Doe-het-zelvers immuun voor dé crisis

17-04-2009
Door: Marcel van Engelen
Bron: IS Online
One World

De economische recessie treft ook de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking. Maar organisaties die leunen op particuliere donaties zijn robuust. Eind 2008 leek er nog weinig aan de hand voor de stichting People’s Trust, die jonge meisjes bevrijdt uit bordelen in India en Bangladesh. Maar nu de financiële crisis is uitgelopen op een economische terugval, merkt voorzitter Dirk van de Wijngaard de gevolgen.

“Ik moet opeens bedrijven gaan bellen om te vragen waar het beloofde geld blijft. Zojuist kreeg ik te horen dat een toezegging van 25.000 euro niet doorgaat.”
Van de Wijngaard verwacht dat zijn budget, de afgelopen jaren gemiddeld een half miljoen euro, dit jaar met zeker een derde zal terugvallen door de recessie. “Wij hebben vierduizend vaste donateurs. Die zullen er niet snel mee ophouden. Een vrouw die nu op sterven ligt, laat ons binnenkort twee ton na. Maar de bijdragen van bedrijven zullen wel flink gaan afnemen.”
Voor zijn lopende projecten heeft dat geen gevolgen. “Nu de opvanghuizen gebouwd zijn, kosten onze activiteiten 150.000 euro per jaar. Maar we zouden graag nog meer bevrijdingsteams opzetten, en dat wordt moeilijk. Net als een nieuwe kogelvrije auto, waar een team om heeft gevraagd. Voorheen vond ik daar zo een sponsor voor. Nu niet meer. Vanaf juli gaan we voor het eerst bufferen, zodat onze lopende activiteiten ook volgend jaar kunnen doorgaan.”

Bezuinigingen
Ook ontwikkelingssamenwerking ontkomt niet aan de economische recessie. Het meeste impact heeft het budget van minister Bert Koenders, dat direct door de crisis wordt geraakt. Het is begroot op 0,8 procent van het nationaal inkomen, dus wanneer de economie krimpt, krimpt het ontwikkelingsbudget mee. Daar komt bovenop dat de recessie noopt tot extra bezuinigingen, waardoor internationale samenwerking nog zwaarder onder vuur komt te liggen. Zo stelde regeringspartij CDA al voor de 500 miljoen euro voor schone energie in ontwikkelingslanden voorlopig niet uit te geven.
In een poging politieke besluitvorming te beïnvloeden, slaakten Oxfam Novib, Cordaid, Hivos en ICCO een noodkreet: “Het afgelopen jaar werden door de hoge voedsel- en energieprijzen al circa 150 miljoen mensen meer in diepe armoede geduwd. Volgens de Wereldbank zullen dit jaar door de economische crisis nog eens 53 miljoen mensen in armoede gevangen blijven.”
Naar verwachting loopt het ontwikkelingsbudget terug met minimaal 300 miljoen euro, aldus de grote ontwikkelingsorganisaties die sterk afhankelijk zijn van Koenders. Maar hoe zit het met de vele particuliere initiatieven, zoals de stichting People’s Trust? Nederland telt ongeveer 6500 kleine organisaties die vaak leunen op vrijwilligers met hun eigen projecten hebben in ontwikkelingslanden. Worden die ook geraakt door de recessie?

Sponsorloop
Veel minder, denkt Mathieu Beurskens van de stichting Young Africa, die centra voor vakopleidingen opzet in Zimbabwe en Mozambique. Tenminste, als de organisatie leunt op giften van particulieren. “Die zijn minder crisisgevoelig dan overheden en bedrijven. Mensen realiseren zich toch dat de recessie in het Westen in geen verhouding staat tot de armoede in ontwikkelingslanden.”
Beurskens is een van de initiatiefnemers van Partin, een platform in oprichting voor kleine particuliere organisaties, die de laatste jaren oprukken. De stichtingen zijn vaak opgezet door mensen die zich op reis geconfronteerd zagen met armoede en thuis besloten daar wat aan te gaan doen. Deels ook uit onvrede met de traditionele ontwikkelingshulp, die weinig concreet zou zijn en teveel geld zou spenderen aan bureaucratie en dure  four wheel drives.
De particuliere initiatieven ontvingen de afgelopen jaren de nodige kritiek – te weinig duurzaam en vaak ondeskundig – maar kunnen nu bewijzen hoe robuust ze zijn, zegt Beurskens. “Met Young Africa benaderen wij scholen, voor sponsorlopen, klusjes doen of hapjes die de leerlingen kunnen verkopen. Ik ben ervan overtuigd dat mensen daar ook in tijden van recessie nog steeds geld aan willen uitgeven.”
Theo Schuyt, hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit, beaamt dat. “Het verleden heeft laten zien dat ‘het geven’ door huishoudens, niet vreselijk sterk reageert op een economische terugval. Het gaat om kleinere bedragen en mensen die geven, blijven zich verantwoordelijk voelen. Misschien juist wel meer in tijden van crisis. Zolang ze maar het gevoel hebben dat hun bijdrage helpt.”
Bedrijven, daarentegen, reageren veel sterker. En vermogensfondsen zoals de Rabobank Foundation, een andere inkomstenbron van particuliere initiatieven, doen dat ook. Ze hebben door de koersval van aandelen hun kapitaal sterk zien slinken. Voor nalatenschappen geldt hetzelfde, want ook die bestaan vaak uit  aandelenpakketten.

Stabiele partners
In hoeverre organisaties worden geraakt door de recessie, is kortom afhankelijk van de opbouw van hun bronnen. “Onze leden hebben genoeg reden zich zorgen te maken,” zegt Marie-Trees Meereboer, directeur van Partos, waarbij bijna honderd grote ontwikkelingsorganisaties zijn aangesloten.
Ook Meereboer denkt dat juist kleinere organisaties in deze periode het minst kwetsbaar zijn. “De zijn vaak afhankelijk van veel mensen die kleine bedragen geven en weten hun risico dus gespreid. Onze leden bespeuren bij hun particuliere donaties nog geen verandering, al ben ik benieuwd of dat zo blijft na de ontslaggolven die eraan dreigen te komen.”
Meereboer voegt daar aan toe: “Maar laten we wel wezen: die kleine organisaties hebben ook veel minder te besteden.” En daar heeft ze een belangrijk punt: in zijn geheel hebben de weinig kwetsbare particuliere donaties op het gebied van internationale hulp (grofweg een half miljard euro) best enige omvang. Maar het ontwikkelingsbudget van de overheid is met 4,8 miljard euro grofweg tien keer zo groot. De bijdragen van het bedrijfsleven komen uit op minder dan 170 miljoen euro (in 2005) en de Goede doelenloterijen op minder dan negentig miljoen (in 2005).
“Voor kleine organisaties als de onze draait het om stabiele partners,” zegt Georgina Kwakye van Ghanasi, een stichting die onder meer studiebeurzen aan Ghanese scholieren verstrekt. Ghanasi leunt op vrijwilligers en heeft een bescheiden budget van twintig- tot dertigduizend euro per jaar, afkomstig van partnerstichtingen als Child Right, modefeesten of scholen die de opbrengsten van een kerstviering doneren. “Eerlijk gezegd hebben wij nog niks van de crisis gemerkt. Dit jaar wilden we wel gaan uitbreiden door bedrijven te benaderen. Dat zal moeilijk worden, want ik hoor van partnerstichtingen dat bedrijven een stuk terughoudender zijn geworden.”

Reacties