Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) kondigde eind februari groots aan: binnen zes jaar moet al het plastic ‘recyclebaar’ zijn. En dat mag ook wel, want volgens Milieu Centraal openen we dagelijks gemiddeld zeven verpakkingen. En van al dat plastic wordt maar heel weinig gerecycled. Hoe komt dat?

Verpakkingen zijn veel te ingewikkeld

Een ‘recyclebare verpakking’ is er een die niet veel toevoegingen zoals weekmakers, vlamvertragers of kleurstoffen uit mineralen heeft, dat uit kwalitatief goed plastic bestaat en niet uit bijvoorbeeld plastic en aluminium (zoals de chipszak) of plastic en karton. Onder de vijf hoofdsoorten die voor verpakkingen worden gebruikt – PET, PE, PS, PP en PVC – bevinden zich nog vele subsoorten (grades) en worden er vaak meerdere kunststoffen in een verpakking toegepast (blends). Er zijn zeker 250 soorten plastic op de markt, die onze installaties niet allemaal kunnen herkennen en scheiden, en dus recyclen.

Recolored

Jessica den Hartog wil met haar project Recolored laten zien dat plasticrecycling wél heel mooi kan zijn. Gangbare sorteerinstallaties gooien alle kleuren bij elkaar en dan krijg je een grijze massa. Den Hartog maakte een kleur- en materialenbibliotheek die “de mogelijkheden van esthetische circulaire grondstoffen laat zien.” Op haar webpagina zie je gesorteerde plastic flessen.

Volgens afvalonderzoeker Ulphard Thoden van Velzen van Wageningen University & Research: “Voor PET is de recycling nu goed geregeld, maar er moeten betere technieken komen om ook andere kunststoffen weer ‘zuiver’ te krijgen. Bovendien moeten we stoppen met het gebruik van het slecht recyclebare PVC en polystyreen (PS, dat we vaak zien in de vorm van piepschuim, red.).” Van die soorten, waar veel (giftige) toegevoegde stoffen in zitten, wordt naar schatting maar 10 procent gerecycled.

Recyclen is economisch niet rendabel

Wereldwijd wordt maar 14 procent van al het plastic gerecycled. In veel landen schort het überhaupt aan een goede infrastructuur voor recycling. Nederland is een voorloper door subsidies van ons Afvalfonds, dat de verplichte bijdrage van plasticproducenten voor afvalverwerking inzamelt. Sinds 1 januari 2019 betalen plasticproducenten aan het Afvalfonds voor goed sorteer- en recyclebare plastic verpakkingen niet 64, maar 38 eurocent per kilo.

Toch is er ook in Nederland nog veel slecht of niet recyclebaar plastic, en bovendien valt bedrijfsafval er grotendeels buiten. Wanneer je met schoon plastic zonder afvalresten rekent, komen we op zo’n 25 procent gerecycled plastic uit. Peter Rem van de TU Delft legt het economische verlies in Universiteitsblad Delta zo uit: ‘We beginnen in Nederland met zo’n 700 miljoen euro aan verpakkingsplastics en als alle gerecyclede plastics zijn verkocht, houden we er 5 miljoen euro aan over. Dat slaat nergens op.’

‘Downcycling’

Wordt plastic gerecycled, dan is het nog maar de vraag waar het uiteindelijk in verandert. Oude autobanden verworden tot snippers voor voetbalvelden en ingezamelde flesjes transformeren tot fleecetruien, die in de wasmachine veel plastic deeltjes loslaten. Geen echt gesloten kringloop dus, maar ‘downcycling’ van plastic: we maken van nuttige producten weer dingen die we niet per se nodig hebben.

Wereldwijd verandert maar 2 procent van alle plastic weer in een nieuw hoogwaardig product. Ulphard Thoden van Velzen: “Het is ontzettend lastig om kunststoffen ‘zuiver’ te krijgen voor hergebruik. Daardoor verdwijnt een deel in minder veeleisende toepassingen als parkbankjes, tuinmeubilair en pallets. Maar dat is niet de circulariteit waar we naar streven. Je wilt dat verpakkingen weer verpakkingen worden.”

Recyclebaar is geen beschermde term

Recyclen_1080x1920
Beeld door: Jessica den Hartog

Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) wil Europese verplichtingen voor het ontwerp van plastic producten. Denk hierbij aan de eisen die Europa nu al hanteert voor de energiezuinigheid van producten zoals stofzuigers of koelkasten. Zo worden bedrijven gedwongen om al tijdens de ontwerpfase van een nieuw product in te zetten op minder plastic. En stoppen hun aandacht en geld dus in duurzame innovaties, niet in business as usual.

Maar zo’n wet kwam er voorlopig nog niet door, zegt ook hij. Bedrijven die zeggen ‘recyclebare’ producten te maken, mogen dat dus zelf invullen. Daarom gaat er nog best weleens wat mis, concludeerde Bjorn de Koeijer van Universiteit Twente. Hij promoveerde eind 2018 op een onderzoek naar de duurzame beloftes van bedrijven en de daadwerkelijke realisatie daarvan in de praktijk.

Je zou boetes kunnen opleggen aan bedrijven die slechte verpakkingen op de markt brengen

De Koeijer: “Veel bedrijven zeggen duurzaamheid belangrijk te vinden, maar als puntje bij paaltje komt, blijkt het vaak een ondergeschoven kindje. De uitstraling van de verpakking en kostenefficiëntie staan hoger in de pikorde.” Thoden van Velzen vindt de ambities van de industrie lovenswaardig, maar benadrukt dat het zonder centrale regie lastig wordt.

“Voorlopers als Unilever en Albert Heijn kunnen hun verpakkingen beter recyclebaar maken en minder plastics gebruiken, maar als discounters als Action en Big Bazar goedkope artikelen in slecht recyclebare verpakkingen blijven importeren, schieten we weinig op. Je zou bijvoorbeeld boetes kunnen opleggen aan bedrijven die slechte verpakkingen op de Nederlandse markt brengen.”

Chemisch recyclen niet de oplossing

Veel afvalwerkers praten enthousiast over ‘chemisch’ recyclen. Bij deze methode worden verschillende soorten plastic uit plasticmengsels door middel van verhitting en chemische reacties uit elkaar gehaald. Hierdoor blijven alleen de zuivere chemische bouwstenen over: nieuwe grondstof voor plastic verpakkingen. Recyclebedrijf Renewi, een van de grootste afvalverwerkers van ons land, bouwt momenteel samen met chemiebedrijf SABIC en het Britse PLASTIC ENERGY Ltd. in Geleen aan een chemische recyclingfabriek die in 2021 haar deuren zal openen.

Thoden van Velzen volgt die ontwikkeling met interesse en scepsis tegelijk. “Het enthousiasme over chemisch recyclen dat ik nu vanuit de industrie verneem, staat in contrast met wat ik erover lees in de wetenschappelijke literatuur. De techniek bestaat al sinds de jaren ’50, maar uit vele voorbeelden blijkt dat het economisch en ecologisch niet rendabel is. Je maakt hoge kosten, hebt meestal een beperkt rendement aan producten, stoot mogelijk giftige stoffen uit en blijft met chemisch afval achter. Ik hoop van harte dat bedrijven oplossingen vinden voor de problemen, maar voorlopig ben ik kritisch.”

Hoe Zit Het Met Plastic? is onafhankelijk tot stand gekomen en financieel mede mogelijk gemaakt door Nestlé en Dopper. De overeenkomst tussen OneWorld en deze bedrijven is openbaar en in te zien.

Plastic-diamonds_2100x1118

Wetgever wil producent nog geen pijn doen

Is de nieuwe wegwerpwet wel effectief, als het productie niet aan banden legt?

Cover_2100x1118

Deel van Dossier

Hoe Zit Het Met?

In het maartnummer van OneWorld Magazine vind je de eerste editie van consumentenspecial…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
DSCN0027

Hidde Jansen

Freelance journalist

Hidde Jansen (1989) is freelance journalist die voornamelijk schrijft over duurzaamheidsthema’s, met een specialisatie op het gebied …
Profielpagina