Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het stuk land ligt op ongeveer een uur rijden van de plaats Chepo, in Panama. Je moet van de hoofdweg af (de Pan-American Highway), en over onverharde wegen door bos en heuvels heen, totdat je bij de ingang komt. Er is hier niets te zien van wat investeerders beloofd werd. Geen rijen aangeplante bomen, geen palmen, en de overkapping waaronder de zaailingen werden gekweekt is ook weg.

Ooit groeiden hier de bomen tot in de hemel — op papier dan. Het bedrijf Silva Tree beloofde aan investeerders dat ze in deze uithoek de snelgroeiende boomsoort paulownia zouden planten, die gegarandeerd torenhoge rendementen op zouden leveren door de verkoop van hun hout. Daarnaast zouden er inkomsten zijn uit de handel in emissierechten, de zogenaamde carbon credits.

Dat de werkelijkheid iets anders uitpakte bleek al snel, toen in 2010 het Amerikaanse blad Christian Science Monitor een artikel publiceerde over Silva Tree. Er bleken problemen te zijn met de jonge paulowniaboompjes: ze groeiden niet goed. En voor de emissierechten die het bedrijf wilde verkopen bleek geen certificatie te zijn, in tegenstelling tot wat de verkopers beweerden.

Ik was destijds freelance correspondent in Panama en besloot er dieper in te duiken.

Ze zijn boos over de artikelen die ik schreef over hun handel en wandel in de bosbouw

Acht jaar later zit ik in de rechtszaal bij de rechtbank te Amsterdam, voor het hoger beroep in de zaak die twee directeuren van Silva Tree tegen me hebben aangespannen. Het gaat om de Nederlander Patrick Visser en zijn Brits-Israëlische echtgenote Keren Visser-Katz. Ze zijn boos over de artikelen die ik op mijn Panama-blog schreef over hun handel en wandel in de bosbouw, waarin ik weinig positiefs te melden had over Silva Tree en de paulowniaplantages.

De discussie in de rechtszaal gaat heen en weer. Er wordt gesteggeld over de certificering van de carbon credits. Dit is best lastige materie, maar waar het op neerkomt is dat iederéén wel ergens boompjes kan planten en vervolgens kan beweren dat daar een bepaalde hoeveelheid CO2 mee uit de lucht wordt gehaald. En dus heb je een standaard nodig. Voor de vrije markt is die standaard de Verified Carbon Standard (VCS), en Silva Tree beweerde tegen klanten dat ze VCS-gecertificeerd waren, terwijl dat niet zo was. Zonder die certificering zijn carbon credits waardeloos.

'Je hoeft alleen water toe te voegen!'

Het is niet voor het eerst dat ik onderzoek deed naar fraude en oplichting met betrekking tot tropische bosbouw in Panama. Klimaatverandering en ontbossing vragen steeds luider om duurzame oplossingen, en daar zijn verantwoorde ondernemers op ingesprongen, maar ook cowboys en oplichters. In 2003 deed ik onderzoek naar het bedrijf San Cristobal Land Development, dat in Panama teak- en noniplantages aanbood aan investeerders (noni is een onsmakelijke tropische vrucht waaraan destijds tal van welhaast magische doch helaas onbewezen medicinale krachten werd toegedicht). Een bovengemiddeld aantal leden van het management bleek op de vlucht te zijn voor de lange arm der wet. De chef internationale marketing, de Engelsman Ian Bleasdale, werd gezocht in Costa Rica wegens kinderverkrachting. CEO Thomas McMurrain moest in de VS nog een gevangenisstraf uitzitten vanwege een eerdere scam. Weer een ander lid van het managementteam, een zekere Todd Dearriba, werd in Florida gezocht voor een reeks misdrijven, waaronder zware mishandeling en het besturen van een speedboot onder invloed. Een adviseur en zakenpartner, Homer W. Forster, werd later in Spanje gearresteerd, waar hij zich onder een andere naam had gevestigd om zodoende een veroordeling voor fraude te ontlopen.

Expats verkochten land dat helemaal niet van hen was, en op dat land werd geen enkele teakboom of nonistruik geplant

“Ga met pensioen op je eigen tropische landbouwparadijs en wordt slapend rijk!”, jubelden de websites en brochures. “Just add water!” Het klonk te mooi om waar te zijn en dat was het ook: De delinquente expats verkochten land dat helemaal niet van hen was, en op dat land werd geen enkele teakboom of nonistruik geplant. Maar er werd wel veel geld uitgegeven aan drank, drugs, prostituees en andere feestartikelen voor de directie. Uiteindelijk bemoeide de Amerikaanse ambassade zich ermee en werd de leider van het gezelschap, CEO Thomas McMurrain, gearresteerd en uitgeleverd aan de Verenigde Staten om daar zijn gevangenisstraf voor zijn eerdere veroordeling uit te zitten. Maar dat was pas nádat de toenmalige vice-president van Panama, Arturo Vallarino, het bedrijf had bezocht om er promotie voor te maken.

Iets vergelijkbaars gebeurde met het Zwitserse bedrijf Prime Forestry, dat aan de Spaanse Costa del Sol in boiler rooms (een soort call center waarin onder hoge druk investeringen worden verkocht, zoals in de film The Wolf of Wall Street) investeringen in Panamese teak-plantages verkocht. De president van Panama, Martín Torrijos, had zich nét laten fotograferen voor de reclamefolders toen de Zwitserse autoriteiten overgingen tot sluiting van het bedrijf wegens financiële onregelmatigheden en banden met de maffia.

Moord op de trappen van de kathedraal

Dat Panamese politici graag bereid zijn om duistere zaken in bescherming te nemen of zelfs te promoten, kan sinds het schandaal van de Panama Papers voor niemand meer een verrassing zijn. Maar dit soort bedrijven hebben nog iets anders gemeen, en dat is dat ze een hekel hebben aan journalisten die hen onder de loep nemen. McMurrain van San Cristobal bijvoorbeeld deed aangifte van ‘misdrijven tegen de eer’ — de Panamese term voor smaad en laster — tegen mij en tegen Eric Jackson, de hoofdredacteur van The Panama News, waar mijn artikelen waren gepubliceerd. Het Panamese openbaar ministerie maakte er in eerste instantie inderdaad een zaak van en we werden opgeroepen voor verhoor. Pas toen de zaak op een blamage voor het OM dreigde uit te lopen omdat McMurrain zélf gearresteerd werd, zagen de autoriteiten ineens toch maar van vervolging af.

Een aantal collega’s, bronnen, mijn advocaat en ikzelf werden ook ernstig bedreigd. Ongure types die voor San Cristobal werkten verschenen ineens op kantoren, in restaurants of aan de voordeur met de boodschap dat de journalisten zich beter met iets anders konden gaan bezighouden, “of anders”. McMurrain zelf uitte online bedreigingen aan het adres van mijn advocaat. Die werd weken later gevonden met twee kogels in zijn hoofd op de trappen van de kathedraal in het historische centrum van Panama-Stad. De toedracht werd nooit opgehelderd en de hele affaire interesseerde de Panamese autoriteiten ook nauwelijks, zelfs niet toen persorganistie IFEX de alarmklokken luidde.

Ook de Panamese vertegenwoordiger van Prime Forestry waarschuwde dat ik hem “maar beter met rust kon laten”, en de drie directeuren van Silva Tree reageerden onmiddellijk na de eerste artikelen met een aangifte tegen mijzelf, de Christian Science Monitor en de verslaggever van dat blad, Sarah Miller. De zaak tegen mij kwam uiteindelijk voor bij een rechter die me even voor de zitting in zijn kantoortje had laten komen en daar suggereerde dat als ik hem nu zou betalen, het allemaal wel goed zou komen. Ik betaalde niet. Het kwam niet goed. Ik werd veroordeeld en zelfs gevangen gezet.

De verborgen prodecure van de Vissers

Patrick en Keren Visser ondernamen verschillende pogingen om alle artikelen en documenten over hen van het internet te laten verdwijnen, onder andere via Google. Toen dat ook niet werkte, probeerden ze het nog een keer, ditmaal in Nederland, met een juridische procedure tegen mij. In eerste instantie lukte ze dat. Ze slaagden erin die procedure verborgen te houden — ik had geen idee dat er een zaak tegen mij liep, en dus was er ineens een beslissing van de rechter die in mijn afwezigheid was genomen, een zogenaamd verstekvonnis. Ik merkte dit pas toen de Vissers met dat vonnis in de hand mijn websites uit de lucht wisten te halen en enorme bedragen aan schadevergoeding begonnen te claimen. Maar Nederland is Panama niet. Ik huurde een advocaat in en toen was het tij al snel gekeerd. Het verstekvonnis werd vernietigd. En daar gingen de Vissers dus weer tegen in beroep.

Klimaatverandering is een enorm probleem en figuren als Patrick Visser staan oplossingen alleen maar in de weg

Ik zit in de rechtszaal met een heus legal team, want mijn advocaat Channa Samkalden heeft twee stagiaires meegenomen die die Panamese toestanden nu ook weleens van dichtbij willen zien. Ik hoor haar betogen dat het belangrijk is dat journalisten dit soort misstanden aan de kaak stellen. Het klinkt als een cliché, maar het is wel waar. Klimaatverandering is een enorm probleem, en figuren als Patrick Visser staan oplossingen alleen maar in de weg.

De Silva Tree Papers

Voor me op tafel liggen ordners vol documenten, waaronder nogal wat interne stukken van Silva Tree die ik in de loop der tijd heb bemachtigd.

Er is bijvoorbeeld een rapport waaruit blijkt dat het project al vanaf het begin geen enkele kans van slagen had, omdat de grond en de locatie ongeschikt waren voor het planten van paulownia. Het is een Chinese boomsoort waarmee in Panama geen enkele ervaring is, en waarmee in de tropen nog nooit een succesvol bosbouwproject tot stand is gebracht. De geplante boompjes gingen dood, en er is nooit opnieuw aangeplant. Toch werd nieuwe investeerders verteld dat het project een groot succes was.

De grond voor het project is veel te duur aangekocht, staat weer ergens anders te lezen. Het is niet duidelijk waarom, of waar het te veel betaalde geld terecht is gekomen. Consultants en interim managers reppen van mismanagement in weer andere rapporten, en van mogelijke misdrijven.

Voor één boekjaar heb ik twee verschillende jaarrekeningen: eentje die intern de ronde deed, en dan een ander exemplaar dat door de Vissers bij de rechtbank is ingediend, en waarvoor ineens vijf miljoen dollar aan vermogen uit een hoge hoed is getoverd.

Op een gegeven moment wordt Patrick Visser door investeerders en mede-directeuren min of meer gedwongen om terug te treden als CEO, maar hij blijft achter de schermen aan de touwtjes trekken, zo blijkt uit interne e-mailcorrespondentie en verslagen aan aandeelhouders.

Er is een rapport dat door verschillende ngo’s voor de EU is opgesteld en waarin Silva Tree in verband wordt gebracht met landroof, en met boiler room-verkooppraktijken in Engeland.

Er zijn heel veel e-mails waarin valt te lezen hoe Keren Visser-Katz probeert certificering rond te krijgen voor de emissiehandel (de carbon credits), maar overal nul op het rekest krijgt, terwijl tegelijkertijd door hun verkopers en in promotiemateriaal wordt beweerd dat de carbon credits al gecertificeerd zijn.

In de VS beschouwen de financiële autoriteiten het als fraude om met dit soort verhalen investeerders te lokken

In de stapel zitten ook wat krantenartikelen uit Costa Rica over de arrestatie van de derde directeur, de Nederlander Maurice Sjerps, beschuldigd van fraude met een aan Silva Tree gelieerd bosbouwbedrijf dat investeerders miljoenen uit de zakken klopte en vervolgens nooit iets leverde.

En dan zijn er de verschillende verkoopbrochures van Silva Tree zelf. Daarin worden aan investeerders gegarandeerde rendementen beloofd van wel 18 procent per jaar. Iedereen die iets van bosbouw weet, weet dat dit niet kan. Bomen kunnen ziek worden, omwaaien door stormen of beschadigd raken door aardbevingen, slecht weer, ongedierte. Er zijn te veel factoren die je niet in de hand hebt om zulke hoge winsten te kunnen garanderen. In de VS beschouwen de financiële autoriteiten het als fraude om met dit soort verhalen investeerders te lokken, maar in de Nederlandse rechtszaal blijft Patrick Visser bij hoog en bij laag volhouden dat er met die verkooppraatjes helemaal niks mis is. Daar denken mensen die hun geld kwijt zijn echter anders over, blijkt uit e-mails die me door bronnen binnen Silva Tree zijn toegespeeld.

Het bedrijf is van naam veranderd en bezit nog slechts tientallen hectare veel te duur gekocht land waar geen boom wil groeien

Patrick en Keren Visser hebben Silva Tree allang de rug toegekeerd. Het bedrijf is van naam veranderd en bezit nog slechts tientallen hectare veel te duur gekocht land waar geen boom wil groeien. Het echtpaar zelf heeft inmiddels Panama verruild voor het zonnige Mallorca. Gedupeerden die hun geld terug willen lopen vast in een web van offshore brievenbusbedrijfjes in Panama of op Isle of Man, waar de holding company was gevestigd.

Maar de rechtszaak in Nederland, die win ik. Het is nog nét 2018 als de Rechtbank Amsterdam beslist dat het echtpaar Visser ook in hoger beroep zijn zin niet gaat krijgen. De artikelen over hen blijven gewoon online staan en ze krijgen geen schadevergoeding. Sterker nog, de rechter bevestigt opnieuw dat de manier waarop de Vissers in eerste instantie achter mijn rug om een vonnis hebben uitgelokt, onrechtmatig is.

Is er een rol weggelegd voor bosbouwprojecten in Panama om ontbossing en opwarming van de aarde tegen te gaan? Als je een Google search doet op “reforestation panama” gaan de resultaten op de eerste pagina’s allemaal over het bosbouwvisum. In Panama kun je een verblijfsvergunning kopen voor slechts tachtigduizend dollar, en dan krijg je er gratis een paar hectare met bomen bij. Na een paar jaar kun je Panamees staatsburger worden. Het spreekt vanzelf dat er tal van dubieuze aanbieders actief zijn op deze lucratieve markt: “Ga met pensioen en word slapend rijk!”

shutterstock_207964879_preview

Klanten ABP: we zijn woedend, ontdaan en ontgoocheld

Klanten van het ABP pensioenfonds zijn woedend vanwege kap regenwoud.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Image-1-eyes copy

Okke Ornstein

Okke Ornstein werkt al 25 jaar voor diverse media. Van 2001 tot 2017 was hij freelance correspondent in Panama voor o.a. Radio Netherlands, …
Profielpagina