OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

We doen een gedachte-experiment.

We verplaatsen ons naar de toekomst. Stel je voor: de wereld draait volledig op hernieuwbare energie. Fossiele brandstoffen zijn verleden tijd, we gebruiken geen olie, gas of kolen meer om onze huizen warm en onze fabrieken draaiende te houden. Alleen nog zon, wind, waterkracht en andere duurzame energiebronnen.

Er is meer groen op deze denkbeeldige wereld, en er is meer elektriciteit. Daartoe zijn lange rijen windturbines op zee geplaatst, zijn indrukwekkende waterdammen gebouwd 1, en wordt de kracht van de zon grootschalig benut, onder andere door bijna alle daken van zonnepanelen te voorzien.

Foto-DJ-Scholten7049
Daniel Scholten

Toegegeven, de transitie kwam langzaam op gang, wat een uitdaging leek het nog in 2018! Maar nu, om en nabij 2100, zijn we er: het toppunt van duurzame energie-opwekking is bereikt.

Vraag je even niet af of de wereld überhaupt volledig kan draaien op hernieuwbare energie. Bedenk nu eens wat zo’n wereld zou inhouden. Denk op grote schaal: wat zou het inhouden voor de internationale energiehandel, of voor machtsverhoudingen tussen landen? Dat zijn exact de vraagstukken waarover Daniel Scholten en zijn collega Rick Bosman zich in hun onderzoek bogen.

Dr. Daniel Scholten is universitair docent aan de Technische Universiteit Delft. Zijn specialisatie: de geopolitiek van hernieuwbare energie. 2Dat betekent in gewone-mensentaal dat Scholten onderzoekt wat de politieke gevolgen zijn van de energietransitie. Hij heeft onlangs een boek uitgebracht, The Geopolitics of Renewables, waarin hij de kennis van dit jonge onderzoeksgebied bijeenbrengt.

PowerSwitch sprak met Scholten over de toekomst van hernieuwbare energie en de effecten daarvan op de internationale verhoudingen.

Waarom moeten we nu al bedenken hoe de politieke verhoudingen na de energietransitie eruit zullen zien?
“Dat heeft hele praktische redenen. Landen moeten zich voorbereiden op de nieuwe uitdagingen die de energietransitie met zich meebrengt. Ze zullen niet alleen individueel moeten kijken hoe ze er hun voordeel mee kunnen doen, bijvoorbeeld door de technologie of de materialen voor duurzame energieproductie in handen te hebben; ze zullen ook meer moeten samenwerken, door mondiale instanties en beleid op te zetten, om nieuwe politieke spanningen te vermijden.”

Wat zijn de grootste verschillen met de huidige energiehuishouding, op basis van fossiele brandstoffen?
“Elk land heeft de mogelijkheid om een bepaalde hoeveelheid duurzame energie op te wekken. Doen ze dat, dan zijn ze meteen ook veel vrijer om te bepalen hoe ze aan hun energie komen. Dat ligt momenteel heel anders. Fossiele energiebronnen zijn nu sterk geconcentreerd bij een aantal energiegrootmachten, zoals Rusland (gas) of het Midden-Oosten (olie). Veel landen hebben momenteel geen keus: willen ze aan energie komen, dan moeten ze in gesprek met deze monopolisten.

Ook de grootschalige elektrificatie is een keerpunt. De toekomstige wereld zal vooral op elektriciteit draaien, en die zal overal geproduceerd kunnen worden. Landen kunnen zodoende veel makkelijker van exporteur wisselen, net zoals consumenten nu van energieleverancier veranderen wanneer een ander voordeliger is. De energiehandel krijgt zo het karakter van een vrije markt en kan bovendien regionaal opgezet worden, terwijl die nu een mondiaal karakter heeft. Anders gezegd, de lijntjes worden veel korter.

Neem Europa: het continent zal in de ideale situatie een lange schakelketting vormen van buurlanden die hun energie onderling verhandelen. Brandstoffen over de hele wereld verschepen zal passé zijn.”

Zullen er dan minder conflicten zijn?
“Dat is nog maar de vraag. Dat zal sterk afhangen van de keuzes die gedurende de transitie gemaakt worden. Landen zoals Rusland of gebieden zoals het Midden-Oosten zullen politiek niet bepaald stabieler worden wanneer hun voornaamste inkomstenbron wegvalt. Gelukkig is er ook in die gebieden genoeg potentieel voor hernieuwbare energie. Het is dus belangrijk dat zij hun huidige winst investeren in grote projecten voor duurzame energie.”

Landen als Rusland zullen politiek niet bepaald stabieler worden wanneer hun voornaamste inkomstenbron wegvalt

Geldt dat advies ook voor grote energiebedrijven?
“Zeker. Wanneer energiebedrijven zoals Shell de transitie willen overleven, zullen ze moeten omschakelen naar duurzame energie. Vergis je niet, door decentralisatie – huishoudens en coöperaties die hun eigen energie opwekken – zal hun winstplaatje sterk veranderen.

De zonzijde hiervan is dat die decentralisatie werkgelegenheid oplevert in talloze lokale gemeenschappen. Maar dan moeten overheden niet enkel inzetten op grootschalige projecten zoals wind op zee, waar grote energiebedrijven aan het roer staan, die energie op de oude manier aan huishoudens blijven leveren.”

Overal lijkt een strijd gaande tussen globalisering en nationalisme. Zullen die tegengestelde tendensen ook op het vlak van energie een rol spelen?
“Dat doen ze nu al. Kijk naar Europa: daar zie je dat de visie van de lidstaten op de energietransitie sterk beïnvloed wordt door hun positie. Duitsland is voorloper qua technologie en kennis van hernieuwbare energie, en bepleit een vlotte transitie. Een land als Polen daarentegen ziet daar weinig in, omdat zij op de korte termijn afhankelijk zouden blijven van anderen. Daarom wil Polen kerncentrales bouwen: dan kan het heer en meester over zijn eigen energie zijn.

Gebrek aan internationale samenwerking zie je ook bij windparken op de Noordzee. In plaats van elektriciteitsnetwerken aan elkaar te koppelen, wat kostenbesparend zou zijn, gaat ieder land zijn eigen gang. Eigen energieproject eerst.

Energiegrenzen volledig openstellen zal dus niet zonder horten of stoten gaan. De Europese Commissie zal haar best doen om de verschillende belangen en strategieën met elkaar te verenigen, maar wanneer puntje bij paaltje komt, bepalen lidstaten zelf wat ze op energievlak doen. Een goed geolied systeem van hernieuwbare energie kan alleen fungeren op basis van grootschalige en vooral stevige afspraken tussen landen.”

  1. Dammen die uiteraard voldoen aan het protocol voor duurzame dammen van de International Hydropower Association. ↩︎
  2. Geopolitiek: hoe geografische factoren (de ligging en de natuurlijke eigenschappen van een gebied) worden ingezet om politiek te bedrijven. ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
IMG-20170928-WA0001-04

Floyd Driehuijs

Jr. Redacteur PowerSwitch

Floyd Driehuijs (1990) schrijft vanuit een antropologische achtergrond. Extremisme, mannelijkheid, energietransitie, klimaat: zijn …
Profielpagina

Advertentie

banneralleppo