Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Al jaren wordt in Nederland te veel stikstof uitgestoten. En dat heeft gevolgen voor natuurgebieden in Nederland en voor de gezondheid van mensen. Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van de overheid zou de uitstoot van stikstof moeten verminderen en de negatieve gevolgen van de overdaad moeten beperken, maar in mei oordeelde de Raad van State dat het PAS niet voldoet, en niet meer gebruikt mag worden. De aanpak is namelijk in strijd met Europese natuurbeschermingsregels. Deze ‘stikstofuitspraak’ blijkt nu grote gevolgen te hebben voor de bouwsector en de landbouw. Hoe schadelijk is stikstof nou eigenlijk en waarom moeten we ons er nu druk over maken?

1. Wat is stikstof precies en waarom is het schadelijk?

Stikstof (N2) zit overal in de lucht. Sterker nog, zo’n 80 procent van de atmosfeer bestaat uit stikstof. Het is een voedingsstof voor plantengroei en wordt daarom gebruikt in meststoffen. Maar de huidige hoeveelheid, die voornamelijk wordt uitgestoten door de landbouw (in de vorm van ammoniak – NH3), en door de industrie en het verkeer (als stikstofoxiden – NOx), is bijzonder schadelijk. Stikstof is een belangrijke veroorzaker van fijnstof, en het overschot aan stikstofuitstoot leidt tot neerslag (depositie) op natuur en veroorzaakt daar verlies van biodiversiteit. Zodra een plant de maximum hoeveelheid stikstof heeft opgenomen, spoelt het restant uit naar het grondwater. Daarbij vloeien andere voedingsstoffen, zoals calcium, kalium en magnesium, mee. Zo ontstaat een tekort aan die voedingsstoffen en een overschot aan stikstof, waardoor sommige planten te hard en andere juist helemaal niet meer groeien. Een voorbeeld: in heidegebieden zorgt de toename van stikstof voor méér grassen en bomen; die de heidestruiken, en daarmee ook de dieren die bij de heide horen, verdringen. Daarbij worden ook de bodem- en luchtkwaliteit aangetast, wat schadelijke gevolgen heeft voor dieren en mensen.

2. Waar komt de plotselinge ophef over stikstof vandaan?

Stikstof mag de afgelopen tijd het nieuws beheersen, nieuw zijn de zorgen erover bepaald niet, zegt Wim de Vries, buitengewoon hoogleraar Milieusysteemanalyse aan de Universiteit Wageningen. Hij kent de zorgen over stikstof al sinds de jaren 80. “Dit speelt al sinds we het over zure regen hadden”, zegt De Vries. “Die regen bestond uit zwavel en stikstofverbindingen. Dat was in feite ditzelfde stikstofprobleem.”

Sindsdien heeft de Nederlandse overheid dan ook getracht de stikstofuitstoot te verminderen. En vanaf 1990 ís de stikstofuitstoot ook gehalveerd, maar toch blijft ze hoger dan de kritische waarde. Het PAS moest hiervoor uitkomst bieden, maar functioneerde niet naar behoren. De overheid gebruikte het programma namelijk om toestemming te geven voor activiteiten die stikstof uitstoten, die een beroep deden op eventuele stikstof-beperkende maatregelen die nog helemaal niet hadden plaatsgevonden. De regeling ging uit van aannames, en niet van tastbare resultaten. Die aanpak leidde ertoe dat de stikstofdepositie de laatste jaren zelfs iets is toegenomen, zegt De Vries. Vooraf toestemming geven voor projecten die stikstof uitstoten, zonder dat dit daadwerkelijk gecompenseerd wordt, mag sinds de uitspraak van de Raad van State eind mei dus niet meer.

De ophef heeft ermee te maken dat het probleem is blijven groeien en de limiet simpelweg is bereikt. Maar bovenal heeft de uitspraak van de Raad van State het land in rep en roer gebracht doordat de bouwsector hard wordt geraakt, en hiermee de aloude tegenstelling tussen natuur en industrie weer uiterst actueel is geworden.

3. Moeten nu echt alle bouwprojecten worden stopgezet?

Door de ‘stikstofuitspraak’ zit Nederland nu op slot, verklaart De Vries. Omdat de wettelijke basis voor stikstofvergunningen is verdwenen, zal de overheid voorlopig geen toestemming voor bouwprojecten kunnen geven. Toestemming zal alleen worden verleend in het geval van dwingend belang én als er compenserende maatregelen worden getroffen. Een andere optie is dat een bedrijf aantoont dat de extra stikstofdepositie die het project veroorzaakt geen schade toebrengt aan de nabijgelegen natuurgebieden. Dit noemt men een ‘ecologische onderbouwing’, maar in de praktijk is dit bijzonder ingewikkeld aan te tonen. Projecten waarvoor al een onherroepelijke vergunning is verleend, mogen gewoon doorgaan. Maar nieuwe projecten zullen dus voorlopig niet worden goedgekeurd.

4. Hoe kunnen we van dit probleem afkomen?

D66 pleitte deze week vrij plotseling voor een halvering van de veestapel, een standpunt waar bijvoorbeeld de Partij voor de Dieren al veel langer achter staat. De Vries erkent dat de veestapel moet krimpen, maar vindt ook dat er nog meer moet gebeuren. “De veehouderij is de grootste veroorzaker van uitstoot, dus die moet je aanpakken. Maar ook de verkeerssector en de industrie moeten simpelweg minder gaan uitstoten”, zegt de hoogleraar. “Het is net als met klimaatbeleid: wil je de natuur echt herstellen, dan moet je gewoon hele grote stappen zetten. Er moet een gedragsverandering plaatsvinden in de hele maatschappij; minder vlees eten, minder goedkoop consumeren, de fiets pakken in plaats van de auto. We zijn wel altijd kritisch op de agrarische sector, maar moeten ook heus naar onszelf kijken.”

5. Wat kun je zelf doen om een bijdrage te leveren?

Ook jij kunt als burger dus bijdragen aan zo min mogelijk stikstof in de lucht. Marieke Reisinger van Milieu Centraal heeft daarvoor twee praktische tips: “Als je met de auto bijvoorbeeld niet 130 kilometer, maar 100 kilometer per uur rijdt, scheelt dat al 27 procent uitstoot. Deze vermindering van je snelheid heeft nauwelijks invloed op je reistijd, dus dit kun je prima doen.” Ook het controleren van de bandenspanning van je auto is een goede maatregel. “Op harde banden verbruikt je auto minder brandstof en is de uitstoot dus lager”, zegt Reisinger. “Dat zorgt voor minder milieuschade en scheelt ook nog eens geld.” De auto (vaker) laten staan draagt uiteraard ook flink bij aan de vermindering van uitstoot.

Minder hard, of minder vaak met de auto rijden kan ook een belangrijk psychologisch effect hebben, denkt Wim de Vries. “Mensen worden zich dan in ieder geval bewust van het probleem, en realiseren zich dat iedereen invloed heeft. Het stikstofoverschot is deels een lokaal probleem, dat je kunt oplossen door lokaal veel minder uit te stoten. Daarom heeft ook de burger een deel van de oplossing in handen.”

Beton zit vol CO2

Minder CO2-uitstoot in de bouwsector

De bouw draagt sterk bij aan klimaatverandering. Maar ze kan ook een oplossing zijn.

vis

Zuurstoftekort in oceanen verviervoudigd

De omvang van de zogeheten ‘dode zones’ in de oceanen is verviervoudigd. Deze zones…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Jelle van der Meulen

Redactiestagiair

Jelle van der Meulen volgde een master Latijns-Amerika Studies en schrijft graag over voeding, duurzaamheid en mensenrechten.
Profielpagina