frame van de donut gebruiken. Marleen heeft gelijk: de donuteconomie is een hele mooie manier om duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en de informele sector in de economie te integreren.”

Simone2
Simone van de Wetering, onderzoeker bij Kennisland

Simone: “Ik was gegrepen door de toegankelijkheid en genuanceerdheid van haar verhaal. Ze brandt de neoliberale economen helemaal niet af, zoals Lex Hoogduin beweerde. Ze heeft het vooral over de manier waarop hun ideeën worden geïmplementeerd.” Beiden roemen ze de kracht van Raworths metaforen en beelden. De donut zelf natuurlijk, maar ook het idee van oneindige groei dat je in de natuur nooit zult aantreffen. Simone: “Ze laat je nadenken over onze preoccupatie met groei. Wij denken: stilstand is achteruitgang, maar is dat wel zo?

Tessa: “Ik ben blij dat er iemand is opgestaan die het tegengeluid tegen het gangbare economische denken eloquent en mediageniek kan verkondigen.”
Ze bespeurde wel een ‘elephant in the room’. Als dochter van universitair docent en anarchistisch denker Marius de Geus (‘Filosofie van de eenvoud’, 2014) is ze opgegroeid met het idee van matiging en zelfdiscipline. “Iedereen die in de zaal zat, de verzamelde linkse kerk van Amsterdam, vond het idee van de donut prachtig, leven binnen de grenzen die de planeet toestaat. Maar als je dat doet, heeft het ook consequenties voor je levensstijl en dat zie ik nog weinig om me heen. Ik hoorde laatst iemand over ‘een weekendje weg naar Dubai’. Waar is de schaamte over dergelijk gedrag?”

Op 18 juni aanstaande zal Raworth aan de Tweede Kamer uitleggen ‘waarom de huidige economie achterhaald is’, op uitnodiging van de Partij voor de Dieren.
De videoregistratie van de avond met Kate Raworth is hier te vinden.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
IMG-20170928-WA0001-04

Floyd Driehuijs

Jr. Redacteur PowerSwitch

Floyd Driehuijs (1990) schrijft vanuit een antropologische achtergrond. Extremisme, mannelijkheid, energietransitie, klimaat: zijn …
Profielpagina
bewlg3-0515

Hans Ariëns

Redacteur

Hans Ariëns (1960) was de adjunct-hoofdredacteur van OneWorld sinds 2015. Daarvoor oefende hij met frisse tegenzin het hoofdredacteurschap …
Profielpagina